05/06/2026
Tekst i fotografia autorstwa Tomasz Stankiewicz – fitoterapeuty klinicznego, fitochemika oraz specjalisty zajmującego się biologicznymi podstawami zdrowia, fitoterapią i wspieraniem organizmu w trakcie leczenia chorób przewlekłych – z Nelumbo BioScience stanowią wyjątkowo trafną i inspirującą refleksję nad współczesnym spojrzeniem na chorobę nowotworową. Autor przypomina, że choć zmniejszenie guza jest często spektakularnym sukcesem medycyny, to o długoterminowym zdrowieniu decyduje również niewidoczny na pierwszy rzut oka „teren” – odporność, metabolizm, stan zapalny, mikrobiom, regeneracja i ogólna kondycja organizmu. To spojrzenie, które zachęca do patrzenia na pacjenta całościowo, bez umniejszania roli leczenia onkologicznego, ale z dostrzeżeniem biologicznej złożoności procesu zdrowienia oraz znaczenia działań wspierających organizm w odzyskiwaniu biologicznej równowagi.
Cytuję tekst:
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
Zmniejszyć guz to jedno. Odzyskać kontrolę to drugie.
Dlaczego dobra odpowiedź na leczenie to dopiero połowa pracy, a o reszcie decyduje teren.
Pacjent odpowiada na leczenie podręcznikowo. Guz topnieje w kolejnych obrazach, markery spadają, wszyscy oddychają z ulgą. A trzy, cztery miesiące później choroba wraca, często bardziej agresywna, i jedyne, co pada w gabinecie, to „przechodzimy do kolejnej linii”. Nikt nie pyta o rzecz najważniejszą. Dlaczego ten organizm raz po raz traci kontrolę nad tym, co się w nim dzieje. I czy w tej kontroli cokolwiek zmieniliśmy.
To jest największa luka w sposobie, w jaki myślimy o nowotworze. Zbudowaliśmy onkologię wokół jednego czasownika: zniszczyć. Wyciąć, wypalić, zatruć. Są sytuacje, w których guz trzeba zmniejszyć szybko i zdecydowanie, bo inaczej przejmuje organizm. Chirurgia, chemia, radioterapia czy leczenie celowane mogą wtedy dać czas, zmniejszyć masę choroby albo otworzyć okno na dalsze leczenie. Ale to nadal jest tylko jedna część pracy. Bo cena biologiczna takiego leczenia bywa duża, a sam fakt, że guz się zmniejszył, nie oznacza jeszcze, że organizm odzyskał kontrolę nad chorobą. Można zrobić pierwsze perfekcyjnie i przegrać, bo grunt, który ten guz wyhodował, został nietknięty.
Warto tu dodać jedną rzecz, ostrożnie, bo łatwo ją przekręcić. Guz jest najbardziej widoczną manifestacją głębszego procesu, który toczy się w całym organizmie. Nie jest przy tym żadną bierną plamką, bo sam żyje, mutuje, nacieka, buduje wokół siebie środowisko i rozbraja odporność. Ale to, co widać w obrazie, i cała choroba to nie zawsze to samo. Posłużę się obrazem z łuszczycy, i od razu zaznaczam, że to analogia myślenia, a nie porównanie skali ani powagi tych chorób. Blaszka na skórze jest tym, co widać. Można posmarować ją sterydem i często się wyciszy. Ale sama blaszka nie jest całą chorobą. Pod spodem pracuje układ odpornościowy, zapalenie, jelita, stres, metabolizm, geny i środowisko. Jeśli zajmujemy się tylko tym, co na skórze, objaw potrafi wracać, bo teren pod spodem dalej pracuje tak samo.
Z guzem logika jest podobna, tylko nieporównanie poważniejsza. Guz to jest to, co widać w tomografii. Trzeba go zmniejszyć albo zniszczyć, i tu akurat nie ma miejsca na filozofię. Ale nawet wtedy proces, który do tej choroby doprowadził, może toczyć się dalej. Po chemii czy radioterapii może przyjść remisja, guz może zniknąć z obrazu, markery mogą spaść, a mimo to po jakimś czasie choroba wraca. Nie dlatego, że leczenie było bez sensu, tylko dlatego, że mogły zostać komórki resztkowe, mikroogniska, oporne klony, zaburzone mikrośrodowisko i teren, który dalej sprzyja utracie kontroli. Guz jest tym, co widać. Choroba to także teren, który pozwolił mu urosnąć i który może pozwolić mu wrócić.
