03/09/2026
Berberyna co to za suplement i na co pomaga?
Berberyna (IV-rzędowa sól amonowa protoberberyny, BRB) to związek należący do grupy alkaloidów izochinolinowych pochodzenia roślinnego. Berberyna występuje naturalnie nie tylko w berberysie zwyczajnym (Berberis vulgaris), ale również w berberysie indyjskim (Berberis aristata), mahoni pospolitej (Mahonia quifolium), gorzkniku kanadyjskim (Hydrastis canadensis) i cynowodzie chińskim (Coptis chinensis). Ze względu na swoją silną aktywność biologiczną, berberyna stosowana jest od lat w tradycyjnej medycynie chińskiej, m.in. do zwalczania chorób ze strony układu pokarmowego. Badania dowodzą, że berberyna wykazuje działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, przeciwpierwotniakowe, ale także przeciwnowotworowe oraz przeciwzapalne. Związek ten obniża poziom cholesterolu, cukru, a także ciśnienie krwi. Wykazuje również szereg dobroczynnych właściwości na układ nerwowy.
Nic więc dziwnego, że ekstrakty z berberysu stosowane były już starożytnym Egipcie, a w średniowieczu nalewka z tego surowca pomagała na wszelkie problemy zdrowotne. Do dziś jako dodatek do dań berberys wykorzystywany jest w południowo-wschodniej Azji.
Berberyna - właściwości prozdrowotne
Berberys to krzew, którego często można spotkać w parkach i ogrodach. Trudno uwierzyć, że ta popularna roślina ozdobna ma tak wiele właściwości korzystnych dla zdrowia. Jego owce są bardzo kwaśne. Dlatego też krzew ten nazywany jest potocznie "kwaśnicą" lub "polską cytryną". Same owoce berberysu są bogatym źródłem witaminy C, barwników roślinnych (m.in. beta - karoten), antocyjanów, luteiny oraz kwasów organicznych (jabłkowy, cytrynowy, winowy, bursztynowy). Taka kompozycja składników aktywnych sprawia, że jagody berberysu wykazują silne właściwości antyoksydacyjne i wspomagają funkcjonowanie narządu wzroku oraz układu odpornościowego.
Natomiast źródłem berberyny są kora i korzenie berberysu. Niemniej jednak ze względów praktycznych ani kory, ani korzenia berberysu nie wykorzystuje się do pozyskiwania substancji czynnej. Najlepszym źródłem cennych alkaloidów o właściwościach prozdrowotnych, w tym berberyny, są liście. Berberyna wykazuje działanie antybakteryjne i bakteriobójcze, dlatego nazywany jest niekiedy roślinnym antybiotykiem, tj. fitoncydem. Wykazuje również aktywność przeciwgrzybiczą wobec niektórych gatunków grzybów oraz przeciwpierwtoniakową. Działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i wspomaga procesy wydzielania żółci. Łagodnie obniża ciśnienie krwi, poziom cholesterolu i cukru. Wykazuje również działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Berberyna reguluje transkrypcję niektórych cytokin prozapalnych oraz hamuje odpowiedź zapalną na poziomie makrofagów (komórek żernych układu immunologicznego). Zmniejsza też odczucia bólowe związane z tym procesem. Ten mechanizm działania przeciwzapalnego to potencjalne wykorzystanie berberyny jako środka również o aktywności przeciwnowotworowej (rak jelita grubego). Przeprowadzono badania udowadniające takie właśnie działanie tego alkaloidu. Niemnie jednak problem stanowi dobór odpowiednio dużej dawki, pozwalającej uzyskać skuteczne działanie berberyny na komórki rakowe u ludzi.
Berberyna korzystnie wpływa również na układ nerwowy. Badania wskazują, że może być ona skuteczna w leczeniu depresji oraz chorób neurodegeneracyjnych.
Kiedy warto stosować berberynę?
Ze względu na szerokie spektrum korzystnego działania prozdrowotnego berberyna znajduje zastosowanie w leczeniu oraz profilaktyce wielu schorzeń. Najważniejsze właściwości berberyny warunkujące jej wykorzystanie to:
Reguluje poziom cukru we krwi
Berberyna działa podobnie jak insulina, zwiększając wykorzystanie glukozy w tkankach i spadek jej stężenia we krwi. Dzieje się tak na skutek opóźnionego rozkładu węglowodanów złożonych do prostych oraz zwiększenia insulinowrażliwości tkanek. Stężenie glukozy we krwi ulega obniżeniu, a ilość wyrzucanej przez trzustkę insuliny się nie zmienia.
