11/05/2026
Wiele osób z FASD doświadcza trudności z pamięcią oraz zdolnością do podejmowania działań ukierunkowanych na cel, a także może być łatwo manipulowanych ze względu na uszkodzenia mózgu wynikające z ekspozycji na alkohol w łonie matki.
Wyzwania te zwiększają ryzyko składania niedokładnych lub wprowadzających w błąd relacji – nie dlatego, że mają one zamiar oszukiwać, ale z powodu zjawiska zwanego konfabulacją.
Konfabulacja występuje wtedy, gdy luki w pamięci są nieświadomie wypełniane zniekształconymi lub wymyślonymi szczegółami.
Pomieszanie pamięci u młodzieży z FASD‼️
Kiedy osoby wchodzą w interakcję z wymiarem sprawiedliwości, ich zdolność do dokładnego zapamiętywania i relacjonowania zdarzeń jest kluczowa (Nadelhoffer i in., 2013).
Dla nastolatków ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) to przywoływanie wspomnień może być wyzwaniem. Wiele osób z FASD doświadcza trudności z pamięcią oraz zdolnością do podejmowania działań ukierunkowanych na cel (Mattson i in., 2019), a także może być łatwo manipulowanych (Brown i in., 2011; Gilbert i in., 2024) ze względu na uszkodzenia mózgu wynikające z ekspozycji na alkohol w łonie matki. Wyzwania te zwiększają ryzyko składania niedokładnych lub wprowadzających w błąd relacji – nie dlatego, że mają one zamiar oszukiwać, ale z powodu zjawiska zwanego konfabulacją.
📢Konfabulacja występuje wtedy, gdy luki w pamięci są nieświadomie wypełniane zniekształconymi lub wymyślonymi szczegółami.
Pomimo częstych anegdotycznych odniesień do konfabulacji w FASD, żadne wcześniejsze badanie eksperymentalne nie testowało tego zjawiska bezpośrednio. Nasze badania wypełniły tę lukę.
🩵W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Journal of Pediatric Neuropsychology, David Junior Gilbert wraz ze współpracownikami przebadał 52 nastolatków w wieku 11–16 lat (27 z FASD, 25 bez FASD). Wszyscy uczestnicy wypełnili Skalę Sugestywności Gudjonssona 2 (GSS–2) – uznane narzędzie mierzące przywoływanie pamięci oraz stopień, w jakim jednostki zniekształcają historie lub dodają nowe, nieprawdziwe elementy podczas ich opowiadania.
Badacze mierzyli poziom konfabulacji natychmiast po usłyszeniu historii, po 50 minutach oraz po upływie jednego tygodnia, a także oceniali inteligencję uczestników i ich zdolność do regulowania zachowania (funkcje wykonawcze).
➡️Kluczowe wnioski z badania obejmują:
1️⃣Brak różnic przy natychmiastowym przywoływaniu: Bezpośrednio po usłyszeniu historii, młodzi ludzie z FASD i bez FASD wykazywali podobny poziom konfabulacji.
2️⃣Istotne różnice pojawiły się wraz z upływem czasu: Po 50 minutach nastolatki z FASD konfabulowały ogólnie częściej niż grupa kontrolna. Po tygodniu wytwarzały znacznie więcej fabrykacji – nowych szczegółów, które nie występowały w oryginalnej historii.
3️⃣Trudności z pamięcią pozwalały przewidzieć konfabulację: W grupie FASD słabsza pamięć konsekwentnie wiązała się z większą skłonnością do konfabulacji.
Niższa inteligencja i słabsze funkcje wykonawcze zwiększały ryzyko: Te poznawcze deficyty były powiązane specyficznie z tworzeniem fabrykacji w dłuższym odstępie czasu.
‼️Co ważne, wyniki te uzyskano w spokojnym, niezagrażającym środowisku badawczym.
⚫️ Realne przesłuchania śledcze mogą wiązać się z większą presją, co może dodatkowo zwiększać ryzyko składania niewiarygodnych zeznań.
Wyniki pokazują, że konfabulacja jest realnym i mierzalnym problemem u nastolatków z FASD, który nasila się wraz z upływem czasu. Kluczowe implikacje badania wskazują, że:
➡️Osoby z FASD borykają się z problemami, które mogą wpływać na ich zeznania.
Zeznania osób ze zdiagnozowanym lub podejrzewanym FASD powinny być zawsze potwierdzane innymi dowodami, a relacje rodziców lub opiekunów powinny być brane pod uwagę 👈
➡️Osoby przesłuchujące powinny minimalizować presję, używać jasnego, niesugerującego języka i uznawać, że błędy pamięciowe są niezamierzone, a nie są oznaką nieuczciwości.
➡️Specjaliści z dziedziny zdrowia, edukacji, wymiaru sprawiedliwości i opieki społecznej powinni rozumieć, że „zmyślanie” może odzwierciedlać uszkodzenie mózgu, a nie chęć kłamania.
Narzędzia przesiewowe w kierunku FASD mogą pomóc wczesnej identyfikacji osób narażonych na te trudności i zapobiegać pomyłkom sądowym.
➡️➡️➡️Co możemy zrobić? Jako społeczeństwo musimy domagać się obecności biegłych znających specyfikę FASD przy każdym przesłuchaniu. Bez tego sprawiedliwość jest tylko teorią‼️
Udostępnij, by nieść tę wiedzę dalej! 📢
