05/09/2026
Δύο ειδήσεις για τις καισαρικές μέσα σε λίγες ημέρες.
Η πρώτη: τα ποσοστά καισαρικής στην Κύπρο εξακολουθούν να βρίσκονται γύρω στο 60% — 62% το 2024, 61% το 2025 και περίπου 58% μέχρι στιγμής το 2026. Σύμφωνα μάλιστα με τα στοιχεία του ΟΑΥ που παρουσιάστηκαν στο ρεπορτάζ, 25 μαιευτήρες-γυναικολόγοι έχουν ποσοστά καισαρικής πάνω από 70% και πέντε πάνω από 90%.
https://www.alphanews.live/health/kaisariki-epilegoun-oi-perissoteres-gynaikes-stin-kypro-diplasia-pososta-apo-ton-meso-oro-tis-evropis/
Η δεύτερη, μόλις μια μέρα μετά (τυχαίο;): το Υπουργείο Υγείας αποφάσισε να αναβάλει, τουλάχιστον προς το παρόν, την καθολική εφαρμογή του μέτρου οικονομικών κινήτρων και αντικινήτρων για μαιευτήρες-γυναικολόγους με πολύ υψηλά ποσοστά καισαρικών. Το μέτρο είχε ήδη εφαρμοστεί πιλοτικά από τον ΟΑΥ και αποτελούσε μέρος των μέτρων που είχαν συμφωνηθεί στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής.
https://www.sigmalive.com/news/dimosia-igeia/1327344/yp-yghias-anesteile-kirwseis-se-ghinaikologhoys-poy-kanoyn-averta-kaisarikes
Και διαβάζουμε: «Δεν μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν συνάδελφοι που όντως προωθούν την καισαρική γιατί έτσι θέλουν ασπούμε. Σίγουρα θα υπάρχει κάποιος λόγος ιατρικός για να πει κάποιος γιατρός ότι πρέπει να προχωρήσει η κοπέλα σε καισαρική.»
Αν όμως σε μια χώρα περίπου 6 στους 10 τοκετούς καταλήγουν σε καισαρική, ίσως το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν κάποιοι γιατροί που κάνουν αχρείαστες καισαρικές. Ούτε βέβαια αν οι γυναίκες στην Κύπρο είναι διαφορετικές από τις γυναίκες στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Ίσως πρέπει να κοιτάξουμε το ίδιο το σύστημα μέσα στο οποίο λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις.
💶 Τα οικονομικά αντικίνητρα
Τα οικονομικά αντικίνητρα ήταν ένα από τα μέτρα που συζητήθηκαν στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής. Ίσως, να έχουν περισσότερο συμβολική και μόνο αξία θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει: όταν ένας δείκτης βρίσκεται σε τόσο ακραία επίπεδα, το σύστημα οφείλει τουλάχιστον να δείχνει ότι τον παρακολουθεί και ότι περιμένει λογοδοσία.
Αλλά τα ευρήματα από τις συμμετοχικές συναντήσεις με εμπλεκόμενους φορείς στο πλαίσιο του RESPECT δεν μας κάνουν να πιστεύουμε ότι τα οικονομικά κίνητρα αποτελούν τον κύριο μηχανισμό πίσω από τα υψηλά ποσοστά.
Και, άλλωστε, όταν το εθνικό ποσοστό είναι γύρω στο 60%, ποιος ακριβώς έχει «υψηλό» ποσοστό καισαρικών;
Σχεδόν όλοι. Γι' αυτό και το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο.
🏥 Η αρχιτεκτονική της μαιευτικής φροντίδας
Στην Κύπρο η μαιευτική φροντίδα εξακολουθεί να είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό οργανωμένη γύρω από τον μεμονωμένο μαιευτήρα-γυναικολόγο ως μονάδα παροχής φροντίδας.
Δεν έχουμε αναπτυγμένα μοντέλα midwifery-led care. Η διεπαγγελματική συνεργασία παραμένει περιορισμένη, με σαφείς επαγγελματικές ιεραρχίες. Και πολλές από τις αποφάσεις γύρω από τον τοκετό λαμβάνονται πολύ πριν η γυναίκα φτάσει στην αίθουσα τοκετού.
Γιατί έχει σημασία αυτό;
Γιατί όταν κοιτάξει κανείς τις παρεμβάσεις που προτείνονται διεθνώς για ασφαλή μείωση των καισαρικών, πολλές από αυτές προϋποθέτουν κάτι πολύ βασικό: ομάδα.
Το ACOG, για παράδειγμα, παραπέμπει στο AIM Patient Safety Bundle για ασφαλή μείωση της καισαρικής, οργανωμένο γύρω από τα γνωστά 5 Rs: Readiness, Recognition & Prevention, Response, Reporting & Systems Learning και Respectful, Equitable & Supportive Care.
Ας τα δούμε όμως μέσα από την κυπριακή πραγματικότητα.
