28/05/2026
Có người sợ tuổi già vì mái tóc bạc đi, đôi tay không còn nhanh nhẹn, trí nhớ chẳng còn minh mẫn như trước. Cũng có người sợ đến một ngày mình trở nên lạc lõng giữa nhịp sống quá vội vàng của thời cuộc.
Còn với tôi, sau hơn bốn mươi năm đứng trong nghề y, điều khiến tôi trăn trở nhất chưa bao giờ là tuổi tác. Điều tôi nghĩ nhiều nhất lại là: rồi mai này, nghề y có còn được giữ bằng cái tâm hay không? Liệu những người trẻ bước vào nghề có còn đủ lòng để xem nỗi đau của bệnh nhân như nỗi đau của chính mình?
Người xưa chưa bao giờ xem nghề y chỉ là một nghề để mưu sinh. Đông y gọi đó là “Y đạo”.
Đạo không đơn thuần là đạo đức, mà là con đường sống của một người thầy thuốc. Con đường ấy đòi hỏi con người ta phải học cách sửa mình, hiểu mình, giữ lòng mình trước khi học cách chữa bệnh cho người khác.
Trong Đông y có câu:
“Muốn trị thân người, trước phải hiểu thân mình.”
Bởi con người không chỉ có da thịt, xương khớp hay phủ tạng. Con người còn có tinh – khí – thần. Khi tâm bất an thì khí dễ nghịch. Khí nghịch lâu ngày huyết sẽ rối. Huyết rối rồi bệnh mới sinh ra.
Cho nên, người thầy thuốc nếu lòng không đủ tĩnh, tâm không đủ thiện thì rất khó cảm được cái đau sâu bên trong của bệnh nhân.
Nhiều người nghĩ bắt mạch chỉ là một kỹ thuật.
Nhưng với tôi, mạch không chỉ nằm nơi cổ tay. Mạch còn hiện trong ánh mắt, trong hơi thở, trong thần sắc và cả cách một người ngồi xuống trước mặt mình.
Có những bệnh nhân chưa cần nói gì, tôi đã cảm nhận được trong lòng họ đang có một nỗi uất kết rất lớn. Có người đau dạ dày suốt nhiều năm nhưng gốc bệnh lại nằm ở sự nhẫn nhịn kéo dài. Có người mất ngủ triền miên không phải vì thần kinh yếu, mà vì tâm huyết đã hao tổn sau quá nhiều biến cố cuộc đời.
Nếu người thầy thuốc chỉ nhìn vào triệu chứng mà không nhìn vào con người, rất khó chữa được cái gốc của bệnh.
Đó cũng là điều tôi luôn nhắc học trò của mình:
Đừng học cách kê thuốc trước, hãy học cách lắng nghe trước.
Hôm trước, có một học trò hỏi tôi:
“Thầy ơi, làm sao để trở thành một bác sĩ giỏi?”
Tôi im lặng rất lâu.
Bởi càng đi nhiều trong nghề, tôi càng nhận ra rằng “giỏi” chưa phải điều khó nhất. Điều khó nhất là giữ cho mình không chai sạn trước nỗi đau của người khác. Giữ cho mình còn đủ sự tận tâm sau nhiều năm tháng làm nghề.
Ngành y đặc biệt lắm.
Ngày nào cũng tiếp xúc với bệnh tật, đau đớn và cả những mất mát của con người. Nếu không đủ tỉnh thức, người ta rất dễ quen với nỗi đau ấy. Mà một khi đã quen rồi, trái tim sẽ dần lạnh đi lúc nào không hay.
Đó mới là điều đáng sợ nhất.
Một người thầy thuốc thiếu chuyên môn vẫn có thể học lại. Nhưng một người đã đánh mất lòng trắc ẩn thì rất khó tìm lại được như ban đầu.
Mỗi người thầy thuốc là một người giữ lửa. Nếu chỉ truyền lại kiến thức mà không truyền được cái tâm, ngọn lửa ấy rồi cũng sẽ nhạt dần theo năm tháng.
Rồi sẽ có một ngày đôi tay tôi không còn đủ khỏe để bắt mạch lâu như trước. Mắt tôi cũng sẽ không còn đủ tinh để nhìn rõ từng sắc diện bệnh nhân.
Nhưng tôi chỉ mong rằng, khi mình không còn ngồi ở phòng khám nữa, vẫn sẽ có những người thầy thuốc trẻ tiếp tục bước trên con đường này bằng sự tử tế thật lòng.
Vẫn bắt mạch bằng đôi tay ấm.
Vẫn kê thuốc bằng lương tâm sạch.
Vẫn xem nỗi đau của bệnh nhân là điều đáng được nâng niu và thấu hiểu.
Bởi suy cho cùng, nghề y không phải là nghề bán thuốc.
Mà là nghề giữ lại hy vọng cho con người.
