01/09/2026
🧿 Psychosomatyka według Paryskiej Szkoły Psychosomatycznej
Paryska Szkoła Psychosomatyczna powstała na początku lat 50. XX w. wokół Pierre’a Mártý’ego, a w jej rozwoju uczestniczyli również m.in. Michel Fain, Michel de M’Uzan i Christian David. Jej celem było stworzenie psychoanalitycznej koncepcji psychosomatyki, która traktuje funkcjonowanie psychiczne i somatyczne jako elementy tej samej dynamiki i ekonomii organizmu.
Podstawą teorii Pierre’a Mártý’ego jest koncepcja ewolucyjnej ekonomii psychosomatycznej.
Funkcjonowanie człowieka przebiega poprzez dwa przeciwstawne rodzaje ruchów: ruchy życia, które prowadzą do organizacji, hierarchizacji i komplikowania funkcjonowania organizmu, oraz ruchy śmierci, które prowadzą do dezorganizacji, rozczłonkowania i upraszczania wcześniej osiągniętej organizacji. Rozwój człowieka polega na tworzeniu kolejnych poziomów organizacji psychosomatycznej, a także systemów fiksacji i regresji, które mogą chronić przed dezorganizacją.
Z punktu widzenia psychosomatyki szczególne znaczenie ma sytuacja, w której mechanizmy organizacji i ochrony przed dezorganizacją okazują się niewystarczające. Somatyzacja jest rozumiana jako skutek mniej lub bardziej trwałego niepowodzenia tych systemów obronnych i organizacyjnych. Nie oznacza to jednak prostego związku: „określona emocja powoduje określoną chorobę”. Paryska Szkoła nie traktuje choroby somatycznej jako prostego symbolicznego wyrazu konkretnego konfliktu psychicznego.
Jednym z najbardziej charakterystycznych pojęć tej szkoły jest myślenie operacyjne (pensée opératoire).
Jest to sposób funkcjonowania psychicznego skoncentrowany na aktualnych, konkretnych i faktograficznych wydarzeniach. Myślenie operacyjne pozostaje słabo związane z fantazją, symbolizacją i życiem popędowym. Według Mártý’ego jest ono świadectwem ograniczenia funkcji psychicznego opracowywania doświadczeń. 
Z myśleniem operacyjnym związane jest pojęcie życia operacyjnego (vie opératoire).
Jest ono określane jako sposób funkcjonowania stanowiący zazwyczaj kruchą i niestabilną równowagę psychosomatyczną. Może mieć charakter przejściowy lub utrwalać się przewlekle. W nasilonych postaciach wiąże się z ograniczeniem możliwości psychicznego opracowywania wydarzeń traumatycznych i dlatego może zwiększać ryzyko dezorganizacji somatycznej.
Kolejnym ważnym pojęciem jest depresja zasadnicza (dépression essentielle), opisana przez Pierre’a Mártý’ego w 1966 r. Nie odpowiada ona typowemu obrazowi depresji melancholijnej. Jej podstawową cechą jest ogólne obniżenie tonu życiowego, bez charakterystycznych dla melancholii objawów, takich jak poczucie winy czy samooskarżanie. Depresja zasadnicza często występuje razem z myśleniem operacyjnym i stanowi jeden z elementów życia operacyjnego. 
Istotnym elementem teorii jest również regresja. Regresja może pełnić funkcję ochronną, ponieważ umożliwia powrót do wcześniejszych poziomów organizacji i może ograniczać proces dezorganizacji. Jeżeli jednak możliwości organizacyjne i obronne okazują się niewystarczające, może dojść do dalszej dezorganizacji psychosomatycznej, która może prowadzić do rozwoju zaburzeń somatycznych, a w ciężkich przypadkach do poważnej choroby organicznej.
W ramach Paryskiej Szkoły rozwijano również nieco odmienne stanowiska poszczególnych autorów. Michel Fain podkreślał znaczenie wczesnych relacji z obiektem, traumatycznych sytuacji oraz pojęcia déliaison pulsionnelle (rozłączenia popędowego) w procesach prowadzących do somatyzacji. Michel de M’Uzan zwracał natomiast uwagę na różnicę między zaburzeniami psychofunkcjonalnymi a chorobami organicznymi oraz na znaczenie myślenia operacyjnego i ograniczenia życia fantazmatycznego.
🪁 Podsumowując: według Paryskiej Szkoły Psychosomatycznej funkcjonowanie psychiczne i somatyczne człowieka tworzy wspólną ekonomię psychosomatyczną. Organizm podlega procesom organizacji, dezorganizacji i ponownej organizacji, a systemy fiksacji i regresji mogą chronić przed dezorganizacją. Gdy możliwości organizacyjne i psychiczne okazują się niewystarczające, może dojść do somatyzacji. Do najważniejszych pojęć klasycznej koncepcji Pierre’a Mártý’ego należą ekonomia psychosomatyczna, ruchy życia i śmierci, organizacja i dezorganizacja, fiksacja i regresja, myślenie operacyjne, życie operacyjne oraz depresja zasadnicza. Choroba somatyczna nie jest przy tym rozumiana jako prosty, symboliczny skutek konkretnej emocji lub konfliktu psychicznego.
🖌️ Źródło: IPSO Pierre Marty - Bibliografia szkoły, IPSO Pierre Marty - Bibliografia podstawowa, IPSO Pierre Marty - Publications des membres, Revue Française de Psychosomatique - IPSO Pierre Marty
Obraz: Olga Szerstobitow
