02/06/2026
🔥 SAU ÁNH HÀO QUANG 🔥
Khi thành phố đã chìm vào giấc ngủ, khi những con đường thưa dần tiếng xe, có những nơi nhịp sống vẫn tiếp tục, lặng lẽ và bền bỉ. Ở đó ánh sáng được tạo ra từ những dãy đèn mổ không bao giờ tắt, từ màn hình monitor nhấp nháy những con số sinh tử, từ những ánh mắt căng thẳng dõi theo từng nhịp tim, từng dòng máu đang chảy. Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là một nơi như thế – nơi sự sống được giữ lại không phải bằng những điều kỳ diệu, mà bằng tri thức, kỷ luật và sự tận hiến bền bỉ của con người.
Trong hành trình phát triển của y học Việt Nam, ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng luôn được xem là một đỉnh cao chuyên môn đầy thách thức. Với hơn 300 ca ghép gan đã được thực hiện thành công, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 không chỉ khẳng định vị thế là một trung tâm ghép gan hàng đầu cả nước mà còn trở thành nơi gửi gắm hy vọng cuối cùng của rất nhiều người bệnh ung thư gan, suy gan. Mỗi ca ghép gan là một cuộc chạy đua nghẹt thở với thời gian, là sự đánh đổi giữa rủi ro và cơ hội sống còn, và cũng là nơi mà mỗi quyết định y khoa đều mang sức nặng của sinh mệnh con người.
Nhắc đến ghép gan, người ta thường nghĩ tới những phẫu thuật viên với “đôi bàn tay vàng”, những bác sĩ gây mê “gác cổng” cho “cánh cửa sinh – tử”, hay những bác sĩ hồi sức trắng đêm bên giường bệnh. Họ được gọi tên, được vinh danh, được xem là những “người hùng áo trắng” giữa đời thường. Nhưng phía sau ánh hào quang ấy, vẫn có những con người chọn đứng lùi lại một bước, lặng lẽ hơn, ít được nhắc đến hơn, song không kém phần quan trọng. Đó là những bác sĩ siêu âm trong ekip ghép gan – người đứng ở ranh giới giữa hình ảnh và quyết định, giữa tín hiệu mờ nhạt trên màn hình và số phận của một lá gan vừa được ghép.
EKIP GHÉP GAN – MỘT “CỖ MÁY CHÍNH XÁC”
Một ca ghép gan thành công chưa bao giờ là câu chuyện của riêng một cá nhân. Đó là kết quả của sự phối hợp nhịp nhàng của cả một ekip lớn, nơi mỗi “mắt xích” đều phải vận hành chính xác đến từng phút, từng giây. Phẫu thuật viên thực hiện những thao tác phức tạp trong ổ bụng, khâu nối từng mạch máu, từng nhánh đường mật. Bác sĩ gây mê kiểm soát huyết động, duy trì sự ổn định sinh lý cho bệnh nhân trong suốt quá trình phẫu thuật. Bác sĩ hồi sức theo dõi sát trước và sau phẫu thuật, điều chỉnh từng liều thuốc, từng thông số máy thở để cơ thể chấp nhận lá gan mới. Và ở đó, bác sĩ siêu âm xuất hiện như một người quan sát thầm lặng. Không đứng giữa phòng mổ với ánh đèn chói lòa, không trực tiếp cầm dao kéo, nhưng ở những thời điểm then chốt nhất, mọi ánh mắt đều hướng về họ – bởi những hình ảnh hiện lên trên màn hình chính là cơ sở để đưa ra những quyết định mang tính sống còn.
Siêu âm trong ghép gan không chỉ là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh thông thường, đó là “đôi mắt” của ekip ghép. Khi phẫu thuật viên đã hoàn tất các miệng nối, khi lá gan mới đã “nằm yên” trong ổ bụng người nhận, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là: lá gan ấy có thực sự được nuôi sống và được tưới máu một cách hợp lý hay không? Bác sĩ siêu âm là người trả lời câu hỏi đó.
Ngay trong cuộc mổ, bác sĩ siêu âm phải đánh giá một cách tỉ mỉ và chính xác tình trạng lưu thông của động mạch gan – mạch máu nhỏ nhưng mang ý nghĩa sống còn đối với gan ghép. Họ phải phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như: hẹp động mạch gan ghép, bóc tách thành mạch, xoắn cuống mạch, hay tình trạng chèn ép mạch do tư thế của lá gan mới được đặt vào ổ bụng. Đặc biệt, việc phát hiện sớm huyết khối động mạch gan là yếu tố then chốt, bởi chỉ một huyết khối nhỏ bị bỏ sót cũng có thể dẫn đến tắc mạch sau mổ, hoại tử gan ghép, buộc phải can thiệp lại, hoặc thậm chí cướp đi sinh mạng người bệnh.
