06/10/2018
CẦN MỘT CHÍNH SÁCH “THÔNG TUYẾN” CHO NHÂN LỰC Y TẾ CÔNG – TƯ.
Câu chuyện bác sĩ bệnh viện công ra đi ngày càng nhiều, đang làm đau đầu nhiều nhà quản lý. Bài viết này như một thảo luận để tìm kiếm giải pháp cho vấn đề. Trước hết, chúng ta tìm những nút thắt, những điểm nghẽn hiện nay là gì, kế đến là làm sao gỡ những nút thắt đó.
Theo quan sát cá nhân, những thuận lợi và bất lợi, nhìn ở gốc độ môi trường làm việc tại bệnh viện công – tư hiện nay:
>>> Những thuận lợi của môi trường làm việc của bệnh viện công
- Lượng bệnh đông, mặt bệnh nhiều, giúp bác sĩ điều dưỡng nâng cao nhanh kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm.
- Có được “chổ dựa” nên việc ra quyết định trong chuyên môn được an toàn, an tâm hơn.
- Đặc biệt các bệnh viện công tuyến cuối luôn là mơ ước của bất cứ người nào làm nghề y, vì nó là môi trường tuyệt vời nhất để phát triển năng lực chuyên môn.
>>> Những bất lợi của môi trường làm việc của bệnh viện công
- Nghịch lý trong y tế, đông bệnh cũng cần, nhưng quá đông thì rất mệt, quá đông cũng kéo theo hàng loạt vấn đề khác cần giải quyết: nhiễm khuẩn chéo làm giảm hiệu quả điều trị, siêu bệnh viện cũng là nơi siêu chết, nhân viên y tế thường xuyên làm việc trong trạng thái kiệt sức và căng thẳng dẫn đến hội chứng “burn out – kiếp sau không làm nghề y” .
- Bệnh viện càng đông bệnh nhân bác sĩ càng giỏi tay nghề bệnh viện càng đông. Vì các quyết định lựa chọn bệnh viện của người bệnh không tuân theo ý muốn phân tuyến của hệ thống quản lý y tế, mà tuân theo tâm lý, sự hiểu biết và điều kiện kinh tế của người bệnh.
- Chính sách y tế kiểm soát chi phí thấp làm cho thu nhập nhân viên y tế bệnh viện công không tương xứng với với công sức áp lực lên nhân viên y tế, hoặc sống chung với tiêu cực, hoặc chịu đói để trọn vẹn với lương tâm y đức.
- Nhân viên y tế ở bệnh viện công không được xem là lực lượng “tiền tuyến”và được các bộ phận hậu cần hỗ trợ tối đa, nên họ phải làm rất nhiều việc làm phân tâm công việc chuyên môn chính. Có thể nói hiện nay 30% công việc của bác sĩ, điều dưỡng bệnh viện công không thuộc về nhiệm vụ chính là chăm sóc điều trị bệnh nhân. Rất nhiều việc như phải đi lo kiếm giường, nhà dột, máy lạnh hư….đáng ra không phải việc của họ.
- Sự cạnh tranh (đi học, thăng tiến, vị trí ngon…) trong bệnh viện công khá là khắc nghiệt, và sự cạnh tranh không phải lúc nào cũng fair play. Dẫn dắt con người ta rèn luyện những “năng lực khác” (đi đêm, nịnh bợ, cửa sau…), đến lúc nào đó cái năng lực khác này nó còn giỏi hơn cái năng lực cần có của một người làm nghề y thì xã hội sẽ hứng chịu nhiều hậu quả.
Nói chung, môi trường làm việc bệnh viện công có nhiều bất lợi, nhưng nhiều người vẫn cố chịu đựng vì đối với họ học hỏi chuyên môn vẫn là ưu tiên số 1. Có chuyên môn giỏi thì cơ hội kiếm tiền không khó. Cho nên sau 10-15 năm “nằm g*i nếm mật” thì đã đến lúc họ sẽ ưu tiên hơn cho việc kiếm tiền. Viễn cảnh này sẽ dẫn đến các bệnh viện công sẽ mất dần chuyên gia giỏi. Nói nôm na, bệnh viện công sẽ như cái lò đào tạo, cứng cáp sẽ bay.
>>> Những thuận lợi của môi trường làm việc của bệnh viện tư
- Thu nhập tương đối thỏa mãn nhu cầu. Vì bệnh nhân đến bệnh viện tư thường thuộc nhóm sẳn sàng chi trả.
- Không phải lăn tăn với những việc không liên quan chuyên môn. Thường có bộ phận hậu cần phục vụ rất tốt cho công việc.
- Ngân sách cho học tập phát triển chuyên môn dồi dào. Nếu như bệnh viện công giành nhau đi học thì bệnh viện tư đôi khi quỳ lạy đi học dùm.
- Sự cạnh tranh trong công việc ở bệnh viện tư không quá khắc nghiệt, và thường minh bạch, rõ ràng, fair play hơn.
>>> Những bất lợi của môi trường làm việc của bệnh viện tư
- Lượng bệnh nhân không nhiều. Nếu bác sĩ ngày khám 10 ca, mổ 1 ca / tuần thì chuyên môn chắc là phải lâu lắm mới khá được.
- Có những kỹ thuật được đi học, nhưng làm một năm vài ba lần thì bác sĩ cũng không dám làm. Điều dưỡng cũng vậy. Cho nên, có đi học cũng như không.
- Bác sĩ ở bệnh viện tư không có chổ dựa chuyên môn, không đủ điều kiện (trang thiết bị, sự phối hợp) để xử trí ca khó, các quyết định 80% chắc ăn trở lên mới dám làm, còn dưới thì kính chuyển cho nó an toàn.
