24/08/2026
นิ้วปุ้ม สัญญาณเตือนของโรคที่ซ่อนอยู่
หลายคนอาจเคยเห็นคนที่มีปลายนิ้วโป่งใหญ่ เล็บโค้งนูน และปลายนิ้วคล้ายไม้ตีกลอง (drumstick appearance) โดยไม่ทราบว่าลักษณะดังกล่าวเรียกว่า Digital Clubbing หรือ นิ้วปุ้ม
ภาวะนี้ไม่ใช่โรคโดยตัวมันเอง แต่เป็น สัญญาณทางคลินิก ที่อาจบ่งบอกถึงโรคร้ายแรงที่ซ่อนอยู่ในระบบปอด หัวใจ ตับ หรือลำไส้
นิ้วปุ้มเกิดขึ้นได้อย่างไร
กลไกที่แท้จริงยังไม่เป็นที่เข้าใจทั้งหมด แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับการที่เกล็ดเลือดและเซลล์เม็ดเลือดบางชนิดหลุดรอดจากปอดเข้าสู่ปลายนิ้ว ทำให้มีการหลั่งสารกระตุ้นการเจริญเติบโต เช่น
Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF)
Platelet-Derived Growth Factor (PDGF)
ส่งผลให้เนื้อเยื่อบริเวณปลายนิ้วหนาตัวขึ้น และเกิดการเปลี่ยนแปลงของเล็บ
ลักษณะที่พบได้บ่อย ได้แก่
ปลายนิ้วโตขึ้นคล้ายไม้ตีกลอง
เล็บโค้งนูนมากขึ้น
มุมระหว่างโคนเล็บกับผิวหนังมากกว่า 180 องศา
เมื่อเอาเล็บนิ้วชี้ทั้งสองข้างประกบกัน จะไม่เห็นช่องว่างรูปเพชร (Schamroth sign)
โรคที่สัมพันธ์กับนิ้วปุ้ม
โรคปอดและมะเร็งปอด
เป็นกลุ่มโรคที่สัมพันธ์กับนิ้วปุ้มมากที่สุด ตัวอย่าง เช่น มะเร็งปอด Bronchiectasis, Lung abscess, Idiopathic pulmonary fibrosis, Cystic fibrosis
ในผู้ใหญ่ที่เพิ่งมีนิ้วปุ้มเกิดขึ้นใหม่ แพทย์มักต้องค้นหาความผิดปกติของปอดก่อนเป็นอันดับแรก
โรคหัวใจเขียวแต่กำเนิด
เช่น Tetralogy of Fallot, Eisenmenger syndrome
ภาวะพร่องออกซิเจนเรื้อรังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดนิ้วปุ้ม
โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
แม้พบไม่บ่อย แต่สามารถพบได้ใน Crohn's disease, Ulcerative colitis
โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีการอักเสบเรื้อรังเป็นเวลานาน
โรคตับบางชนิด
เช่น Primary biliary cholangitis, Chronic liver disease, ตับแข็งบางชนิด
บางครั้งปลายนิ้วอาจดูป้านและโตขึ้นคล้าย clubbing แต่เกิดจากการสลายของกระดูกปลายนิ้ว เรียกว่า
Pseudoclubbing
สาเหตุสำคัญ ได้แก่ Primary hyperparathyroidism, Secondary/Tertiary hyperparathyroidism, Renal osteodystrophy, Systemic sclerosis, Raynaud phenomenon
เคสตัวอย่างที่น่าสนใจ
ปี 2024 มีรายงานผู้ป่วยชายอายุ 56 ปีที่มาพบแพทย์ด้วยอาการนิ่วในไต
เมื่อตรวจร่างกายพบปลายนิ้วป้านคล้ายนิ้วปุ้ม แต่ภาพรังสีกลับพบว่าเกิด
Acro-osteolysis
หรือการสลายของกระดูกปลายนิ้ว
ผลตรวจเพิ่มเติมพบว่า แคลเซียมในเลือดสูง, PTH สูงมาก, มีภาวะกระดูกพรุน, มี Brown tumor ของกระดูก
สุดท้ายวินิจฉัยว่าเป็น
Primary Hyperparathyroidism จาก Parathyroid Adenoma
แสดงให้เห็นว่าการสังเกตความผิดปกติของปลายนิ้วเพียงเล็กน้อย อาจนำไปสู่การวินิจฉัยโรคต่อมไร้ท่อที่สำคัญได้
นิ้วปุ้มไม่ใช่โรค แต่เป็นสัญญาณเตือนของโรคที่อาจซ่อนอยู่ภายในร่างกาย โดยเฉพาะโรคปอด มะเร็งปอด โรคหัวใจเขียว โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง และโรคตับบางชนิด
ขณะเดียวกัน ปลายนิ้วที่ดูคล้ายนิ้วปุ้มอาจเกิดจากการสลายของกระดูกปลายนิ้ว (Acro-osteolysis) จากภาวะพาราไทรอยด์ทำงานเกินหรือโรคไตเรื้อรังได้เช่นกัน
ดังนั้น หากพบว่านิ้วมือมีรูปร่างเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อเกิดขึ้นใหม่ในผู้ใหญ่ ควรได้รับการประเมินจากแพทย์เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริง
ภาพประกอบ
หญิงอายุ 30 ปี มีโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด มีอาการเหนื่อยง่าย ไอเป็นเลือด และหอบมากขึ้นเรื่อย ๆ นิ้วเท้าปุ้มและเขียวชัดเจน แต่นิ้วมือผิดปกติเพียงเล็กน้อย หัวใจพบ Patent Ductus Arteriosus ที่ดำเนินโรคจนเกิด Eisenmenger syndrome ทำให้เลือดดำไหลเข้าสู่หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงขาส่วนล่างมากกว่าแขน
ที่มา Anoop TM, George KC. Images in clinical medicine. Differential clubbing and cyanosis. N Engl J Med. 2011 Feb 17;364(7):666.
บรรณานุกรม
Astudillo L, Arlet-Suau E. Images in clinical medicine. Systemic sclerosis and acral osteolysis. N Engl J Med. 2008 Jun 26;358(26):2812.
Dickinson CJ. The aetiology of clubbing and hypertrophic osteoarthropathy. Eur J Clin Invest. 1993 Jun;23(6):330-8.
Pal R, Dua A, Bhadada SK. Acro-osteolysis in primary hyperparathyroidism. CMAJ. 2024 Oct 21;196(35):E1207.
Spicknall KE, Zirwas MJ, English JC III. Clubbing: an update on diagnosis, differential diagnosis, pathophysiology, and clinical relevance. J Am Acad Dermatol. 2005;52(6):1020–1028.
Uchiyama T. Band acro-osteolysis in a middle-aged woman. BMJ Case Rep. 2019 Mar 25;12(3):e229054.