Co więcej, berberyna pośrednio oddziałuję na enzym AMPK, który jest obecny w niemal wszystkich komórkach. Odgrywa ważną rolę w mechanizmach wykorzystania energii przez nasz organizm. Jego aktywacja powoduje zahamowanie syntezy glukozy i tłuszczów, a pobudza metabolizm glukozy i kwasów tłuszczowych. Podobne procesy zachodzą w organizmie podczas intensywnej aktywności fizycznej oraz gdy jesteśmy głodni.
berberyna
Przeprowadzono badania, które porównywały skuteczność berberyny w obniżeniu poziomu glukozy we krwi w porównaniu z popularnym preparatem wykorzystywanym w leczeniu cukrzycy - metforminą. Zmniejsza ona wchłanianie cukru w jelitach. Berberyna ma dodatkowo korzystny wpływ na mikroflorę przewodu pokarmowego.
Z tych też powodów berberyna może być wykorzystywana jako uzupełnienie terapii w leczeniu cukrzycy typu 2, jak i insulinooporności oraz w profilaktyce tych schorzeń. Wspomniane mechanizmy warunkują również wykorzystanie berberyny jako uzupełnienie diety w leczeniu otyłości i innych schorzeń metabolicznych.
Dowiedz się więcej o cukrzycy typu 2. Przeczytaj artykuł: Cukrzyca typu 2 - objawy, przyczyny i jak z nią walczyć.
Ochrania i regeneruje uszkodzenia wątroby
Ze względu na właściwości antyoksydacyjne oraz wpływ na aktywność enzymów odpowiedzialnych za procesy detoksykacyjne berberyna chroni wątrobę przed uszkodzeniami, ale także wspomaga jej pracę. Schorzenia wątroby, w przypadku których berberyna może być wykorzystywana to m.in. stłuszczenie wątroby.
Właściwości antyoksydacyjne
Zmiata wolne rodniki i chroni przed stresem oksydacyjnym. Dlatego spowalnia procesy starzenia w naszym organizmie. Sprawdza się również w profilaktyce wielu chorób, w przypadku których stres oksydacyjny jest czynnikiem sprzyjającym, tj. schorzenia wątroby, nowotwory, choroby neurodegeneracyjne czy miażdżyca.
Reguluje poziom cholesterolu i poprawia lipidogram
Regularne przyjmowanie berberyny obniża poziom cholesterolu całkowitego, ale nie tylko, ponieważ substancja ta ma wpływ również na obniżenie złego cholesterolu (LDL) oraz trójglicerydów.
Obniża ciśnienie krwi
Berberyna to substancja o udowodnionym działaniu hipotensyjnym. Może sprawdzić się zarówno w profilaktyce nadciśnienia, ale także jako środek uzupełniający leczenie nadciśnienia tętniczego i płucnego.
Wykazuje właściwości przeciwzapalne
Berberyna działa ochronnie na barierę nabłonka jelit, regulacje transkrypcję cytokin prozapalnych i hamuje procesy zapalne w komórkach układu odpornościowego - makrofagach. Taki mechanizm działania wskazuje na zastosowanie berberyny m.in. w prewencji ostrego zapalenia trzustki.
Przeciwpasożytnicze i przeciwgrzybicze działanie berberyny
Berberyna wykazuje aktywność bójczą wobec grzybów (Penicillium, Candidia, Cryptococcus i Aspergillus) oraz działanie przeciwpierwotniakowe. Zwalcza m.in. Giardia lamblia, Trichomonas vaginalis i malarię oporną na chlorochinę. W przypadku ropnych zakażeń skórnych wywołanych przez Leishmania donovani wykorzystywane są ostrzykiwania z berberyny.
Wspomaganie układu immunologicznego
Działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe polega m.in. na zapobieganiu przyklejaniu się komórek chorobotwórczych do nabłonka ludzkiego. Berberyna hamuje replikacje wirusów. Jej stosowanie pomaga również w przypadku opornych infekcji grzybiczych.
Czy berberyna jest dobra na otyłość?
Warto pamiętać, że podstawą zwalczania otyłości i nadwagi jest obniżenie kaloryczności diety przy jednoczesnym zwiększeniu aktywności fizycznej. Do tego dochodzi jeszcze ewentualnie leczenie farmakologiczne i/lub suplementacja. Właśnie w kontekście uzupełnienia diety osób z nadwagą coraz częściej wskazuje się na berberynę, jako składnik o korzystnym wpływie na metabolizm i walkę z nadmiernymi kilogramami.
