12/06/2026
🚨 ทำไมกิน "ดินประสิว" หรือ "เกลือไนเตรต" ผิดขนาด ถึงทำให้ตัวเขียวคล้ำและอันตรายถึงชีวิต? ภาวะ Methemoglobinemia คืออะไร?
เพื่อนๆ อาจจะมีคำถามจากข่าวที่เกิดขึ้นว่า สารเหล่านี้เข้าไปทำอะไรกับร่างกายของเรา สรุปให้เข้าใจง่ายๆ ดังนี้ครับ
🩸 เมื่อเม็ดเลือดแดงลืมวิธีส่งออกซิเจน
ภาวะนี้เกิดจากการที่สารเคมีกลุ่มไนเตรต/ไนไตรต์ เข้าไปทำปฏิกิริยากับเม็ดเลือดแดง ทำให้ "ธาตุเหล็ก" ที่อยู่บริเวณแกนกลางถูกเปลี่ยนสถานะจาก Fe 2+
(Ferrous) กลายเป็น Fe 3+ (Ferric) ซึ่งเราเรียกเม็ดเลือดแดงที่ผิดปกตินี้ว่า "Methemoglobin"
ผลที่ตามมาคือ เม็ดเลือดแดงเหล่านี้จะ "ไม่สามารถขนส่งออกซิเจน" ไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกายได้ตามปกติครับ
สีเลือดของผู้ป่วยจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มคล้ายช็อกโกแลต (Chocolate brown blood) ทำให้ผู้ป่วยดูมีอาการตัวเขียวคล้ำ มากกว่าการขาดออกซิเจนในรูปแบบอื่นๆ
⚠️ อาการที่ต้องเฝ้าระวัง
ปากเขียว มือเท้าเขียวคล้ำ (Cyanosis)
หน้ามืด วิงเวียน หายใจหอบเหนื่อย
🚨 หากอาการรุนแรง: อาจเกิดภาวะเลือดเป็นกรด, ความดันเลือดต่ำ, กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด, หัวใจเต้นผิดจังหวะ, หมดสติ, ชัก และอาจเสียชีวิตได้
🩺 สำหรับบุคลากรทางการแพทย์ (Medical Corner)
🔍 การตรวจข้างเตียงและการวินิจฉัยที่สำคัญ:
ออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ต่ำ: และมักจะต่ำกว่าระดับความเหนื่อยของคนไข้ที่แสดงออก (Saturation gap)
เจาะเลือดดูสี: เลือดมีสีน้ำตาลเข้มคล้ายช็อกโกแลต (Chocolate brown blood) และสีไม่เปลี่ยนแม้สัมผัสอากาศ
ตรวจด้วย Co-pulse oximeter (ถ้ามี): ตรวจผ่านปลายนิ้วคล้ายการวัด SpO2 ทั่วไป แต่สามารถแยกชนิดและอ่านค่า Methemoglobin ได้โดยไม่ต้องเจาะเลือด
ตรวจด้วย Co-oximeter (ถ้ามี): ตรวจวิเคราะห์วัดระดับเปอร์เซ็นต์ Methemoglobin จากเลือดโดยตรง (มักตรวจร่วมกับ Blood gas analyzer) เพื่อความแม่นยำ
💊 แนวทางการรักษา:
ให้ออกซิเจนปริมาณสูง (High-flow O2) เพื่อช่วยเพิ่มความเข้มข้นของออกซิเจนที่ละลายในเลือดให้มากที่สุด
การให้เลือด: หากผู้ป่วยมีภาวะซีดร่วมด้วย อาจพิจารณาให้ส่วนประกอบของเลือด
ยาต้านพิษ (Antidote): ให้ยา Methylene Blue เพื่อเร่งกระบวนการเปลี่ยนเม็ดเลือดแดงให้กลับมาอยู่ในสภาวะปกติ
💉 Methylene Blue Administration:
Dose: 1-2 mg/kg (0.1-0.2 mL/kg of 1% solution) IV slowly over 5 min
ตามด้วยการ Flush NSS 15-30 mL
📌 Remarks & Cautions:
⚠️ Caution: ระมัดระวังอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD (อาจทำให้เกิดเม็ดเลือดแดงแตก) และผู้ป่วยที่ใช้ยาในกลุ่ม Serotonergic drugs (เนื่องจาก Methylene Blue มีฤทธิ์เป็น MAOI อาจเสี่ยงต่อภาวะ Serotonin syndrome)
Side Effects: สารคัดหลั่งและปัสสาวะอาจมีสีฟ้า/เขียว, คลื่นไส้อาเจียน, แน่นหน้าอก
หากมีข้อสงสัยหรือต้องการปรึกษาการดูแลรักษาผู้ป่วยที่ได้รับสารพิษ สามารถติดต่อ ศูนย์พิษวิทยาศิริราช (Siriraj Poison Control Center) ได้ที่เบอร์ 02-419-7007 ตลอด 24 ชั่วโมงครับ
#ศูนย์พิษวิทยาศิริราช #ไนเตรต #ไนไตรต์ #ดินประสิว #ยาต้านพิษ