Bo organizm ma własny system kontroli nad nowotworem i działa on bez przerwy. Na zdjęciu z tego wpisu widać jego najważniejszego żołnierza: cytotoksyczny limfocyt T CD8+. To komórka, która rozpoznaje komórkę zmienioną nowotworowo, przykleja się do niej, tworzy z nią coś w rodzaju śmiertelnego pocałunku i wstrzykuje w nią białka, które każą jej się rozpaść. Dzieje się to w nas codziennie. Większość mikroskopijnych ognisk nowotworowych jest po cichu rozpoznawana i likwidowana, zanim ktokolwiek się o nich dowie. Guz, który widać w badaniu, jest z definicji tym, który nauczył się tej kontroli wymknąć.
I tu jest sedno. Guz nie tylko rośnie. On rozbraja teren wokół siebie. Robi się niewidzialny, chowając ze swojej powierzchni cząsteczki, po których układ odpornościowy go rozpoznaje. Wyłącza żołnierzy, którzy już do niego dotarli, wystawiając białka wprowadzające limfocyt w stan wyczerpania. Komórka odpornościowa wciąż tam jest, tylko rozbrojona. Guz werbuje też zdrajców, czyli komórki, które normalnie hamują nadmiar reakcji odpornościowej, a tutaj zaczynają chronić nowotwór. I zatruwa otoczenie, tworząc wokół siebie środowisko bez tlenu, kwaśne i pełne sygnałów, w którym żaden zabójca nie potrafi pracować. To wszystko nazywamy mikrośrodowiskiem guza. Guz to nie jest gruzełek. To przejęta i przeprogramowana dzielnica.
A ten system osłabia nie tylko sam guz. Chemia czy radioterapia, zmniejszając go, bardzo często uderzają też w to, co ma trzymać chorobę w ryzach. Można wygrać bitwę i jednocześnie tak osłabić organizm, że gorzej panuje nad tym, co zostało. Pokażę to na konkretnym pacjencie, bo tak to wygląda w praktyce, a nie w teorii. Odpowiedź na leczenie jest świetna. Guz się zmniejsza, markery spadają, w opisie badania same dobre wiadomości. A obok, w tych samych wynikach, limfocyty są nisko, CRP podwyższone, albumina ledwie w dolnej granicy, masa mięśniowa leci z miesiąca na miesiąc, sen rozbity, jelita po antybiotykach rozregulowane, a glukoza i insulina podbite po sterydach. Guz się cofa, a organizm po cichu traci narzędzia, którymi miałby tę chorobę trzymać. I wtedy pytanie nie brzmi już tylko, czy guz się zmniejszył. Brzmi: czy organizm odzyskuje zdolność kontroli.
To nie jest pytanie o to, co jeszcze dorzucić do planu. To pytanie o teren i o to, które osie organizmu wciąż nie trzymają choroby w ryzach.
Pierwsza oś to zapalenie. Przewlekły, tlący się stan zapalny, napędzany między innymi przez IL-6 i szlak NF-κB, jest paliwem dla nowotworu, a jednocześnie tłem, na którym układ odpornościowy się poddaje. Nie chodzi o to, żeby zapalenie wygasić do zera, bo jest potrzebne, tylko żeby je wyregulować.
Druga oś to metabolizm. Wysoka insulina, IGF, tłuszcz trzewny i wysoki cukier tworzą środowisko sprzyjające wzrostowi, a komórki odpornościowe konkurują z guzem o glukozę na tym samym terenie. W centrum tej gospodarki stoi wątroba, która rządzi energią, a po leczeniu dźwiga jeszcze przerób leków i produktów zapalenia. Wspieranie jej pracy to nie żaden detoks, tylko pilnowanie, żeby metabolizm i tolerancja leczenia nie siadły. Uporządkowany metabolizm to nie kwestia sylwetki. To sprawność armii.
