03/07/2026
waxaanu inyar Sharixidoona qaabka uu u dhaco Nidaam ka loo yaqaan Metabolism:
Metabolism waa dhammaan hababka kiimikaad ee ka dhex dhaca jirka si uu u noolaado, u koro, u dayactiro unugyada, una soo saaro tamar, Adenosine Triphosphate(ATP)
Waxa uu u qaybsamaa laba qaybood oo waaweyn:
1. Catabolism – Waa habka uu jirku ku burburiyo cuntada (sida karbohaydraytyada, dufanka, iyo borotiinka) si uu uga soo saaro tamar (ATP).
2. Anabolism – Waa habka uu jirku u isticmaalo tamartaas si uu u dhiso una dayactiro unugyada, murqaha, iyo qaybaha kale ee jirka.
Sharaxaad kooban: Metabolism waa nidaamka uu jirku cuntada ugu beddelo tamar iyo walxo uu jirku ku dhisto kuna dayactiro naftiisa. Qaybtiisa koowaad waa Catabolism, oo ah burburinta cuntada si tamar looga helo.
Qofka waxaa la dhihi karaa metabolism-kiisu waa qaldan yahay ama uu leeyahay cillad metabolic marka habka jirkiisu u beddelo cuntada tamar ama u isticmaalo tamartaas uusan u shaqayn sidii caadiga ahayd.
Tani waxay dhacdaa sababo ay ka mid yihiin:
* Isbeddelka hormoonnada, sida dhibaatooyinka Hypothyroidism ama Hyperthyroidism.
* Cudurrada dheef-shiidka, sida Type 2 Diabetes.
* Cillado hidde-side ah oo saameeya enzymes-ka dheef-shiidka.
* Nafaqo-xumo ama cunno aan dheellitirnayn.
* Daawooyin ama cudurro kale oo saameeya dheef-shiidka.
Calaamadaha lagu garto waxaa ka mid noqon kara:
* Miisaan si aan caadi ahayn u kordha ama u dhaca.
* Daal joogto ah.
* Dareen qabow ama kulayl badan.
* Gaajo ama harraad aan caadi ahayn.
* Heerka sonkorta dhiigga oo is beddela.
Si loo ogaado in metabolism-ku dhab ahaan qaldan yahay, dhakhtarku wuxuu sameeyaa baaritaanno sida baaritaanka sonkorta dhiigga, hormoonnada qanjirka tayroodhka, iyo baaritaanno kale oo ku habboon calaamadaha qofka.
Haddii aad ula jeeddo “metabolism gaabis ah” oo dadka badankood ka hadlaan marka miisaanku kordho ama yaraado, waxaan sidoo kale sharxi karaa waxa uu yahay iyo sida uu uga duwan yahay cilladaha metabolism-ka ee dhabta ah.
Dad badan waxay u maleeyaan:
* Qofka cayilan = metabolism hoose (slow/low).
* Qofka caatada ah = metabolism sare (fast/high).
Laakiin tani mar walba sax ma aha.
Sababtu waa:
* Metabolism waa inta tamar ee jirku gubo maalintii. Waxaa saameeya da’da, jinsiga, murqaha jirka, hidde-sideyaasha, hormoonnada, iyo heerka dhaqdhaqaaqa.
* Qof cayilan wuxuu badanaa leeyahay jir weyn, sidaas darteed mararka qaarkood wuxuu gubaa kalooriyo ka badan qof caato ah, sababtoo ah jir weyn ayaa tamar badan u baahan.
* Qof caato ahna ma aha in uu leeyahay metabolism aad u sareeya; waxaa laga yaabaa inuu si dabiici ah u cuno kalooriyo yar ama uu dhaqdhaqaaq badan sameeyo.
Goorma ayaa la yiraahdaa metabolism-ku waa low ama high?
* Low metabolism: Jirku tamar yar ayuu gubaa, taasoo sahli karta in miisaanku kordho haddii kalooriyo badan la cuno.
* High metabolism: Jirku tamar badan ayuu gubaa, taasoo ka dhigi karta qofka inuu ku adkaado inuu miisaan yeesho haddii uusan cunin kalooriyo ku filan.
Sidaas darteed, cayilka ama caatada keliya laguma go’aamiyo in metabolism-ku low yahay ama high yahay. Cuntada, dhaqdhaqaaqa, murqaha jirka, hormoonnada, iyo arrimo kale ayaa dhammaantood door weyn ka ciyaara.
Care Center
