27/07/2026
💊 ผื่นแพ้ยา...เกิดขึ้นได้ยังไง!
มาทบทวนกันหน่อย เริ่มจาก...
**อาการไม่พึงประสงค์จากยา (Adverse Drug Reaction; ADR)**
สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่
🟢 Type A (Augmented reaction)
เป็นอาการที่เกิดจากฤทธิ์ของยาโดยตรง คาดการณ์ได้ และมักสัมพันธ์กับขนาดยา เช่น น้ำตาลต่ำจากอินซูลิน หรือเลือดออกจากยาวาร์ฟาริน
🔴 Type B (Bizarre reaction)
เป็นอาการที่คาดการณ์ไม่ได้ ไม่สัมพันธ์กับขนาดยา และมักเกี่ยวข้องกับการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันหรือพันธุกรรม ซึ่ง "ผื่นแพ้ยา" ส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มนี้
Drug Hypersensitivity คืออะไร?
การที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อยาอย่างผิดปกติ ทำให้เกิดอาการได้ตั้งแต่ลมพิษธรรมดา ไปจนถึงภาวะรุนแรง เช่น **Stevens-Johnson syndrome (SJS)**, **Toxic Epidermal Necrolysis (TEN)** หรือ **DRESS syndrome**
ตาม Gell & Coombs สามารถแบ่งกลไกการเกิดได้เป็น 4 กลุ่มหลัก
🟥Type I (IgE-mediated)
เกิดเร็วที่สุด ภายในไม่กี่นาทีถึง 24 ชั่วโมง มักเป็นลมพิษ (Urticaria), Angioedema หรือ Anaphylaxis
🟥Type II (Cytotoxic)
เกิดจากแอนติบอดีทำลายเซลล์ของร่างกาย เช่น เม็ดเลือดแดงหรือเกล็ดเลือด ทำให้เกิดภาวะโลหิตจางหรือเกล็ดเลือดต่ำจากยา มากกว่าจะเกิดผื่น
🟥Type III (Immune complex)
เกิดจากการสะสมของ immune complex ทำให้เกิด Serum sickness หรือ Vasculitis มักมีไข้ ปวดข้อ และอาจมีผื่นร่วมด้วย
🟥Type IV (Delayed T-cell mediated)
เป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุดของผื่นแพ้ยา โดยแบ่งย่อยได้เป็น
🔹IVa → Maculopapular (MP) rash
🔹IVb → DRESS syndrome
🔹IVc → SJS/TEN
🔹IVd → AGEP
---
ผื่นแพ้ยาที่พบบ่อย มีอะไรบ้าง?
🔶Urticaria (ลมพิษ)
ผื่นนูน คัน ย้ายตำแหน่งได้ มักเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง หากมีปากบวม ลิ้นบวม หรือหายใจลำบาก ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที
🔶Maculopapular (MP) rash [Morbilliform rash]
เป็นผื่นแพ้ยาที่พบได้บ่อยที่สุด ลักษณะเป็นผื่นแดงราบและนูนกระจายทั่วลำตัว มักเกิดหลังเริ่มยา 5–14 วัน และส่วนใหญ่ไม่มีแผลในเยื่อบุช่องปาก
🔶Fixed Drug Eruption (FDE)
ผื่นแดงคล้ำ ขอบชัด มักเกิดซ้ำตำแหน่งเดิมทุกครั้งเมื่อได้รับยาตัวเดิม และมักทิ้งรอยดำหลังหาย
🔶AGEP
มีตุ่มหนองเล็ก ๆ จำนวนมากบนพื้นผิวแดง มักมีไข้ร่วมด้วย และเกิดค่อนข้างเร็วภายใน 1–4 วันหลังเริ่มยา
🔶DRESS syndrome
มักเกิดหลังเริ่มยา 2–8 สัปดาห์ มีผื่นร่วมกับไข้ หน้าบวม ต่อมน้ำเหลืองโต และอาจมีการอักเสบของตับ ไต หรือปอด รวมถึงพบ Eosinophilia ได้
🔶SJS/TEN
เป็นภาวะรุนแรงที่ต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาล อาการมักเริ่มด้วยไข้ เจ็บคอ ตาแดง ก่อนจะมีผื่น แผลในปาก แผลที่เยื่อบุ และผิวหนังลอก ผู้ป่วยมักบอกว่า **"เจ็บผิวมากกว่าคัน"** ซึ่งเป็นลักษณะที่ช่วยแยกจากผื่นแพ้ยาทั่วไปได้
---
🚨 **ควรรีบพบแพทย์ทันที หากมีผื่นร่วมกับ**
• ไข้สูง
• ตาแดง หรือแสบตา
• แผลในปากหรืออวัยวะเพศ
• ผิวหนังลอก
• หายใจลำบาก หรือปาก/ลิ้นบวม
#หมอยาเพ้อเจ้อ 👨⚕️
#แพ้ยา #ผื่น