Những hình ảnh dòng chảy hiện lên trên màn hình Doppler – tưởng như chỉ là những vệt màu đỏ xanh – thực chất là bản đồ sinh mệnh của gan ghép. Từ đó, bác sĩ siêu âm đưa ra những nhận định có giá trị tiên lượng đặc biệt quan trọng cho phẫu thuật viên và bác sĩ hồi sức sau ghép. Những kết luận đó trở thành một trong những căn cứ then chốt để phẫu thuật viên đi đến quyết định cuối cùng: đóng bụng người bệnh và kết thúc cuộc mổ. Nếu bất thường được phát hiện ngay trong mổ, phẫu thuật viên có thể kịp thời sửa chữa, giúp người bệnh tránh phải trải qua một cuộc mổ lại đầy rủi ro. Nhưng nếu tổn thương bị bỏ sót – đặc biệt là huyết khối động mạch gan – thì cái giá phải trả có thể là không thể cứu vãn.
KHOẢNH KHẮC KHÔNG ĐƯỢC PHÉP SAI
Có những thời khắc mà toàn bộ ca ghép dường như dồn lại trong vài phút ngắn ngủi. Các phẫu thuật ghép nối đã hoàn tất, các chỉ số sinh tồn tạm thời ổn định. Không khí trong phòng mổ có phần lắng xuống, như một hơi thở dài sau nhiều giờ căng thẳng. Đó là lúc bác sĩ siêu âm bước vào, máy siêu âm được đẩy đến cạnh bàn mổ, đầu dò đặt trực tiếp lên miệng nối các mạch máu. Trên màn hình, những dải màu của Doppler bắt đầu hiện lên, tượng trưng cho dòng máu đang chảy trong lá gan mới. Tưởng như chỉ là những hình ảnh vô tri, nhưng với bác sĩ siêu âm, đó là "ngôn ngữ của sự sống".
Có một ca ghép gan mà nhiều người trong ekip vẫn còn nhắc lại như một kỷ niệm không thể quên. Vào cuối năm 2022, người bệnh khi ấy là một nam giới trung niên, suy gan giai đoạn cuối, đã chờ đợi lá gan hiến suốt nhiều tháng trời. Ca mổ diễn ra thuận lợi, phẫu thuật viên tự tin với các miệng nối mạch máu, các chỉ số sinh tồn ban đầu khá ổn, dịch mật sau ghép lưu thông tốt. Nhưng khi siêu âm Doppler được thực hiện, bác sĩ Vũ Quang Tiệp nhận ra điều bất thường: Dòng chảy trong động mạch gan yếu hơn dự kiến, phổ Doppler dẹt, dòng chảy ngắt quãng, vận tốc thấp. Không phải là tắc hoàn toàn – thứ mà ai cũng dễ dàng nhận ra – mà là một tình trạng “lưng chừng”, đủ để khiến người ta do dự.
Phòng mổ im lặng. Nếu kết luận tắc mạch hoặc tưới máu không đủ, các phẫu thuật viên sẽ phải tạo hình lại miệng nối, cuộc mổ có thể kéo dài thêm nhiều giờ để tìm được đoạn mạch phù hợp, làm tăng nguy cơ chảy máu và tai biến khác. Nhưng nếu đánh giá sai, nếu bỏ qua tín hiệu ấy, lá gan mới có thể hoại tử chỉ sau vài giờ, người bệnh có nguy cơ cao mất gan ghép, thậm chí là tử vong. Bác sĩ Tiệp nhìn chằm chằm vào màn hình, điều chỉnh góc đo, đổi mặt cắt, đo lại nhiều lần. Mồ hôi ướt đẫm sau áo choàng phẫu thuật, trong đầu bác sĩ khi ấy là hàng loạt câu hỏi: do co thắt mạch tạm thời, do kỹ thuật nối, hay do huyết khối đang hình thành? Cuối cùng, bác sĩ Tiệp lên tiếng, giọng bình tĩnh nhưng dứt khoát: “Dòng chảy động mạch gan không đảm bảo, tôi đề nghị kiểm tra lại miệng nối.” Quyết định ấy kéo cả ekip quay trở lại trạng thái căng thẳng cao độ, phẫu thuật viên kiểm tra lại động mạch gan ghép. Và đúng như dự đoán, mảnh huyết khối do tình trạng tăng đông ở miệng nối đã làm giảm đáng kể lưu lượng máu. Sau khi can thiệp, siêu âm lại cho thấy dòng chảy động mạch gan cải thiện rõ rệt.
Người bệnh sau đó hồi phục tốt, gan ghép hoạt động bình thường. Nhưng rất ít người ngoài ekip biết rằng, sinh mạng ấy đã được cứu bởi một nhận định hình ảnh trong vài phút ngắn ngủi.
