05/06/2026
Có lần trong một buổi chia sẻ, tôi có nói: "Làm thầy thuốc cũng chính là quá trình tu tập". Sau đó liền có không ít bạn trẻ và các bậc phụ huynh nhắn hỏi: "Thưa bác sĩ, học Đông y có phải tu lắm không? Có cần phải tịnh dưỡng, xa rời cuộc sống thường nhật mới thấm được cái lý của nghề?"
Thực ra, tu hành không nhất thiết phải ngồi thiền hàng giờ dưới gốc bồ đề, cũng chẳng bắt buộc phải sống lánh đục tìm trong, như quan niệm của không ít người vẫn nghĩ. Ngay giữa chốn nhân gian bộn bề, khi ta làm việc, khi ta tận tay giúp đỡ một người bệnh thoát khỏi cơn đau, đó mới chính là tu – tu để an yên chính tâm mình giữa dòng đời xô bồ.
Là một người làm về Đông y, tôi tin rằng yêu và làm Đông y là một công việc cao quý, bởi nó là chiếc cầu nối để ta thực hành Đạo Trời Đất ngay trên chính đôi tay mình. Đi thuận theo Đạo, tức là đang tu.
🌷Học Đông y: Phải yêu thật lòng mới có thể thuận Đạo
Với những ai đang muốn bước vào con đường Đông y, hoặc đang chập chững những ngày đầu, tôi xin nhắn nhủ một điều: trước hết hãy gạt bỏ mọi lợi ích sang một bên, nhìn vào nó, xem có thực sự yêu thích công việc này không đã.
Vì sao? Bởi càng yêu, ta càng sẵn lòng kiên trì trước muôn vàn khó khăn. Tôi đã gặp vài bạn, vì mọi người khuyên nên học Đông y, cũng vì ngưỡng mộ người thầy làm Đông y, nên đi học nghề này, thậm chí có người cất công sang tận bên Trung để du học, nhưng chưa được một năm đã thất thểu quay trở về. Học Đông y trong thời hiện đại này thực sự không hề dễ dàng, nếu thiếu đi tình yêu, mỗi ngày cầm sách lên sẽ là một ngày dài khổ nhọc, và nghề sẽ trở thành gánh nặng. Trong khi đó, một thầy thuốc Đông y chân chính là người luôn cháy bỏng với nghề, bởi yêu nên kiên định, bởi kiên định nên càng thêm yêu.
Có người bảo rằng: "Tôi làm Đông y chỉ để kiếm tiền, chờ khi có vốn đầy đủ, tôi sẽ chuyển hướng." Quan điểm ấy, theo tôi, khá đáng tiếc. Bởi nó khiến ta chỉ coi Đông y như bước đệm tạm thời. Với tâm thế ấy, tâm khó mà tĩnh, khi học cũng dễ sinh ra cảm giác miễn cưỡng, từ đó khó lòng thấm được cái hay, cái đẹp của y lý. Hãy thử nghĩ: Đông y là môn học thừa hưởng tinh hoa trời đất, đang đi thuận theo Đạo mà lòng còn để nơi khác, há chẳng phải tự lừa dối mình? Hơn nữa, đổi sang một công việc khác, liệu có chắc rằng ta sẽ hạnh phúc hơn khi được sống và làm việc thuận Đạo? Và khi đã có ý niệm đó từ đầu, tốt nhất cũng không nên học Đông y, vì sẽ lãng phí mất vài năm cuộc đời.
Vì thế, chúng ta cứ thử yêu nó như một mối tình, như một đam mê. Khi ấy, mỗi ca bệnh, mỗi bài thuốc, mỗi buổi sáng lên phòng khám không còn là nghĩa vụ, mà là niềm vui, vừa có trách nhiệm với người bệnh, vừa là sự chân thành với chính mình.
