18/08/2026
Khi lo âu biểu hiện bằng hồi hộp, tim đập nhanh và đau đầu ở phụ nữ trung niên
Trong thực hành lâm sàng, đặc biệt ở phụ nữ trung niên, có một nhóm bệnh nhân đến khám không phải vì họ nói rằng “tôi đang lo âu”, mà vì họ cảm thấy cơ thể mình có vấn đề.
Một số biểu hiện hay gặp:
“Bác sĩ ơi, dạo này tim tôi cứ đập nhanh.”
“Tôi thường xuyên hồi hộp, đánh trống ngực.”
“Đầu tôi đau, choáng váng, rất khó chịu.”
“Đặc biệt những ngày thời tiết thay đổi, tôi cảm thấy người rất khác.”
Những triệu chứng này rất dễ khiến người bệnh nghĩ đến bệnh tim mạch, huyết áp, thần kinh hoặc các bệnh lý thực thể khác.
Và tất nhiên, trước những triệu chứng như vậy, việc thăm khám để loại trừ nguyên nhân thực thể là rất cần thiết.
Nhưng trong thực hành tâm thần, chúng tôi cũng gặp không ít trường hợp sau khi đã được đánh giá phù hợp, không tìm thấy nguyên nhân thực thể giải thích đầy đủ mức độ và kiểu xuất hiện của triệu chứng, thì rối loạn lo âu trở thành một chẩn đoán cần được nghĩ tới.
Lo âu không chỉ nằm trong suy nghĩ
Nhiều người vẫn hình dung lo âu là phải “suy nghĩ nhiều”, “lo lắng quá mức” hoặc luôn có một nỗi sợ rõ ràng.
Nhưng lo âu còn có một phần rất lớn biểu hiện ra cơ thể.
Khi hệ thần kinh tự chủ bị kích hoạt, người bệnh có thể xuất hiện hồi hộp, tim đập nhanh, cảm giác tim đập mạnh, run, căng cơ, khó chịu vùng ngực, rối loạn hô hấp, rối loạn tiêu hóa, chóng mặt hoặc nhiều cảm giác cơ thể khác.
Đây chính là lý do có những bệnh nhân dành rất nhiều thời gian để đi khám tim mạch hoặc các chuyên khoa khác trước khi nhận ra rằng lo âu cũng có thể tạo ra những triệu chứng cơ thể rất thật và rất khó chịu.
Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) là một trong những thang đánh giá lo âu được sử dụng rộng rãi. Thang gồm 14 mục, đánh giá cả lo âu tâm lý (psychic anxiety) và lo âu cơ thể (somatic anxiety). Nhóm triệu chứng cơ thể bao gồm các biểu hiện về cơ, cảm giác, tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu – sinh dục và các triệu chứng thần kinh tự chủ.
Đặc biệt, mục cardiovascular symptoms của HAM-A trực tiếp đánh giá những biểu hiện như nhịp tim nhanh, hồi hộp, đau ngực, cảm giác mạch đập mạnh hoặc cảm giác sắp ngất. Đây chính là những biểu hiện mà nhiều bệnh nhân lo âu đến khám thường mô tả.
Một trường hợp minh họa
Một phụ nữ trung niên đến khám vì nhiều tháng nay thường xuyên hồi hộp, tim đập nhanh, kèm đau đầu, cảm giác khó chịu trong người và ngủ không ngon.
Bệnh nhân nhận thấy các triệu chứng rõ hơn trong những ngày thời tiết thay đổi. Mỗi khi cơ thể xuất hiện cảm giác hồi hộp, bệnh nhân lại lo lắng rằng mình đang mắc một bệnh lý nguy hiểm, từ đó càng chú ý đến nhịp tim và các cảm giác trong cơ thể.
Khi được khai thác kỹ hơn, ngoài những triệu chứng cơ thể, bệnh nhân còn có tình trạng căng thẳng kéo dài, khó thư giãn, dễ bồn chồn và giấc ngủ bị ảnh hưởng.
Bác sĩ sử dụng HAM-A để đánh giá mức độ lo âu. Tổng điểm của bệnh nhân là 41 điểm, thuộc mức rất cao theo các cách phân loại thường được sử dụng cho HAM-A.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số 41.