Trzecia oś to mięśnie. W onkologii traktuje się je trochę jak temat kosmetyczny, a to jeden z ważniejszych narządów w całej tej układance. Mięśnie są magazynem rezerw, z których organizm czerpie, kiedy walczy, i tkanką aktywną metabolicznie, która wysyła sygnały wspierające odporność i regenerację. Kacheksja, czyli postępujący zanik mięśni w chorobie, to nie jest samo chudnięcie. To utrata substratu, z którego buduje się odpowiedź odpornościowa i zniesienie kolejnych cykli leczenia. Dlatego białko, ruch w miarę możliwości i niedopuszczenie do zjazdu masy to nie dbanie o formę. To pilnowanie zaplecza, bez którego reszta się sypie.
Czwarta oś to sam układ odpornościowy, ale nie w sensie naiwnego wzmacniania. Chodzi o jego kondycję i o to, żeby miał z czego pracować. Wyrównany poziom witaminy D, żelaza i cynku, gospodarka, która nie głoduje, brak ukrytych niedoborów. To nie jest dosypywanie „czegoś na odporność”. To dbanie o to, żeby armia, która już w organizmie jest, miała amunicję i nie walczyła na pustym baku.
Piąta oś to mikrobiom. To już nie moda, tylko twarde dane. Skład flory jelitowej wpływa na to, jak pacjent odpowiada na immunoterapię, a rozbicie mikrobiomu, na przykład po antybiotykach, potrafi tę odpowiedź osłabić. Do tego dochodzi stan śluzówki jelita, przez którą przechodzi całe leczenie doustne i większość procesów zapalnych. Znowu wracamy do terenu, nie do jednego cudownego składnika.
Szósta oś to sen, stres i regeneracja. To w czasie snu organizm robi naprawy i porządkuje odporność, a przewlekły stres przez kortyzol i adrenalinę realnie tłumi komórki NK i limfocyty, czyli dokładnie tych żołnierzy, na których nam zależy. Leczenie idzie cyklami, a między cyklami jest okno na regenerację. Jeśli pacjent przesypia te okna w napięciu, na rozbitym śnie i w ciągłym lęku, organizm nie ma kiedy się pozbierać. Spokój i sen to nie luksus dla chorego. To część leczenia terenu.
I tu jest miejsce na fitoterapię kliniczną, i powiem to bez owijania. Ona nie udaje chemii, chirurgii ani immunoterapii i nie ma czego udawać. Jej wartość jest właśnie w tym, że pracuje tam, gdzie leczenie onkologiczne często nie sięga wystarczająco. Na zapaleniu, mikrobiomie, śluzówkach, wątrobie, mięśniach, mitochondriach, na tolerancji leczenia i na regeneracji między cyklami. To nie jest mało. To jest dokładnie ten teren, na którym dopiero leczenie i własna odporność mają z czego działać. Fitoterapia nie zabija guza i nie po to jest. Ona przygotowuje i utrzymuje grunt, a to w onkologii jest połową gry, o którą rzadko ktoś dba.
I dlatego, równie wprost, czerwone światła. Wzmacnianie odporności na ślepo nie jest niewinne. Grzyby i beta-glukany, w innym kontekście cenne, w okolicy immunoterapii potrafią namieszać i powinny być uzgodnione z onkologiem, a nie brane na własną rękę. Wysokie dawki przeciwutleniaczy w trakcie niektórych chemii i radioterapii mogą osłabiać ich działanie, więc liczy się nie tylko co, ale i kiedy. Przy chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach bezmyślne pobudzanie odporności bywa groźne. I rzecz najważniejsza, nie do podważenia: ta praca jest dodatkiem do leczenia onkologicznego, prowadzonym razem z nim, nigdy zamiast niego. Każdy, kto namawia chorego, żeby odstawił leczenie na rzecz „oczyszczania organizmu”, jest niebezpieczny. To jest granica między poważną fitoterapią a internetową onkologią cudów.
Wycięcie guza odpowiada na pytanie, jak usunąć chorobę z ciała. Nie odpowiada na pytanie, dlaczego to ciało straciło nad nią kontrolę i jak ma ją odzyskać. Bo guz to nie jest tylko masa do zniszczenia. To choroba, która rozwija się w konkretnym organizmie. Leczenie może zmniejszyć wroga. Ale o tym, czy organizm odzyska kontrolę, decyduje teren: odporność, zapalenie, metabolizm, mięśnie, jelita i regeneracja. Jeśli nie pracujemy z organizmem, zostawiamy połowę pola bez opieki.
