20/08/2026
👀มาอัพเดท Piperacillin-tazobactam (PTZ) ใน IDSA AMR 2026 สรุปให้หน้าเดียวแบบครบจบ...
▶️ แนวทาง IDSA AMR 2026 ได้มีการระบุถึงบทบาท ข้อบ่งชี้ และข้อจำกัด โดยเฉพาะการปรับลดบทบาทในการรักษาเชื้อดื้อยารุนแรงลงอย่างมาก ดังรายละเอียดมีดังนี้...
1. Extended-spectrum β-lactamase-producing Enterobacterales (ESBL-E)
♻️ Uncomplicated UTI (uUTI):
✨️ บทบาท: PTZ ไม่ใช่ยาหลักที่แนะนำสำหรับการรักษา แต่หากคนไข้ได้รับ PTZ สำหรับ Empiric
therapy อยู่ก่อนแล้วและมีอาการดีขึ้นทางคลินิกเมื่อทราบผลเพาะเชื้อว่าเป็น ESBL-E ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนยาปฏิชีวนะหรือขยายเวลาการรักษาออกไป เนื่องจากตัวยามีความเข้มข้นในปัสสาวะสูงมากเพียงพอที่จะกำจัดเชื้อได้
♻️ Complicated UTI (cUTI) หรือ Pyelonephritis:
✨ ️บทบาท: แนวทางปี 2026 กำหนดให้ PTZ เป็น ยาทางเลือก (Alternative) โดยจำกัดเฉพาะในผู้ป่วยที่อาการไม่รุนแรง (not critically ill) และไม่มีภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดร่วมด้วย (without concomitant bacteremia) เท่านั้น
• ข้อมูลสนับสนุน: มีการศึกษาทางคลินิกเปรียบเทียบในผู้ป่วย ESBL-E cUTI พบว่าการรักษาด้วย
PTZ มีอัตราการหายทางคลินิกที่ดีใกล้เคียงกับ Ertapenem (94% vs 97%) อย่างไรก็ตาม หาก
คนไข้มีภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดร่วมด้วยที่มาจากทางเดินปัสสาวะ พบว่ากลุ่มที่ได้รับ PTZ มี
อัตราการรอดชีวิตที่ต่ำกว่ากลุ่มที่ได้รับ Meropenem (93% vs 97%) แม้จะไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ
♻️ Outside of the UTI (เช่น ติดเชื้อในกระแสเลือด ปอดอักเสบ ช่องท้องอักเสบ):
✨️บทบาท: ไม่แนะนำให้ใช้ (Not suggested) ในการรักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้เด็ดขาด แม้ผลตรวจจากห้องปฏิบัติการจะรายงานว่าเชื้อยังไวต่อยา (Susceptible) ก็ตาม
✨️เหตุผลสำคัญทางคลินิก (Rationale):
• ผลจาก MERINO Trial: การศึกษาเปรียบเทียบในผู้ป่วยติดเชื้อ ESBL-E ในกระแสเลือด พบว่ากลุ่มที่
รักษาด้วย PTZ มีอัตราการเสียชีวิตที่ 30 วัน สูงกว่ากลุ่มที่ได้รับ Meropenem อย่างชัดเจน (12% vs 4%) แม้จะนำมา reanalysis เฉพาะในเชื้อที่ยืนยันว่าค่า MIC ต่อ PTZ ≤16 µg/mL ก็ตาม อัตราการ เสียชีวิตของกลุ่ม PTZ ก็ยังสูงกว่า (9% vs 4%)
• ข้อจำกัดเรื่องปริมาณ Tazobactam (Ratio): ยา PTZ ขนาด 4.5gm มีสัดส่วนของ Piperacillin ต่อ
Tazobactam อยู่ที่ 8:1 (Piperacillin 4gm : Tazobactam 0.5gm) สัดส่วนนี้ต่ำเกินไปเมื่อเทียบกับยาใหม่อย่าง Ceftolozane-tazobactam ที่มีอัตราส่วน 2:1 ทำให้ Tazobactam ใน PTZ ไม่เพียงพอที่จะปกป้อง ยา Piperacillin จากการถูก hydrolysis โดยเอนไซม์ ESBL ปริมาณมากได้
• Inoculum Effect: ในแผลหรือฝีหนองที่มีปริมาณเชื้อแบคทีเรียปริมาณมาก เชื้อ ESBL-E มีแนวโน้มจะ regrowth ได้ง่ายขึ้นเมื่อใช้ PTZ เมื่อเทียบกับ Meropenem
• ความคลาดเคลื่อนของผลทดสอบ MIC: การทดสอบค่า MIC ของ PTZ ในห้องปฏิบัติการเมื่อมี
enzyme ESBL หรือ beta lactamase อื่นๆ (เช่น OXA-1) ร่วมด้วย มักให้ผลที่ไม่แม่นยำและทำซ้ำได้ยาก
2. AmpC β-lactamase-producing Enterobacterales (AmpC-E)
♻️ ภาวะติดเชื้อรุนแรง (Invasive Infections):
✨️ บทบาท: ไม่แนะนำให้ใช้ สำหรับรักษาการติดเชื้อรุนแรงจากเชื้อ Enterobacterales กลุ่มที่มี
ความเสี่ยงปานกลางในการถูกกระตุ้นให้สร้างเอนไซม์ AmpC (ได้แก่ E. cloacae complex, K.