1️⃣ Readiness — Ετοιμότητα
Επαρκής στελέχωση. Εκπαίδευση. Μαίες και άλλοι επαγγελματίες με ουσιαστικό ρόλο στην υποστήριξη του φυσιολογικού τοκετού.
Πόσο εύκολα εφαρμόζεται αυτό σε ένα σύστημα όπου η μαιευτική φροντίδα δεν είναι οργανωμένη γύρω από πραγματικά διεπιστημονικές ομάδες και όπου δεν υπάρχει ουσιαστικά ανεπτυγμένο midwifery-led care;
2️⃣ Recognition & Prevention — Αναγνώριση και πρόληψη
Τυποποιημένα κριτήρια εισαγωγής, τεκμηριωμένη διαχείριση του τοκετού, υποστήριξη της κινητικότητας και της εξέλιξης του τοκετού, έγκαιρη αναγνώριση καταστάσεων στις οποίες μπορούν να εφαρμοστούν παρεμβάσεις ώστε να αποφευχθεί μια αχρείαστη καισαρική.
3️⃣ Response — Ανταπόκριση
Κατευθυντήριες οδηγίες και πρωτόκολλα, ναι. Αλλά και multidisciplinary planning, huddles και debriefing. Αυτά γίνονται;
Και εδώ αρχίζει να φαίνεται ακόμη περισσότερο γιατί η δομή του συστήματος έχει σημασία.
Υπάρχει, για παράδειγμα, το TeamBirth, μια καινοτομία του Ariadne Labs — του κοινού κέντρου καινοτομίας συστημάτων υγείας του Brigham and Women’s Hospital και του Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Καινοτομία, βέβαια, αν μπορούμε να αποκαλούμε «καινοτομία» κάτι που ακούγεται τόσο φυσικό και αυτονόητο.
Η γυναίκα, ο άνθρωπος που η ίδια επιλέγει να την υποστηρίζει, η μαία/νοσηλεύτρια και ο γιατρός κάνουν σύντομα huddles δίπλα στο κρεβάτι, από την εισαγωγή μέχρι και μετά τον τοκετό. Συζητούν μαζί την εξέλιξη, τις προτιμήσεις της γυναίκας, τις επιλογές που υπάρχουν και το πλάνο φροντίδας — και συμφωνούν πότε θα ξανασυζητήσουν. Ένα απλό whiteboard, ορατό σε όλους, καταγράφει τα μέλη της ομάδας, τις προτιμήσεις και το κοινά συμφωνημένο πλάνο.
Δηλαδή, στην ουσία:
φέρνουμε την ομάδα πίσω δίπλα στο κρεβάτι και βάζουμε τη γυναίκα μέσα στη συζήτηση όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις που την αφορούν.
Τόσο απλό. Τόσο λογικό.
Και ίσως ακριβώς γι' αυτό τόσο ενδιαφέρον για την Κύπρο.
Γιατί το TeamBirth δεν είναι απλώς ένα ακόμη «εργαλείο επικοινωνίας». Προσπαθεί να αλλάξει τη διαδικασία μέσα από την οποία λαμβάνεται η απόφαση: από παράλληλες ή ιεραρχικές αποφάσεις σε μια κοινή διαδικασία όπου η γυναίκα, ο γιατρός, η μαία/νοσηλεύτρια και το πρόσωπο υποστήριξης αποτελούν την ομάδα. Αναπτύχθηκε ακριβώς ως απάντηση σε προβλήματα επικοινωνίας, teamwork και shared decision-making στη μαιευτική φροντίδα.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η αντίθεση με ένα σύστημα στο οποίο ο/η γιατρός λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως αυτόνομη μονάδα παροχής φροντίδας.
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα αποτελέσματα από την εφαρμογή του TeamBirth είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά: καλύτερη επικοινωνία και teamwork, μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στις αποφάσεις και θετικότερη εμπειρία φροντίδας, ενώ σε μονάδες όπου εφαρμόζεται παρατηρούνται και μειώσεις στα ποσοστά καισαρικής.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μάθημα: δεν χρειάζεται κάθε λύση σε ένα σύνθετο πρόβλημα να είναι σύνθετη. Χρειάζεται όμως να αλλάζει το σύστημα που παράγει το πρόβλημα.
4️⃣ Reporting & Systems Learning — Καταγραφή και μάθηση του συστήματος
Εδώ γίνονται βήματα.
Ο ΟΑΥ εισάγει συγκεκριμένες ενδείξεις για την καισαρική, οι οποίες πλέον πρέπει να τεκμηριώνονται ηλεκτρονικά, καθώς και δείκτες στο πλαίσιο της κατευθυντήριας οδηγίας NICE που έχει προσαρμοστεί στην Κύπρο.
Αλλά η καταγραφή δεν είναι από μόνη της μάθηση.