☘️Hành nghề Đông y chính là một sự tu tập
Có lần, tôi đọc được câu nói thế này: "Con người đâu cần phải xa lánh cõi trần? Nơi làm việc chính là môi trường tốt nhất để rèn luyện tinh thần, bản thân công việc đã là một sự tu hành." Quả thực, công việc đời thường còn có thể là tu, huống hồ Đông y - một nghề thấm đẫm đạo lý âm dương, ngũ hành, thiên nhân hợp nhất.
Tôi thường nói với các học trò của mình: Làm Đông y, trước hết hãy xem đó là niềm vui giúp người, thoả mãn tình yêu thương con người, sau mới là nhu cầu nâng cao tu dưỡng của bản thân. Mỗi lần bắt mạch, mỗi lần kê phương, là mỗi lần ta rèn luyện năng lực chuyên môn, đồng thời cũng mài sắc tâm tính: kiên nhẫn trước người bệnh khó, tỉ mỉ trước từng vị thuốc, và quan trọng nhất là làm sao giữ được cái tâm sáng, không vụ lợi, không ỷ lại.
Đó cũng là cách mà tôi hiểu về "tinh thần người thợ lành nghề" trong Đông y: yêu, kiên định, không bỏ cuộc, không ngừng làm mới mình, và vui trong từng ca bệnh dù nhỏ nhất.
Tại Nhân Hoà Y Đạo, đã chứng kiến nhiều thế hệ học trò, từ những bạn trẻ sinh viên y năm cuối, hay các bác sĩ mới ra trường còn non tay nghề, qua thời gian miệt mài bên bệnh nhân và sách vở, trở nên điềm đạm, sâu sắc và vững vàng hơn rất nhiều. Đó chính là hiệu quả của sự tu tập ngay trong chính công việc hàng ngày.
🌷☘️ Người làm Đông y cần giữ vững tinh thần Đông y
Có người hỏi: "Thưa bác sĩ, ngành mình lương chưa cao, lại chưa được coi trọng như y học hiện đại, liệu có nên theo đuổi lâu dài không?"
Gần một trăm năm qua, Đông y có lúc bị lãng quên, có nơi chỉ được xem là phương pháp bổ trợ. Nhưng đó không phải là lý do để chúng ta buông xuôi. Trái lại, chính trong bối cảnh ấy, mỗi thầy thuốc Đông y chân chính càng phải làm tốt công việc của mình, từng bệnh nhân, từng toa thuốc, từng lượt châm cứu, để dần khẳng định giá trị đích thực của nền y học cổ truyền.
Thái độ quyết định tất cả. Càng thành kính và kiên định với Đông y, ta càng gặt hái được nhiều: không chỉ năng lực chuyên môn được nâng cao, mà tâm hồn cũng trở nên an nhiên, vững chãi hơn trước những biến động của cuộc sống.
Có một điều tôi luôn tâm niệm và cũng hay nhắc nhở học trò: Trong mắt một thầy thuốc Đông y chân chính, không có khái niệm "bệnh" một cách cứng nhắc, không phải là bệnh nào uống thuốc gì. Mà chỉ có những sự bất hòa, những mất cân bằng trong kết cấu và vận hành chức năng của cơ thể mỗi người. Nhiệm vụ của thầy thuốc và bệnh nhân là cùng nhau điều chỉnh lại sự mất cân bằng ấy – đưa âm dương trở về quỹ đạo, thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết.
Quan trọng hơn, người thực sự chữa lành bệnh không phải là cây kim, không phải bàn tay thầy thuốc, cũng chẳng phải thang thuốc đắng, mà chính là người bệnh. Các phương pháp ngoại trị, xoa bóp, tập luyện khí công hay thuốc thang… thực chất chỉ là một cánh tay góp phần thúc đẩy kích hoạt cơ chế tự chữa lành vốn có trong mỗi con người. Nếu cơ thể mất đi khả năng tự phục hồi ấy, dù thầy thuốc có giỏi đến đâu cũng khó lòng cứu chữa.
