22/07/2026
Muğlalı Hasta Soruyor:
Başka bir hastalığım yok idi, gözlerim normal dendi ama geçici görme kaybı, kol ve bacakta uyuşma var, şah damarda daralma sebep oluyor nasıl tedavi olabilirim?
Cevap:
Geçmişler olsun gari! Söylediklerini bir bir okudum, dediklerini eyi dinledim. "Gözlerimde bir şey yok dediler ama gözümün önüne perde indi, kolum bacağım uyuştu, şah damarımda daralma varmış" dersin. Bak hele, senin bu dediklerin yabana atılacak iş değil. Hiç vakit kaybetmeden sana bu işin aslını astarını, bizim buraların diliyle, Muğla ağzıyla bir güzel anlatayım.
1. Bu "Şah Damar Hastalığı" Dedikleri Nedir Ki?
Bizim halk arasında "şah damarı" dediğimiz, tıp dilinde karotis damarı dedikleri şey, kalpten çıkan temiz kanı beynimize ve gözlerimize taşıyan ana borudur, ana yoldur. Boynun iki yanında sağda ve solda bulunur.
Zamanla beslenmeden, stresten, sigaradan, yaşın ilerlemesinden ya da genlerimizden dolayı bu damarların içi kireç tutar, yağ plakları birikir. Tıpkı bahçeyi suladığın hortumun içine çamur birikip suyun akışını kesmesi gibi, şah damarının içi de daralmaya başlar. Tıpta buna karotis arter darlığı derler. Damar daralınca beynine ve gözüne giden kan gıdım gıdım gitmeye başlar ya da oradan kopan ufacık bir pıhtı beynin veya gözün kılcal damarlarını tıkamaya kalkar.
2. Gözün Kararması ile Koldaki Uyuşma Ne Anlama Gelip Durur?
Sen dersin ya "Göz doktoruna gittim, gözünde bir şey yok dedi" diye... Bak emmi/teyze, gözünün kendi dokusunda (merceğinde, ağ tabakasında) bozukluk yoksa göz doktoru "gözün sağlam" der. Ama o geçici görme kaybı gözün kendisinden değil, gözü besleyen şah damarından kaynaklanır.
Geçici Görme Kaybı (Amaurosis Fugax): Şah damarındaki darlıktan kopan küçücük bir pıhtı, gözüne giden damarı geçici olarak tıkar. Sanki gözünün önüne siyah bir pencere stor perdesi inmiş gibi olur. Birkaç dakika sonra pıhtı dağılır, perde kalkar, gözün yeniden görmeye başlar.
Kol ve Bacakta Uyuşma / Güçsüzlük (Geçici İs kemik Atak - TİA): Beynin hareketlerimizi idare eden kısmına anlık kan gitmeyince ya da pıhtı atınca, vücudun bir tarafındaki kol veya bacak uyuşur, çolak kalmış gibi kuvvetsizleşir.
İşte bu belirtiler tıp dilinde "Geçici İskemik Atak" yani felcin ön habercisidir, alarm zilleridir. Beyin sana der ki: "Bak komşu, damar tıkandı tıkanacak, hemen tedbirini al!"
3. Doktorlar Bu İşin Derecesini Nasıl Anlayıp Durur?
Bize düşen ilk iş, nöroloji (beyin doktoru) veya kalp-damar cerrahisi uzmanına seğirtmektir. Doktorlar boynuna ultrasound aleti dayayıp bakarlar. Buna Karotis Doppler Ultrasonografi derler. Damardaki darlık %30 mu, %50 mi, %70 mi yoksa %90 mı, onu ölçerler. Lüzum görürlerse boyun Anjiyosu veya MR/BT Anjiyo çekip damarların haritasını çıkarırlar.
4. Peki Bu Şah Damar Daralması Nasıl Tedavi Edilip Durur?
Tedavi yolu, damarının ne kadar daraldığına ve sende belirti verip vermediğine göre değişir. Senin durumunda belirti olduğu için (göz kararması ve uyuşma), tıp dilinde buna "Semptomatik Karotis Darlığı" derler. Yani damar alarm vermiştir.