NHỮNG CA TRỰC KÉO DÀI VÀ ĐÊM GIAO THỪA KHÔNG PHÁO HOA
Sự vất vả của bác sĩ siêu âm ghép gan không chỉ nằm ở những quyết định căng thẳng, mà còn ở những ca trực kéo dài và khái niệm “không nghỉ lễ”.
Ít ai hình dung được rằng, để có những khoảnh khắc quyết định ấy, các bác sĩ siêu âm đã phải đánh đổi bằng bao nhiêu giờ chờ đợi trong căng thẳng. Một ca trực ghép gan thường kéo dài từ sáu đến tám tiếng, thậm chí lâu hơn. Trong suốt thời gian đó, bác sĩ siêu âm không thể rời bệnh viện, cũng không thực sự được nghỉ ngơi. Có những tuần, lịch ghép dày đặc, bác sĩ siêu âm phải trực ba đến bốn ca liên tiếp, đồng nghĩa với những đêm trắng nối dài, những giờ chờ đợi căng thẳng chỉ để xuất hiện trong vài phút ngắn ngủi, nhưng là những giây phút mà sai sót không được phép xảy ra.
Đêm giao thừa 30 Tết Quý Mão năm 2023, khi nhiều gia đình đang quây quần bên mâm cơm tất niên, khi bầu trời chuẩn bị rực sáng bởi những chùm pháo hoa chào năm mới, thì tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, một ca ghép gan cấp cứu được khẩn trương kích hoạt. Bệnh nhân là nam giới trung niên, ung thư gan, có chỉ định ghép gan. Lá gan hiến từ người cho chết não được vận chuyển gấp từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội. Thời khắc ấy, bất kỳ ai trong ekip trực ghép gan cũng mong muốn được ở bên gia đình, nhưng bệnh tật không chờ Tết, và sự sống cũng không thể trì hoãn. Bác sĩ Nguyễn Mạnh Hùng – bác sĩ siêu âm trực ghép gan hôm đó – nhận cuộc gọi trong đêm, không một chút do dự đã có mặt tại Bệnh viện và tham gia cùng ekip. Sang mùng 1 Tết, bệnh nhân xuất hiện những diễn biến bất thường sau mổ. Thay vì trở về bên gia đình, bác sĩ Hùng tiếp tục dành trọn ngày đầu năm mới tại Bệnh viện để tham gia hội chẩn, siêu âm đánh giá lại dòng máu gan ghép, phối hợp chặt chẽ cùng phẫu thuật viên và bác sĩ hồi sức để tìm nguyên nhân và hướng xử trí. Nhờ sự theo dõi sát sao và đánh giá kịp thời của toàn bộ ekip – trong đó có vai trò thầm lặng nhưng không thể thiếu của các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh – các bất thường đã được nhận diện đúng bản chất và xử lý kịp thời. Lá gan ghép dần ổn định, người bệnh qua khỏi giai đoạn nguy kịch và sau đó được xuất viện.
Với nhiều người trong ekip ghép gan, đó là một đêm giao thừa không pháo hoa, không sum vầy bên gia đình, nhưng đổi lại, một sự sống được “thắp sáng”.
SAU ÁNH HÀO QUANG
Trong các buổi tổng kết, báo cáo thành tích, bác sĩ siêu âm hiếm khi được nhắc đến một cách nổi bật. Họ không đứng trên bục vinh danh, không xuất hiện nhiều trên mặt báo. Nhưng trong những hành lang bệnh viện về đêm, trong những phòng mổ sáng đèn, vai trò của họ là không thể thay thế.
Bác sĩ siêu âm trong ghép gan là người đưa ra những quyết định mang tính sống còn, là người bảo đảm rằng những nỗ lực của cả ekip không trở nên vô nghĩa. Họ đứng sau, nhưng không hề nhỏ bé. Có lẽ, ánh hào quang luôn cần những khoảng lặng phía sau để trở nên rực rỡ hơn. Và trong y học, đặc biệt là trong ghép gan, những “khoảng lặng” ấy được lấp đầy bởi sự cống hiến thầm lặng của những người chọn đứng phía sau ánh sáng để giữ cho sự sống tiếp tục được thắp lên.
Khi một bệnh nhân ghép gan hồi phục, rời bệnh viện với nụ cười và niềm hy vọng mới, ít ai biết rằng phía sau nụ cười ấy là hàng giờ chờ đợi căng thẳng, là những quyết định mang theo trách nhiệm nặng nề và sự tận tụy không cần ghi nhận. Nhưng chính những điều ấy đã làm nên giá trị đích thực của nghề y – giá trị của sự hy sinh lặng lẽ, bền bỉ và đầy nhân văn.
📝 BS. Phạm Tuấn Thành
Top 20 bài viết xuất sắc nhất Cuộc thi viết Ký ức 108 chào mừng Kỷ niệm 75 năm Ngày Truyền thống Bệnh viện TWQĐ 108 (01/04/1951 - 01/04/2026)