Khi xem xét từng mục, kết quả lại phản ánh khá sát những gì bệnh nhân đang trải nghiệm trong đời sống hàng ngày: căng thẳng, mất ngủ, các triệu chứng cảm giác và đặc biệt là những biểu hiện cơ thể như hồi hộp, tim đập nhanh và các triệu chứng thần kinh tự chủ.
Đó là giá trị quan trọng của một thang đánh giá lâm sàng: không chỉ cho chúng ta một con số, mà giúp lượng hóa và hệ thống hóa những triệu chứng mà người bệnh đang trải qua.
HAM-A có một ưu điểm rất đáng chú ý
Một trong những điểm mạnh của HAM-A là nó không chỉ hỏi người bệnh về cảm giác lo lắng trong tâm trí.
Nó dành một phần đáng kể để đánh giá các biểu hiện cơ thể của lo âu.
Vì vậy, trong những trường hợp bệnh nhân đến khám chủ yếu với các triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, căng cơ, rối loạn cảm giác, khó thở, rối loạn tiêu hóa hoặc các biểu hiện thần kinh tự chủ, HAM-A có thể cung cấp một bức tranh khá toàn diện về mức độ triệu chứng.
Các nghiên cứu về đặc tính tâm trắc học cũng cho thấy HAM-A có độ tin cậy và giá trị hội tụ ở mức chấp nhận được; các nghiên cứu phân tích cấu trúc thường nhận diện được nhóm triệu chứng tâm lý và nhóm triệu chứng cơ thể.
Tuy nhiên, HAM-A không phải công cụ để tự chẩn đoán.
Một điểm cần nhớ là nhiều triệu chứng cơ thể của lo âu cũng có thể gặp trong các bệnh lý nội khoa. Hơn nữa, HAM-A có những hạn chế trong việc phân biệt hoàn toàn lo âu với trầm cảm và các tình trạng khác. Vì vậy, điểm số 41 không thể tự nó chứng minh rằng mọi triệu chứng của bệnh nhân đều do lo âu gây ra. Chẩn đoán vẫn phải dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng và đánh giá y khoa toàn diện.
Đôi khi người bệnh không nhận ra mình đang lo âu
Đây là điều tôi gặp khá thường xuyên trong thực hành.
Người bệnh có thể khẳng định:
“Tôi không lo gì cả, chỉ là tim tôi đập nhanh.”
Nhưng khi bác sĩ hỏi kỹ hơn:
- Gần đây chị có thường xuyên căng thẳng không?
- Có khó thư giãn không?
- Có thường xuyên suy nghĩ về sức khỏe không?
- Có mất ngủ không?
- Khi tim đập nhanh, chị có sợ điều gì xảy ra không?
- Các triệu chứng có tăng lên trong những thời điểm stress không?
thì bức tranh lo âu dần xuất hiện.
Điều đó nhắc chúng ta rằng lo âu không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một suy nghĩ rõ ràng.
Đôi khi người bệnh cảm nhận nó đầu tiên qua chính cơ thể mình.
Và một khi người bệnh hiểu được mối liên hệ giữa lo âu và các triệu chứng cơ thể, họ có thể bớt sợ hãi, bớt đi vào vòng xoắn “triệu chứng → sợ hãi → chú ý vào cơ thể → triệu chứng tăng lên”.
Đặc biệt ở phụ nữ trung niên, khi có những thay đổi về giấc ngủ, stress gia đình – công việc và nhiều thay đổi sinh lý theo tuổi, việc đánh giá toàn diện cả thể chất và sức khỏe tâm thần càng có ý nghĩa.
Một trái tim đập nhanh không phải lúc nào cũng là bệnh tim. Một cơn đau đầu không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ bệnh lý thần kinh. Và một cơ thể luôn trong trạng thái căng thẳng đôi khi đang nói với chúng ta rằng: người bệnh cần được đánh giá cả về lo âu.
Điều quan trọng là không bỏ qua bệnh lý thực thể, nhưng cũng không bỏ qua sức khỏe tâm thần khi các triệu chứng cơ thể kéo dài và không được giải thích đầy đủ.
