20/05/2026
O-RADS: Hệ thống phân tầng nguy cơ ác tính khối u phần phụ trên siêu âm và ứng dụng trong thực hành lâm sàng
Tóm tắt
Khối u phần phụ là bệnh lý thường gặp trong thực hành phụ khoa, với phổ tổn thương trải dài từ các nang chức năng lành tính đến ung thư buồng trứng xâm lấn. Việc đánh giá chính xác nguy cơ ác tính có vai trò quan trọng nhằm lựa chọn phương án theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Tuy nhiên, trước đây mô tả hình ảnh siêu âm khối u phần phụ thường phụ thuộc kinh nghiệm người thực hiện, dẫn đến sự khác biệt trong diễn giải và xử trí lâm sàng. Hệ thống Ovarian-Adnexal Reporting and Data System (O-RADS) được xây dựng nhằm chuẩn hóa mô tả tổn thương và phân tầng nguy cơ ác tính dựa trên đặc điểm siêu âm. O-RADS phân loại tổn thương thành các nhóm từ O-RADS 0 đến O-RADS 5, tương ứng với nguy cơ ác tính tăng dần và khuyến cáo xử trí cụ thể. Bài viết trình bày tổng quan về O-RADS, nguyên lý đánh giá, các đặc điểm siêu âm quan trọng và ứng dụng trong thực hành lâm sàng.
Từ khóa: O-RADS, khối u phần phụ, ung thư buồng trứng, siêu âm phụ khoa, phân tầng nguy cơ.
Đặt vấn đề
Khối u phần phụ là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến người bệnh đến khám phụ khoa. Hầu hết tổn thương buồng trứng là lành tính, tuy nhiên một tỷ lệ nhỏ có bản chất ác tính hoặc tiềm ẩn nguy cơ tiến triển thành ung thư buồng trứng. Ung thư buồng trứng là bệnh lý có tiên lượng nặng do thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, tỷ lệ tử vong cao và ít triệu chứng đặc hiệu ở giai đoạn sớm.
Siêu âm hiện nay là phương tiện đầu tay trong đánh giá khối u phần phụ nhờ tính sẵn có, chi phí thấp và khả năng đánh giá tốt cấu trúc hình thái. Tuy nhiên, diễn giải hình ảnh siêu âm phụ thuộc đáng kể vào kinh nghiệm của người thực hiện. Việc sử dụng các thuật ngữ mô tả khác nhau có thể dẫn đến khác biệt trong đánh giá nguy cơ ác tính và lựa chọn hướng xử trí.
Để giải quyết vấn đề này, Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ đã phát triển hệ thống O-RADS nhằm chuẩn hóa ngôn ngữ báo cáo, thống nhất đánh giá nguy cơ và hỗ trợ định hướng điều trị.
Khái niệm O-RADS
O-RADS (Ovarian-Adnexal Reporting and Data System) là hệ thống báo cáo và phân tầng nguy cơ đối với các tổn thương buồng trứng và phần phụ được phát hiện trên siêu âm. Hệ thống được xây dựng bởi Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ dựa trên dữ liệu đồng thuận chuyên gia và các nghiên cứu lớn về mô hình tiên lượng nguy cơ ác tính.
Mục tiêu của O-RADS bao gồm:
• Chuẩn hóa mô tả tổn thương buồng trứng – phần phụ.
• Ước lượng nguy cơ ác tính.
• Hỗ trợ quyết định lâm sàng.
• Tăng tính thống nhất giữa bác sĩ siêu âm và bác sĩ điều trị.
• Giảm các can thiệp không cần thiết.
Hệ thống đánh giá dựa trên các yếu tố hình thái học như hình dạng tổn thương, số lượng thùy, sự hiện diện của thành phần đặc, nhú, vách ngăn và mức độ tưới máu Doppler.
Các thuật ngữ siêu âm cơ bản trong O-RADS
Để áp dụng O-RADS chính xác, cần sử dụng thống nhất các thuật ngữ siêu âm cơ bản.
Tổn thương dạng nang là khối chứa dịch hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn. Nang một thùy (unilocular) là tổn thương chỉ có một khoang, không có vách ngăn. Nang nhiều thùy (multilocular) chứa từ hai khoang trở lên, được phân cách bởi các vách.
Thành phần đặc được định nghĩa là mô mềm thật sự có tưới máu trên Doppler. Thành phần này khác với cục máu đông hoặc các mảnh vụn trong nang.
Nhú (papillary projection) là phần mô đặc lồi vào lòng nang với chiều cao ít nhất 3 mm.
O-RADS sử dụng thang điểm màu Doppler từ 1 đến 4 để đánh giá tưới máu:
• Score 1: không có dòng chảy
• Score 2: ít dòng chảy
• Score 3: mức độ trung bình
• Score 4: tăng sinh mạch mạnh
Mức độ tăng sinh mạch càng cao, nguy cơ ác tính càng lớn.
Phân loại O-RADS theo mức nguy cơ
O-RADS 0
Đánh giá chưa hoàn chỉnh.
Ví dụ:
• Hình ảnh chưa rõ
• Siêu âm chất lượng kém
Khuyến cáo:
• Siêu âm lại hoặc đánh giá thêm
O-RADS 1
Buồng trứng sinh lý bình thường.
Ví dụ:
• Nang noãn
• Hoàng thể
Nguy cơ ác tính:
≈ 0%
Xử trí:
Không cần can thiệp
O-RADS 2
Tổn thương gần như chắc chắn là lành tính.
Nguy cơ:
