25/08/2026
🫁เราหายใจเอาออกซิเจนจริงหรือ?
โดย Remnant | MD
เมื่อเร็วๆ นี้ผมไปเจอบทความหนึ่งของหนึ่งในนักสรีรวิทยาที่มีชีวิตที่ผมชอบที่สุดคนหนึ่ง - เจอรัลด์ พอลลัค ผมเคยเขียนเกี่ยวกับการศึกษาของเขาเรื่องน้ำ, ปฏิสัมพันธ์ของมันกับสิ่งมีชีวิต, และพฤติกรรมของมันภายใต้สภาวะแวดล้อมที่แตกต่างกัน - เช่น แสงอินฟราเรด
งานของเขาช่วยให้ผมพัฒนาความเข้าใจเกี่ยวกับการไหลเวียนของเลือดและสรีรวิทยาของระบบไหลเวียน ซึ่งสรุปไว้อย่างดีในซีรีส์สองตอนนี้:
ในงานตีพิมพ์ล่าสุดของเขา พอลลัคได้โต้แย้งอย่างน่าตกตะลึงสองข้อ:
1. เราไม่ได้หายใจเอาออกซิเจน 2. เราหายใจเอาอิเล็กตรอน
ก่อนที่เราจะเข้าสู่เรื่องนั้น ขอระบายหน่อย
หนึ่งในลักษณะที่น่าหดหู่ที่สุดของความทันสมัยคือท่าทีที่เย็นชา และมักจะเต็มไปด้วยความขุ่นเคืองที่คนหนุ่มสาวหรือคนที่ "มีการศึกษา" มีต่อชีวิต, การมีชีวิตอยู่, และร่างกายของเรา
แม้ว่าแนวโน้มนี้อาจจะกำลังกลับทิศทางในยุคหลังโควิด แต่ความรู้สึกที่ว่าเราเป็นเพียงแค่เนื้อและกระดูกนั้น น่าจะพบได้ทั่วไปในวันนี้มากกว่ายุคใดๆ ในอารยธรรม
การจะเรียกสิ่งนี้ว่าเป็นการมองแบบง่ายๆ หรือแบบลดทอนก็ยังน้อยไป
อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงที่กว้างขึ้นในจิตสำนึกร่วมของเราในยุคหลังอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นยุคที่ให้กำเนิดยุคมืดสมัยใหม่ของการแพทย์ บรรพบุรุษของเราคงจะละอายใจกับความตกต่ำของเราในความเข้าใจเกี่ยวกับชีวิต
ออกซิเจนคืออะไร?
ก่อนอื่นเลย ถ้าเราหายใจเอาก๊าซใดๆ... เราหายใจเอาอากาศ อากาศนั้นมีอะไรมากกว่าออกซิเจนมาก อันที่จริง อากาศก็มีอะไรมากกว่าก๊าซที่เรามักถูกบอกด้วย นอกจากนี้ยังมีน้ำและอนุภาคฝุ่นละอองขนาดเล็กที่ลอยอยู่ในชั้นโทรโพสเฟียร์
สำหรับผู้อ่านสมัยใหม่ ความคิดที่ว่ามีเพียงแค่อากาศอาจดูเป็นความคิดที่ดึกดำบรรพ์ เพราะแผนภูมิแบบข้างบน เราจึงสามารถพูดด้วยความหยิ่งผยองทางวิชาการว่าอากาศไม่ได้เป็นแค่อากาศ
คุณสามารถออกไปข้างนอกแล้วดักจับถุงไนโตรเจนบริสุทธิ์ได้ไหม? ออกซิเจนบริสุทธิ์? ไอน้ำ? ไนตริกออกไซด์? คาร์บอนไดออกไซด์?
