22/09/2026
🚨 VỠ FAV Ở BỆNH NHÂN CHẠY THẬN: BIẾT SỚM – SƠ CỨU ĐÚNG CÓ THỂ CỨU MẠNG
FAV (cầu nối động – tĩnh mạch) được xem như “mạch máu sự sống” của người chạy thận nhân tạo.
Nhưng sau nhiều năm sử dụng, FAV có thể xuất hiện phình, giả phình, da vùng FAV mỏng/loét, nhiễm trùng hoặc chảy máu. Khi FAV vỡ, bệnh nhân có thể mất máu rất nhanh và đây là một cấp cứu ngoại khoa thực sự.
🩸 Một trường hợp thực tế
Bệnh nhân nữ 69 tuổi, chạy thận nhân tạo khoảng 15 năm, FAV vùng khuỷu tay phải xuất hiện tổn thương và sau đó vỡ gây chảy máu.
Bệnh nhân đã được phẫu thuật xử trí, thắt bỏ FAV.
Hình ảnh trên là tổn thương thực tế sau khi được băng ép.
👉 Điều đáng nói là: những biến đổi của FAV thường không xuất hiện đột ngột.
Nếu được phát hiện sớm, bệnh nhân có thể được đánh giá và xử trí trước khi xảy ra biến cố chảy máu nghiêm trọng.
⚠️ 5 DẤU HIỆU CẢNH BÁO FAV CÓ NGUY CƠ
Người chạy thận nên tự quan sát FAV mỗi ngày và báo cho bác sĩ/đơn vị lọc máu nếu thấy:
🔴 1. FAV ngày càng phình to hoặc xuất hiện khối phồng bất thường.
🔴 2. Da trên FAV trở nên rất mỏng, căng bóng hoặc đổi màu.
🔴 3. Xuất hiện vết loét, đóng mày hoặc chảy máu tại vùng FAV.
🔴 4. Đau, nóng, đỏ, sưng hoặc có dịch/mủ → nghĩ đến nhiễm trùng.
🔴 5. Rung (thrill) hoặc tiếng thổi (bruit) của FAV thay đổi hoặc mất.
Đặc biệt, loét da hoặc chảy máu trên vùng phình FAV là dấu hiệu nguy hiểm, cần được đánh giá khẩn cấp. KDOQI khuyến cáo tổn thương phình/giả phình có loét da hoặc xuất huyết phải được xử trí sớm, vì nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng.
🚑 NẾU FAV ĐỘT NGỘT VỠ VÀ CHẢY MÁU: LÀM GÌ?
1️⃣ ÉP TRỰC TIẾP NGAY LẬP TỨC
Dùng gạc sạch hoặc khăn sạch, ép trực tiếp lên đúng vị trí đang chảy máu.
👉 Ép liên tục và chắc tay.
Không bỏ tay ra liên tục để kiểm tra xem còn chảy máu hay không.
2️⃣ GỌI CẤP CỨU 115
Đặc biệt khi:
Máu chảy nhiều hoặc phun thành tia.
Máu thấm ướt gạc rất nhanh.
Bệnh nhân chóng mặt, vã mồ hôi, lả đi.
Chảy máu không kiểm soát được.
Đừng chờ đến khi máu tự ngừng.
3️⃣ NẰM XUỐNG VÀ NÂNG TAY CÓ FAV
Nếu tình trạng cho phép, bệnh nhân nằm xuống và nâng chi có FAV cao hơn mức tim, đồng thời tiếp tục ép trực tiếp vị trí chảy máu. Đây là một trong các biện pháp tạm thời được KDOQI đề cập khi phình/giả phình FAV bị vỡ.
❌ TUYỆT ĐỐI KHÔNG
❌ Không tháo bỏ cục máu đông hoặc lớp mày trên FAV.
❌ Không tự chọc kim vào vùng phình.
❌ Không tiếp tục sử dụng vùng FAV đang loét/phình bất thường.
❌ Không tự ý tháo băng rồi kiểm tra nhiều lần.
❌ Không chờ đến buổi lọc máu kế tiếp nếu đang chảy máu.
❌ Không để người bệnh tự đi lại khi đang mất máu.
Đặc biệt: khi xử trí chảy máu từ phình/giả phình FAV, không nên ép ở phía đường ra của FAV vì có thể làm tăng áp lực trong đoạn mạch và làm chảy máu nặng hơn.
🛡️ LÀM SAO ĐỂ BẢO VỆ FAV?
Mỗi ngày, người bệnh nên dành 1 phút kiểm tra FAV:
👀 Nhìn: có sưng, đỏ, loét, phồng to, chảy máu không?
✋ Sờ: còn cảm nhận được rung đặc trưng của FAV không?
👂 Nghe: tiếng thổi có thay đổi bất thường không?
Và:
Không đo huyết áp ở tay có FAV.
Không lấy máu hoặc đặt đường truyền vào tay có FAV nếu không có chỉ định đặc biệt.
Không mang đồ quá chật, đồng hồ/vòng siết chặt vùng FAV.
Không đè ép FAV khi ngủ.
Không mang vật nặng hoặc để vùng FAV chịu chấn thương.
Chăm sóc da sạch sẽ và báo ngay khi có dấu hiệu nhiễm trùng.
Trao đổi với ê-kíp lọc máu về vị trí chọc kim và luân phiên vị trí chọc phù hợp.
❤️ HÃY NHỚ 3 ĐIỀU:
FAV phình to bất thường → báo bác sĩ.
FAV loét/chảy máu → cấp cứu.
FAV vỡ → ÉP TRỰC TIẾP + GỌI 115 + ĐẾN CƠ SỞ CÓ KHẢ NĂNG PHẪU THUẬT MẠCH MÁU.
Đừng đợi đến khi “chảy máu thật nhiều” mới đi khám.
Một FAV được theo dõi tốt có thể giúp người bệnh duy trì đường vào chạy thận lâu dài.
Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế thăm khám và xử trí trực tiếp của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: KDOQI Clinical Practice Guideline for Vascular Access; National Kidney Foundation.