aerogenes, C. freundii, H. alvei)
✨️ เหตุผลสำคัญ (Rationale):
(1) Tazobactam มีประสิทธิภาพต่ำ ในการป้องกันการทำลายยากลุ่ม beta lactam โดยเอนไซม์ AmpC เมื่อเทียบกับตัว beta lactamase inhibitor รุ่นใหม่ อย่าง Avibactam, Relebactam หรือ Vaborbactam
(2) การได้รับยา Piperacillin มีโอกาสกระตุ้นให้เกิดการแสดงออกของยีน ampC มากขึ้น ส่งผลให้ค่า MIC ของ PTZ พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วระหว่างการรักษาจนยาไม่ได้ผล
(3) จากการศึกษาเปรียบเทียบ (เช่น การศึกษา Pilot MERINO-2) และข้อมูลเชิงสังเกตในผู้ป่วยติดเชื้อ AmpC-E ในกระแสเลือดที่ได้รับ PTZ พบว่ามี Clinical failure 21% vs 12% และ Microbiological failure 13% vs 0% ที่สูงกว่ากลุ่มที่ได้รับ Meropenem อย่างมีนัยสำคัญ
3. Pseudomonas aeruginosa
♻️ ภาวะติดเชื้อดื้อยา Difficult-to-Treat Resistance (DTR P. aeruginosa):
• บทบาท: ไม่มีบทบาทในการรักษา เนื่องจากโดยนิยามของเชื้อ DTR P. aeruginosa หมายถึง เชื้อที่ดื้อต่อยาปฏิชีวนะดั้งเดิมทุกกลุ่ม รวมถึง Piperacillin-tazobactam ด้วย
• บทบาทในกลุ่มเชื้อดื้อยาหลายขนาน (MDR P. aeruginosa ที่ยังไวต่อยา):
• บทบาท: หากเชื้อเพาะขึ้นเป็น MDR P. aeruginosa แต่ผลทดสอบระบุว่ายังคงไวต่อยา
conventional beta-lactam และ Carbapenem แนะนำให้เลือกใช้conventional beta-lactam (รวมถึง PTZ) เป็นลำดับแรกมากกว่า Carbapenem เพื่อลดโอกาสการเกิดเชื้อดื้อยาระหว่างรักษา (เพราะการใช้ Carbapenem สัมพันธ์กับการเกิดเชื้อดื้อยาระหว่างรักษาสูงถึง 15-27% ขณะที่ PTZ มีความเสี่ยงเพียง 8%)
• ข้อแนะนำในการบริหารยา: แนะนำให้ใช้ยาในขนาดสูงและใช้ วิธีHigh-dose extended
infusion เพื่อเพิ่มโอกาสเข้าถึง PK/PD Target attainment
👀เอกสารอ้างอิง:
■ Tamma PD, Bonomo RA, Heil EL, Justo JA, Satlin MJ, Mathers AJ. Infectious Diseases Society of America 2026 Guidance on the Treatment of Antimicrobial-Resistant Gram-Negative Infections. Clin Infect Dis. 2026 Aug 8:ciag481.
#เภสัขไอดี #เภสัชประจำบ้าน #เภสัชเรสสิเดนท์