ความจริงก็คือ โลกธรรมชาติส่วนใหญ่ไม่ได้ดำรงอยู่เป็นก้อนมวลบริสุทธิ์ที่แยกจากกันของธาตุต่างๆ ในตารางธาตุ อย่างที่บรรพบุรุษของเรารู้ โลกอย่างที่เรารู้จักประกอบด้วย ดิน น้ำ ลม และไฟ (และอีเธอร์ ถ้าอยากให้ครบ) ในการศึกษางานอันยิ่งใหญ่ของอวิเซนนาเมื่อเร็วๆ นี้ คุณจะเห็นความรู้นี้สะท้อนอยู่ในความคิดของเขา
เมื่อพูดถึงธาตุต่างๆ อวิเซนนารู้ว่ามีสิ่งที่เรียกว่าธาตุ "เชิงเดี่ยว" นั่นคือ องค์ประกอบที่สามารถแยกได้ทางการทดลองจากสิ่งที่ดำรงอยู่ในรูปแบบที่ซับซ้อน/เป็นสารประกอบในธรรมชาติ
สัมผัสดิน ก็มีดิน ไม่ใช่เหล็กบริสุทธิ์ ไม่ใช่คาร์บอนบริสุทธิ์ แม้หลังจากที่คุณแยกและทำให้เหล็กบริสุทธิ์ทางเคมีแล้ว มันก็ทำปฏิกิริยากับอากาศทันทีและกลายเป็น "สนิม"
ในทำนองเดียวกัน ออกซิเจนไม่ได้ดำรงอยู่เป็นก๊าซที่แยกตัวออกมาซึ่งปอดของเราปล่อยให้เข้าสู่กระแสเลือดโดยกีดกันสิ่งอื่นออกไป ยิ่งผมคิดเรื่องนี้มากเท่าไหร่ ผมก็ยิ่งตระหนักว่าออกซิเจนและธาตุหลายอย่างในตารางธาตุนั้นเหมือนกับคำทำนายที่ทำให้ตัวเองเป็นจริง
จากนามธรรมทางเคมีและธาตุของเรา เราทำนายว่าถ้าเรานำอากาศในบรรยากาศมาทำการทดลองชุดหนึ่ง เราจะเหลือก๊าซตกค้างที่มีพฤติกรรมเหมือนสิ่งที่เราสร้างมโนทัศน์ว่าเป็นออกซิเจน
เพราะหลังจากที่คุณทำขั้นตอนเหล่านี้กับอากาศแล้ว ก๊าซที่เหลือไม่ได้ชูป้ายบอกว่า "สวัสดี ฉันคือออกซิเจน" มันเป็นวงกลมยิ่งกว่าที่คุณคิด:
1. เราทำนายว่าออกซิเจนมีอยู่ และมันมีชุดคุณลักษณะที่เปิดเผยตัวเองในวิธีที่มันทำปฏิกิริยากับสิ่งอื่นๆ รอบตัว 2. เราแปรรูปอากาศในลักษณะที่เราทำนายว่าจะทำให้ได้ก๊าซตกค้างที่มีพฤติกรรมเหมือนออกซิเจน 3. จากนั้น ถ้าก๊าซตกค้างนี้มีพฤติกรรมอย่างที่เราคิดว่าออกซิเจนธาตุอาจมีพฤติกรรม (ถ้ามันมีอยู่จริง) เราก็เรียกก๊าซตกค้างนี้ว่าออกซิเจน
แต่ นอกเรื่องไปหน่อย
คำถามไม่ใช่ว่าออกซิเจนมีอยู่จริงหรือไม่ คำถามที่พอลลัคพยายามจะตอบคือ เราหายใจเอาออกซิเจนหรือไม่?
ตอนนี้ คุณอาจกำลังคิดว่าแน่นอนว่าเราหายใจเอาออกซิเจน เพราะว่า:
• ฮีโมโกลบินจับออกซิเจน • ออกซิเจนจำเป็นในกระบวนการเผาผลาญ • เราวัดความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือด
ต่อข้อโต้แย้งทั้งหมดนี้ ผมจะบอกว่า "คุณแน่ใจหรือ?"
ทำไมเลือดที่มาจากปอดโดยตรงถึงไม่มีฟอง ถ้าหากก๊าซมีการแพร่จากถุงลมเข้าไปในกระแสเลือดจริงๆ?
สัตว์ทะเลหายใจอย่างไร?
ทำไมถึงมีคนที่ฮีโมโกลบินต่ำมากๆ (