Τι γίνεται με το second opinion — μια παρέμβαση που από τη φύση της προϋποθέτει ότι ο γιατρός δεν λειτουργεί ως απομονωμένη μονάδα αλλά ως μέλος ομάδας;
Τι γίνεται με audit and feedback;
Ποιος θα κάνει το audit; Ο ΟΑΥ; Ποιος θα δώσει το feedback; Πώς θα γίνει benchmarking;
Και πόσο αποδεκτό θα είναι αυτό από τους ίδιους τους επαγγελματίες όταν ακόμη και η επισήμανση ότι κάποιοι γιατροί έχουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά φαίνεται να δημιουργεί αντιδράσεις;
Αν δεν θέλουμε οικονομικό αντικίνητρο, τότε τι;
Feedback; Από ποιον;
Benchmarking; Με ποιον;
Εκπαίδευση; Από ποιον;
Second opinion; Από ποιον;
Και πόσο αποδεκτές θα είναι αυτές οι παρεμβάσεις όταν ξεκινάμε τη συζήτηση από την παραδοχή ότι, εφόσον ο γιατρός λέει πως χρειάζεται καισαρική, «σίγουρα θα υπάρχει κάποιος λόγος ιατρικός»;
Δεν θα ανοίξουμε καν τη συζήτηση για "δημοσιοποίηση των ποσοστών καισαρικής".
Ακόμη και η δημοσιοποίηση σε επίπεδο μαιευτηρίου (όχι σε επίπεδο ιατρού) αντιμετωπίστηκε με μεγάλη αντίσταση — και ακούστηκε και το επιχείρημα περί «προσωπικών δεδομένων» (την ίδια στιγμή που για τον ΟΚΥΠΥ τα ποσοστά δημοσιοποιούνται ανά επαρχία)
Προσωπικά δεδομένα ποιου ακριβώς; Το ποσοστό καισαρικών είναι δείκτης απόδοσης και ποιότητας μιας υπηρεσίας.
❤️ 5️⃣ Respectful, Supportive & Patient-Centred Care
Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στην αρχή και μας τελειώνουν οι επιλογές.
Στον πυρήνα του πέμπτου R βρίσκεται η συμμετοχική και κοινή λήψη αποφάσεων: η γυναίκα και το δίκτυο υποστήριξης που η ίδια επιλέγει να αποτελούν πραγματικά μέλη της ομάδας φροντίδας και να συμμετέχουν ουσιαστικά στο πλάνο από νωρίς και σε όλη τη διαδρομή. Αυτό ακριβώς προβλέπει και το AIM bundle.
Εδώ έχει σημασία και το νέο μέτρο του ΟΑΥ με βάση την Οδηγία αφού πλέον η ενημέρωση για τα οφέλη και τους κινδύνους των διαφορετικών τρόπων τοκετού αποτελεί δείκτη και πρέπει να καταγράφεται η σχετική διαδικασία στο σύστημα.
Είναι σημαντικό βήμα. Αλλά υπάρχει ένας πολύ πραγματικός κίνδυνος: να γίνει απλώς ακόμη ένα tick στο σύστημα. «Ενημερώθηκε η γυναίκα;» ✔️
Η ενημέρωση όμως δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ενημερωμένη επιλογή. Και η ενημερωμένη επιλογή δεν είναι το ίδιο πράγμα με την συμμετοχική και κοινή λήψη αποφάσεων.
Ιδίως σε ένα σύστημα όπου τα birth plans ακόμη αντιμετωπίζονται συχνά με καχυποψία και όπου η απόφαση για καισαρική μπορεί να έχει ουσιαστικά ληφθεί μήνες πριν από τον τοκετό.
🔄 Το σημαντικότερο είναι να προσέξουμε σε ποιον απευθύνονται όλα αυτά τα μέτρα;
Readiness.
Protocols.
Second opinions.
Audit and feedback.
Benchmarking.
Multidisciplinary teams.
Huddles.
Shared decision-making.
Reporting and systems learning.
Κανένα από αυτά δεν είναι παρέμβαση που στοχεύει πρωτίστως στη γυναίκα.
Στοχεύουν στους επαγγελματίες υγείας, στις ομάδες, στα μαιευτήρια και στον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η μαιευτική φροντίδα.
Και αυτό δεν είναι τυχαίο.
Γιατί όταν μια χώρα έχει ποσοστό καισαρικών γύρω στο 60%, το πρόβλημα είναι το σύστημα. Και τα συστημικά προβλήματα χρειάζονται συστημικές λύσεις.
Διαφορετικά, θα εξαντλήσουμε μία-μία τις παρεμβάσεις που απαιτούν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο παρέχεται η φροντίδα, και θα καταλήξουμε πάλι στην ευκολότερη:
Άλλη μία εκστρατεία ενημέρωσης που θα απευθύνεται στις γυναίκες και θα τους ζητά να... «εμπιστευτούν τη φύση».
Υπ. Υγείας: Ανέστειλε κυρώσεις σε γυναικολόγους που κάνουν αβέρτα καισαρικές