Có một câu nói trong bài thơ cổ mà tôi rất tâm đắc: "Muôn kiếm tìm em khắp cõi đời, bỗng ngoái đầu em lại chốn xa xôi." Giữa nhu cầu chăm sóc sức khoẻ, phòng bệnh, chữa bệnh của thời đại hiện nay, có lúc chúng ta cũng cần ngoảnh mặt nhìn lại Đông y, một nền y học vốn đã có mặt từ ngàn đời và luôn ẩn chứa những lời giải sâu sắc.
Và thực tế, Đông y là nền y học của "phòng bệnh" hơn là "chữa bệnh". Ngay từ hơn 2.000 năm trước, trong Hoàng Đế Nội Kinh đã ghi: "Thánh nhân không chữa bệnh đã phát, mà chữa bệnh chưa phát; không chữa loạn đã sinh, mà chữa loạn chưa sinh." Đến thời nhà Đường, Tôn Tư Mạo càng phân cấp rõ: "Thượng y chữa bệnh chưa phát, trung y chữa bệnh sắp phát, hạ y chữa bệnh đã phát."
Đó chính là nền tảng của khái niệm "chữa bệnh chưa phát" (trị vị bệnh) – một lý niệm vô cùng tiến bộ, mà mãi đến năm 1996 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mới kêu gọi các nước chuyển ưu tiên chiến lược y học từ "chạy theo công nghệ cao để chữa bệnh" sang "phòng ngừa bệnh tật, duy trì và thúc đẩy sức khỏe".
Trong thực hành Đông y, "trị vị bệnh" được triển khai qua ba tầng: phòng bệnh trước khi phát, ngăn biến chứng khi đã bệnh, phòng tái phát sau khỏi. Bằng các phương pháp tự nhiên như điều chỉnh ăn uống, luyện tập khí công, dưỡng sinh theo mùa, dùng thuốc hợp lý , chúng ta giúp bệnh nhân không sinh bệnh, sinh bệnh nhẹ hơn, chậm bệnh hơn, và sau khỏi không tái phát.
Điều đặc biệt là các phương pháp phòng bệnh của Đông y thường dùng chính những thực phẩm, thảo dược tự nhiên, chưa qua tinh luyện công nghiệp, vừa lành tính, vừa tiết kiệm chi phí – một lợi thế giúp Đông y có cơ hội phát triển trong thời đại mới khi con người luôn hướng đến sự an toàn.
☘️🌷Đây là thời đại của những người làm Đông y
Trong vai trò là một người đã từng học tập và nghiên cứu tại Trung Quốc, tôi xin phép điểm qua một số dấu mốc quan trọng trong sự phát triển của Đông y tại đây, để thấy rõ hơn xu thế chung của nền y học cổ truyền trên thế giới.
👉 Năm 2009 – Trung Quốc bắt đầu đưa Đông y vào cải cách hệ thống y tế, coi đây là một trụ cột quan trọng trong chiến lược "Khỏe mạnh Trung Quốc".
👉 Giai đoạn 2010 – 2020 – Chính phủ Trung Quốc liên tục ban hành các chính sách hỗ trợ, từ "phát triển ngành Đông y" đến "kế thừa và đổi mới Đông y", đưa Đông y dần hòa nhập sâu rộng vào hệ thống y tế công cộng.
👉 Năm 2016 – Luật Đông y chính thức được ban hành, tạo khung pháp lý vững chắc cho sự phát triển của ngành.
👉 Năm 2021 – Chiến lược "phát triển và phục hưng Đông y" được đẩy mạnh, kết hợp giữa bảo tồn di sản và ứng dụng khoa học công nghệ.
👉 Năm 2023 – Số lượt khám chữa bệnh bằng Đông y tại Trung Quốc đạt hơn 1,54 tỷ lượt; hệ thống với hơn 41.700 cơ sở Đông y phủ rộng khắp cả nước. Đông y cũng đã được quảng bá tới 196 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
👉 Năm 2024 – 2025 – Trung Quốc tiếp tục hoàn thiện cơ chế kế thừa và đổi mới, đẩy mạnh xây dựng các chuyên khoa Đông y trọng điểm, hiện đại hóa dược liệu và kết hợp Đông – Tây y trong điều trị.