- Bác sĩ, điều dưỡng giỏi ở bệnh viện công có về bệnh viện tư một thời gian cũng cảm thấy chuyên môn chững lại, thậm chí thụt lùi.
- Không xử lý được ca khó, bệnh viện tư khó hoặc không gầy dựng được ưu tín chuyên môn. Trong mắt người dân bệnh nhẹ cần dịch vụ tốt thì tới tư, nặng thì có tới công nằm hành lang cũng phải cấp nhận.
- Không có bệnh nhân với mặt bệnh phức tạp, có tiền núi bác sĩ điều dưỡng cũng không giỏi được. Vì trong y tế bệnh nhân mới thực sự là người thầy. Đặc biệt là những bệnh nhân chịu liều mình cho ta thử & sai.
Nói chung, môi trường y tế tư nhân vẫn còn một khoảng khá xa về chuyên môn với môi trường bệnh viện công. Ở góc nhìn của người dân, qua một số khảo sát mà chúng tôi đã thực hiện, niềm tin về chuyên môn với bệnh viện tư vẫn chưa cao, họ chỉ đánh gia cao bệnh viện tư ở yếu tố dịch vụ (sạch sẽ, giao tiếp, nhanh…).
>>> Cần một chính sách thông tuyến cho nhân lực công - tư.
- Bác sĩ/điều dưỡng làm ở đâu thì cũng là để cứu chữa bệnh nhân. Vốn dĩ họ không cần quan tâm đến khái niệm chủ sở hữu của 1 bệnh viện để làm gì, họ chỉ quan tâm điều kiện môi trường làm việc và thu nhập.
- Hệ thống tư có ưu thế giúp nhân viên y tế cải thiện thu nhập, hệ thống công có ưu thế giúp cải thiện năng lực. Cứ như là hai mặt của hai bàn tay phải vỗ vào nhau thì mới ra tiếng, còn không thì cũng không làm nên được tiếng kêu gì.
- Nếu chúng ta cởi mở hơn, gỡ bỏ những định kiến công - tư, gỡ bỏ những hàng rào hành chánh trói buộc, làm cho một nhân sự y tế có thể tự do làm việc cùng lúc nhiều đơn vị công – tư khác nhau miễn là đảm bảo được nhiệm vụ và trách nhiệm giao phó, thì ai mà ra đi làm gì cho nó mệt.
- Trong y tế có chương trình 135 dành cho bác sĩ tuyến trên về tuyến dưới hỗ trợ chuyên môn, nhưng chỉ dành cho hệ thống công (đây là một biểu hiện của phân biệt đối xử), thì tại sao không có một cơ chế trao đổi (exchange) nhân lực y tế giữa công và tư làm việc để cả hai cùng thắng. Ví dụ, một bác sĩ kinh nghiệm của một bv công được cử đi làm chuyên gia cho một bv tư 1 ngày/tuần. Người lại, bv tư cử bác sĩ điều dưỡng, làm việc tại bv công (đối tác trao đổi) 1 ngày/tuần tương tự. Vấn đề là sự thỏa thuận về mức thù lao chi trả cho các nhân sự này.
- Nếu làm được cơ chế exchange này, giúp nhân viên y tế bv công cải thiện thu nhập (chính đáng và chính thức) và nhân viên y tế bv tư cải thiện năng lực chuyên môn rất đáng kể.
- Chúng ta đừng ngại sự cạnh tranh làm mất thị phần. Thật ra sự hợp tác làm cho miếng bánh lớn hơn thì cả hai sẽ cùng thắng, điều này đặc biệt quan trọng với các bệnh viện tuyến tỉnh, nơi mà lượng bệnh nhân hằng ngày đang di chuyển về SG ở cấp độ sư đoàn.
- Chúng ta đừng ngại việc đem quân đi đánh xứ người thì danh tiếng người ta hưởng. Thương hiệu cá nhân có 1, thì thương hiệu bệnh viện tạo ra cá nhân đó có 10. Thực tế, quân ta đi ra càng nhiều thì uy tín chúng ta càng tăng và đương nhiên lượng bệnh cũng sẽ tăng.
- Nói nôm na, trong một thị trường có nhiều miếng bánh, không ai có khả năng ăn hết tất cả, mỗi người phải biết miếng bánh nào của mình, miếng bánh nào nên để người khác. Sự hợp tác để làm miếng bánh to hơn thì ai cũng có phần nhiều hơn.
>>> Vài lời kết
Vấn đề chảy máu chất xám y tế công, một phần do chính sách (duy trì y tế chi phí thấp), nhưng một phần cũng do nhận thức và định kiến. Một trong những định kiến góp phần ghìm giữ nhân lực công, và kỳ thị y tế tư là “tại sao bv công không được phục vụ cho người giàu (để kiếm tiền) mà chỉ có bv tư. Tại sao bv công chỉ phải lo cho người bệnh có điều kiện thu nhập trung bình thấp.”. Sự ấm ức này sẽ làm gia tăng xung đột y tế công – tư. Hệ lụy của nó là hệ thống công và tư chỉ lo tìm cách phục vụ người có tiền. Chắc chắn, chính sách y tế sẽ tìm cách hạn chế việc này.
Gỡ bỏ định kiến, chấp nhận trong cạnh tranh có hợp tác, tìm kiếm những giải pháp để hai bên cùng thắng là việc cần làm để giải bài toán nhân lực trong điều kiện bối cảnh, cơ chế hiện nay.
Theo tôi, gỡ rào cản thông tuyến nhân lực y tế công tư, dễ hơn gỡ rào cản cơ chế.
Nếu hệ thống công – tư vẫn giữ định kiến và không chịu hợp tác nhau, hệ lụy dễ nhận ra được đó là tất cả cùng suy yếu, hoặc phát triển rất chậm.
Fb Tuan Huynh
