04/08/2025
“การผ่าตัดลดน้ำหนัก คือ เครื่องมือ ช่วยลดน้ำหนัก ไม่ใช่ทางลัด ในการลดน้ำหนัก และต้องทำควบคู่กับการปรับพฤติกรรม ทั้งการกิน และออกกำลังกาย ตลอดชีวิต”
นะครับ💖
📌 อ่านให้จบก่อนตัดสินใจ ผ่าตัดลดน้ำหนัก
ผ่าตัดลดน้ำหนัก ไม่ใช่ทางลัด แต่เป็นทางเลือกหนึ่งของการรักษา
การผ่าตัดลดน้ำหนัก (Bariatric Surgery) กลายเป็นทางเลือกที่พูดถึงมากขึ้นในยุคที่โรคอ้วนรุนแรงส่งผลกระทบต่อสุขภาพอย่างรอบด้าน เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือข้อเข่าเสื่อม แต่ก่อนจะตัดสินใจ "ผ่า" อยากชวนทุกคน “อ่านให้จบ” เพราะการผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน และไม่ใช่ทางลัดในการลดน้ำหนัก
✅ ใครเหมาะกับการผ่าตัดลดน้ำหนัก?
แพทย์จะพิจารณาแนะนำการผ่าตัดเฉพาะในผู้ที่...
BMI ≥ 37.5 kg/m² หรือ
BMI ≥ 32.5 kg/m² พร้อมโรคเรื้อรังที่เกี่ยวข้องกับน้ำหนัก เช่น เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
ไม่สามารถลดน้ำหนักได้ด้วยวิธีทั่วไป เช่น ควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย หรือใช้ยาลดน้ำหนักภายใต้การดูแลของแพทย์
✨ ข้อดีของการผ่าตัดลดน้ำหนัก
ลดน้ำหนักได้ชัดเจนและต่อเนื่อง
ลดความเสี่ยงหรือควบคุมโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดัน ไขมันในเลือด
เพิ่มคุณภาพชีวิต เช่น เดินเหินคล่องขึ้น นอนหลับดีขึ้น อารมณ์ดีขึ้น
⚠️ ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
❌ ผ่าตัดแล้วจะกินอะไรก็ได้ → ผิด! หลังผ่าตัดต้องปรับพฤติกรรมการกินอย่างเคร่งครัด
❌ ผ่าตัดแล้วหุ่นผอมทันที → ผิด! การเปลี่ยนแปลงใช้เวลา และต้องมีวินัย
❌ ผ่าตัดแล้วจะไม่มีผลข้างเคียง → ผิด! การผ่าตัดมีความเสี่ยง เช่น แผลติดเชื้อ ลิ่มเลือด หรือขาดสารอาหาร
การผ่าตัดลดน้ำหนัก ปัจจุบันมี 2 เทคนิคที่นิยม คือ
1️⃣.การผ่าตัดแบบสลีฟ (Sleeve Gastrectomy):
เป็นการผ่าตัดย่อขนาดกระเพาะอาหารให้เล็กลง โดยการตัดกระเพาะอาหารส่วนที่เกินออกไปประมาณ 75-80% ทำให้เหลือกระเพาะอาหารในลักษณะท่อยาวคล้ายแขนเสื้อ ซึ่งช่วยจำกัดปริมาณอาหารที่รับประทานได้และลดการผลิตฮอร์โมนที่ทำให้รู้สึกหิว
แต่กระเพาะอาหารที่ถูกตัดออกไปบางส่วน ส่งผลให้ร่างกายดูดซึมวิตามินและเกลือแร่บางชนิดได้ลดลงตลอดชีวิต ได้แก่ วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก สังกะสี แคลเซียม ซึ่งควรต้องได้รับการเสริมหลังผ่าตัดตลอดชีวิต
2️⃣.การผ่าตัดแบบบายพาส (Roux-en-Y Gastric Bypass):
วิธีนี้เป็นการผ่าตัดทั้งลดขนาดกระเพาะอาหารให้เล็กลงและปรับเปลี่ยนทางเดินอาหารให้เบี่ยงข้ามส่วนที่ดูดซึมสารอาหารสูง ทำให้จำกัดปริมาณอาหารและลดการดูดซึมสารอาหารได้
นอกจากจะส่งผลทำให้มีโอกาสเกิดการขาด วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก สังกะสี แคลเซียม ยังเพิ่มโอกาสการขาดวิตามินที่ละลายในไขมัน กลุ่มอาการอาหารตกเร็ว (Dumping syndrome)
ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นได้หลังการผ่าตัดลดน้ำหนัก
· ภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลัน (ใน 30 วัน):
เช่น แผลรั่ว ลิ่มเลือด เสียเลือด กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
อัตราการเสียชีวิตหลังผ่าตัดเฉียบพลันอยู่ที่ 0.1–0.2%
ภาวะแทรกซ้อนระยะยาว:
เช่น การขาดสารอาหาร (ธาตุเหล็ก, แคลเซียม, วิตามิน B12), ภาวะอาหารตกเร็ว (Dumping syndrome) เกิดจากอาหารไหลเร็วเกินไปสู่ลำไส้ ทำให้มีอาการเวียนหัว หน้ามืด ท้องเสีย โดยมีโอกาสเกิดขึ้นได้ 20–50% โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ผ่าตัดด้วยวิธี RYGB, นิ่วในถุงน้ำดี, โรคกระดูกพรุน, โรคกรดไหลย้อน, แผลในลำไส้
บางรายมี “น้ำหนักกลับขึ้น” โดยเฉพาะหลัง sleeve gastrectomy หากไม่ปรับพฤติกรรม
📍 ก่อนตัดสินใจ ควรปรึกษาใครบ้าง?
แพทย์อายุรกรรมโรคอ้วน อายุรกรรมโภชนศาสตร์คลินิก อายรุกรรมต่อมไร้ท่อ เพื่อประเมินความเหมาะสมและวางแผนการรักษา
ศัลยแพทย์เฉพาะทางผ่าตัดโรคอ้วน
นักโภชนาการ เพื่อวางแผนการกินก่อน–หลังผ่าตัด
จิตแพทย์หรือจิตวิทยา ในบางกรณี เช่น มีภาวะกินเกินจากอารมณ์ หรือโรคซึมเศร้าร่วม
🧭 ทางเลือกอื่นก่อน “ผ่า”
หากยังไม่พร้อมผ่าตัด ยังมีทางเลือกอื่นที่ปลอดภัยและได้ผลในบางกลุ่ม เช่น
การปรับพฤติกรรมแบบเข้มข้น (Intensive Lifestyle Intervention) และ โปรแกรมควบคุมน้ำหนักโดยทีมสหวิชาชีพ ซึ่งเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด
การใช้ยาในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ เช่น ยาฉีดกลุ่ม GLP-1
💬 สรุป
การผ่าตัดลดน้ำหนักคือ “เครื่องมือ” ไม่ใช่ “ทางลัด” และต้องทำควบคู่กับการปรับพฤติกรรมตลอดชีวิต
"น้องกระเพาะอาหารอาจจะดื้อหรือเกเร หิวบ่อย เพราะถูกตามใจมานาน ก่อนตัดสินใจ ตัด ควรให้โอกาสน้องได้ฝึก ก่อน เพราะน้องก็มีหน้าที่ ดูดซึมสารอาหารตัวสำคัญหลายอย่าง แต่หากพยายามควบคุมอย่างเต็มที่แล้ว ยังไม่สามารถลดน้ำหนักได้ โรคเรื้อรังรุนแรงรุมเล้า การเลือกผ่าตัดกระเพาะก็เป็นทางเลือกหนึ่ง ควรเลือกทำในสถานพยาบาลที่ได้การรับรองและมีการดูแลและติดตามแบบครบวงจรโดยทีมสหสาขา ติดตามต่อเนื่องตามแพทย์นัด เพราะหากตัดไปแล้ว ยังตามใจน้องบ่อย ก็มีโอกาสกลับมายืดและกลับไปรับประทานเยอะได้ และมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการขาดสารอาหารบางชนิดได้"
หากคุณหรือคนใกล้ตัวกำลังพิจารณา ลองชะลอหนึ่งก้าว อ่านข้อมูลให้รอบด้าน และเข้ารับคำปรึกษากับทีมแพทย์ก่อนทุกครั้ง
#แพทย์โภชนาการ #นักกำหนดอาหาร #อยากผอม #ผ่าตัด #ผ่าตัดลดน้ำหนัก #ต้องอ่าน #ทางเลือก #ไม่ใช่ทางลัด
บทความโดย พญ.เฉลิมพร เตียวศิริมงคล อายุรแพทย์โภชนศาสตร์คลินิก โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา
จัดทำโดยคณะอนุกรรมการสื่อสารองค์กรสมาคมผู้ให้อาหารทางหลอดเลือดดำและทางเดินอาหารแห่งประเทศไทย
Reference Gulinac M. Bariatric surgery state-of-the-art World J Clin Cases 2023 July 6; 11(19): 4504-4512