Tedavide üç ana yol vardır gari:
A) İlaç Tedavisi (Tıbbi Tedavi)
Damarın daralma derecesi hafif veya orta seviyedeyse ya da müdahale edilecek aşamaya gelmediyse doktorlar hemen sıkı bir ilaç tedavisine başlar:
1. Kan Sulandırıcılar (Aspirin, Clopidogrel vb.): Pıhtı oluşmasını ve beyne atmasını engeller.
2. Kolesterol İlaçları (Statinler): Sadece kolesterolü düşürmez, damarın içindeki kireç tabakasını sağlamlaştırır, patlayıp pıhtı atmasını önler.
3. Tansiyon ve Şeker Düzenleyiciler: Damarı harap eden yüksek tansiyon ve şekeri dizginler.
😎 Ameliyat ile Damarı Temizleme (Karotis Endarterektomi - CEA)
Eğer darlık %50 ila %90 arasındaysa ve geçici felç/göz kararması yaptıysa, altın standart yöntem cerrahi müdahaledir. Kalp-damar cerrahı boynundan ufak bir kesi açar, şah damarını bulur, boyuna boydan damarı açıp içindeki kireci ve plak birikintisini kaşıkla kazır gibi tertemiz eder. Sonra damarı güzelce dikip kapatır. Böylece beynine ve gözüne giden kan gürül gürül akmaya başlar.
C) Stent ve Balon Tedavisi (Karotis Arter Stentleme - CAS / TCAR)
Cerrahi ameliyat riski yüksek olan hastalar için veya anatomi uygunsa, kasıktan ya da köprücük kemiğinin hemen üstünden girilerek yapılır. Tel yardımıyla daralan yere ulaşılır, bir balonla açılır ve oraya zırh gibi mühürlü bir tel kafes (stent) oturtulur. Damar büzüşmesin diye açık tutulur.
5. Bize Düşen Gündelik Ödevler Nelerdir?
Doktor müdahale etsin etmesin, senin de evde dikkat edeceğin şeyler var:
Tütünü-Sigarayı Hemen Bırakacan: Sigara damarın en büyük düşmanıdır, kireçlenmeyi hızlandırır.
Beslenmeyi Düzenleyecen: Akdeniz usulü besleneceksin. Bol sebze, zeytinyağlı yemekler, balık yiyeceksin; katı yağlardan, sakatattan, aşırı tuzlu ve hamurlu gıdalardan uzak duracaksın.
Yürüyüş Edecen: Doktorun izin verdiği ölçüde her gün en az 30-40 dakika hafif tempolu yürüyeceksin.
Tansiyonunu Ölçtürecen: Tansiyonun 130/80 mmHg seviyesinde tutulması şarttır.
Amman diyeyim gari, "Nasıl olsa gözüm açıldı, uyuşmam geçti" deyip ihmal etme. En kısa zamanda bir Beyin ve Sinir Hastalıkları (Nöroloji) veya Kalp-Damar Cerrahi uzmanına muayene ol.
Sağlıcakla kalasın, geçmişler olsun!
Kaynakça (En Güncel Karotis Tedavi Kılavuzları)
1. ESVS 2023 Guidelines: Naylor, R., Rantner, B., Ancetti, S., et al. (2023). Editor's Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 65(1), 7-111.
2. SVS 2021/2022 Guidelines: AbuRahma, A. F., Avgerinos, E. D., Chang, R. W., et al. (2021). Society for Vascular Surgery clinical practice guidelines for management of extracranial cerebrovascular disease. Journal of Vascular Surgery, 73(1S), 4S-31S.
3. AHA/ASA Secondary Prevention Guidelines: Kleindorfer, D. O., Towfighi, A., Chaturvedi, S., et al. (2021). 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke, 52(7), e364-e467.