Jak stosowanie berberyny ma wpływ na otyłość? Znaczenie ma tutaj kilka mechanizmów. Zarówno wspomniana wcześniej aktywacja enzymu AMPK i efektywniejsze wykorzystanie cukrów i tłuszczy pochodzących z pożywienia przy jednoczesnym wstrzymaniu ich endogennej syntezy. Jak również wpływ berberyny na ekspresję niektórych genów odpowiedzialnych za metabolizm tłuszczów, tzw. genów lipogennych. W efekcie przy regularnym stosowaniu berberyny obniża się poziom lipidów, masy tłuszczowej, a zwiększa się wrażliwość tkanek na insulinę, a dzięki temu lepiej wykorzystywany jest cukier we krwi. Dodatkowo berberyna wpływa na adiponektynę – hormon wydzielany przez komórki tłuszczowe. Przez co dodatkowo reguluje metabolizm kwasów tłuszczowych i glukozy w mięśniach i wątrobie oraz ogranicza magazynowanie tkanki tłuszczowej.
berberyna
Stosowanie berberyny może być pomocne zarówno w profilaktyce otyłości, jak i w przeciwdziałaniu jej skutkom. Obniża BMI (wskaźnik masy ciała), przyspiesza metabolizm tkanki tłuszczowej, jak również reguluje apetyt poprzez kontrolę leptyny, wydzielanej przez komórki tłuszczowe. Poziom tego hormonu wzrasta na skutek działania insuliny w okresie po posiłkowym. Oddziałując na ośrodek głodu i sytości w podwzgórzu pozwala zahamować apetyt. U osób otyłych obserwuje się zaburzenie tego mechanizmu. Zbyt duża ilość tkanki tłuszczowej skutkuje ciągłym podwyższeniem poziomu leptyny, na który receptory w podwzgórzu przestają odpowiednio reagować. W taki sposób m.in. tłumaczy się zwiększony apetyt u osób otyłych.
Pozytywny wpływ stosowania berberyny obserwuje się również w obrębie nabłonka jelit. Mimo, że berberyna wykazuje niską biodostępność z układu pokarmowego, to ma korzystne działanie na skład mikroflory jelit. Jest to jedna z hipotez wskazująca na skuteczność działania berberyny na organizm. Dodatkowo odpowiada za uszczelnienie nabłonek jelit i regulację jego pracy. Jest to również bardzo ważne w kontekście procesów metabolicznych.
Jak wybrać dobry suplement z berberyną?
Berberyna staje się coraz bardziej popularna i na rynku pojawia się coraz więcej suplementów diety zawierających ten składnik. Znaleźć można ją jako składnik preparatów obniżających poziom cukru we krwi, cholesterolu oraz wspomagających odchudzanie. Suplementy diety tego typu zawierają zwykle niewielką ilość berberyny lub wyciągu z berberysu. Znacznie więcej berberyny znajduje się w kapsułkach i tabletkach, gdzie występuje ona jako podstawowy składnik preparatu.
Na co zwrócić uwagę wybierając suplement diety z berberyną? Przede wszystkim na standaryzację i postać chemiczną berberyny. Na rynku dostępne są suplementy diety zawierające chlorowodorek lub siarczan berberyny. Z chemicznego punktu widzenia obie postacie to sole nieorganiczne, ale chlorowodorek berberyny przyswaja się gorzej z układu pokarmowego. Jest za to tańszy, a co za tym idzie znacznie bardziej popularny niż siarczan. Dostępnych jest również wiele suplementów diety zawierających ekstrakt z berberysu. Tutaj konieczna jest informacja o standaryzacji w ulotce lub na opakowaniu. W innym wypadku nie będzie wiadomo ile berberyny znajduje się w preparacie.
W sklepach zielarskich dostępne są również suszone liście berberysu lub korzeń. Wykorzystuje się je do wykonania naparów. W przypadku ich stosowania nie ma jednak kontroli nad ilością przyjętych substancji aktywnych. Inną formą, chociaż mało popularną, jest nalewka z berberysu. Zwykle wykorzystanym do jej produkcji surowcem jest korzeń berberysu. Należy pamiętać, że jest to produkt zawierający alkohol, co wiąże się z licznymi przeciwwskazaniami do jego zastosowania. Berberyna w tabletkach lub kapsułkach wydaje się zatem najrozsądniejszym wyborem.
Co więcej w sklepach zielarskich i ze zdrową żywnością dostępne są suszone owoce berberysu, które można stosować nie jako źródło berberyny, ale jako składnik uzupełniający dietę o witaminę C, antocyjany, luteinę oraz kwasy organiczne, wspomagający odporność, funkcjonowanie narządu wzroku i pomocny w przypadku problemów trawiennych oraz schorzeń skóry. Jagody berberysu wykazują bardzo cenne właściwości zdrowotne.