Có thể thấy, Đông y tại Trung Quốc đã và đang chuyển mình mạnh mẽ từ một "ngành y học cổ truyền" sang một "ngành công nghiệp và dịch vụ y tế hiện đại", song vẫn giữ được hồn cốt của y lý cổ phương.
Nhìn về Việt Nam, tôi nhận thấy những bước đi của nước nhà cũng đang rất quyết liệt và đúng hướng:
👉 Tháng 7 năm 2024, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Kết luận số 86 về phát triển Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó yêu cầu quy hoạch vùng trồng dược liệu quy mô công nghiệp, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, đảm bảo an toàn dược liệu, và tăng cường đào tạo nhân lực từ trung ương đến địa phương.
👉 Cuối năm 2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 1289/QĐ-TTg về phát triển ngành Đông y và Hội Đông y Việt Nam. Trong đó nhấn mạnh: phát triển đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ Đông y, nâng cao chất lượng dịch vụ kết hợp với du lịch chăm sóc sức khỏe, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, xây dựng thương hiệu Đông y Việt Nam ra thị trường thế giới.
👉 Kế hoạch 2025 – 2030, tầm nhìn 2045: Chính phủ được giao xây dựng văn bản phát triển Đông y Việt Nam, với mục tiêu lồng ghép Đông y vào hệ thống y tế cơ sở, kết hợp Đông – Tây y, nghiên cứu và chứng minh hiệu quả các phương pháp không dùng thuốc. Đặc biệt, các chính sách về bảo hộ sở hữu trí tuệ, xuất khẩu sản phẩm Đông y, và bảo tồn bí quyết gia truyền cũng được chú trọng.
Tất cả những tín hiệu ấy cho thấy: Đông y Việt Nam đang đứng trước một thời kỳ phát triển chưa từng có, với sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính sách, sự quan tâm của người dân, và xu thế hội nhập quốc tế. Người thầy thuốc Đông y hôm nay không chỉ có thể yên tâm hành nghề, mà còn có cơ hội vươn xa – tham gia nghiên cứu khoa học, phát triển sản phẩm, hợp tác quốc tế, và góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc.
Tất nhiên, Đông y không phải là con đường làm giàu nhanh chóng. Nhưng nó là con đường bền vững, nuôi dưỡng cả thân và tâm. Theo thời gian, những ai thực sự tâm huyết sẽ được đền đáp xứng đáng – không chỉ về vật chất, mà còn về sự bình an, tự hào và ý nghĩa cuộc đời.
Nếu bạn đang đọc những dòng này, và trong tim có chút bồi hồi, chút thôi thúc muốn được cống hiến cho nền y học cổ truyền, thì mong bạn hãy giữ lấy ngọn lửa ấy.
Đã chọn Đông y, đừng để những khó khăn trước mắt làm bạn nản lòng. Đừng than phiền, đừng oán trách, đừng so sánh hơn thua với ngành nghề khác. Hãy gạt bỏ những cảm xúc tiêu cực ấy, chỉ an định tâm mình, chuyên tâm vào từng bài học, từng ca bệnh. Bởi tâm càng tĩnh, tay càng vững; càng ít tạp niệm, càng thu được niềm vui và hạnh phúc, đó cũng chính là tu.
Tôi tin rằng, với sự phát triển như vũ bão của Đông y trên thế giới, cùng những chính sách hỗ trợ ngày càng rõ ràng tại Việt Nam, tương lai của những người làm Đông y sẽ ngày càng sáng sủa. Quan trọng hơn cả là chúng ta, những người thầy thuốc, cố gắng luôn giữ vững tâm sáng, tay lành, và một tình yêu bất diệt với nghề.
Nguyện cho mỗi thầy thuốc Đông y hôm nay và mai sau, dù ở bất cứ đâu, cũng luôn là một người tu giữa đời thường – chữa lành cho người, và cũng chữa lành cho chính mình☘️🌷❤️
-- Bác sĩ Thương Yêu --
