10/09/2026
GIẤC NGỦ – “VỊ THUỐC” DƯỠNG HUYẾT QUAN TRỌNG NHẤT CỦA PHỤ NỮ
Đông y có câu: “Nữ tử dĩ huyết vi bản” – người phụ nữ lấy Huyết làm gốc.
Huyết đầy đủ thì sắc mặt tươi nhuận, tóc khỏe, kinh nguyệt điều hòa, tinh thần ổn định. Nhưng muốn dưỡng Huyết, ngoài ăn uống và thuốc bổ, có một điều rất quan trọng mà phụ nữ hiện đại lại thường thiếu nhất: một giấc ngủ sâu và đủ.
Theo YHCT, "Tâm chủ huyết mạch và tàng Thần, Can tàng Huyết, Tỳ là nguồn sinh hóa khí huyết, Thận tàng Tinh." Ban đêm là lúc cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, âm huyết có điều kiện nuôi dưỡng tạng phủ và Thần được an định.
Vì vậy, thức khuya và mất ngủ kéo dài không đơn giản chỉ khiến cơ thể mệt. Lâu ngày có thể dẫn tới âm huyết hao tổn, Tâm Thần thất dưỡng, biểu hiện thành:
– Da khô, sắc mặt kém tươi, tóc rụng
– Hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp
– Hay quên, giảm tập trung
– Kinh nguyệt ít hoặc rối loạn
– Dễ cáu gắt, bứt rứt
– Người rất mệt nhưng nằm xuống đầu óc vẫn không ngừng suy nghĩ.
# # # Vì sao phụ nữ có gia đình và con nhỏ càng dễ mất ngủ?
Có một kiểu mất ngủ rất đặc trưng:
“Con ngủ rồi nhưng mẹ vẫn chưa thể ngủ.”
Sau nhiều năm mang thai, sinh nở, cho con bú, thức đêm chăm con, cộng thêm công việc và gia đình, cơ thể người phụ nữ vừa bị tiêu hao Khí – Huyết – Tinh, vừa phải chịu trạng thái căng thẳng kéo dài.
Đông y cho rằng “Tư lự thương Tỳ” – suy nghĩ quá mức làm tổn thương Tỳ. Tỳ yếu thì nguồn sinh hóa khí huyết suy giảm, Tâm huyết không đầy đủ để dưỡng Thần, từ đó càng khó ngủ, hay tỉnh giấc, hồi hộp và mộng nhiều.
Một nhóm khác lại do Can khí uất kết: ban ngày phải gánh quá nhiều trách nhiệm, cảm xúc bị nén lại, đến tối cơ thể mệt nhưng đầu vẫn căng. Thường kèm dễ cáu, hay thở dài, tức ngực, kinh nguyệt thất thường. Uất lâu hóa nhiệt còn có thể gây bứt rứt, miệng đắng, ngủ không sâu.
Mất ngủ theo Đông y không chỉ có một thể
Cùng là mất ngủ nhưng có người thuộc Tâm Tỳ lưỡng hư: mệt mỏi, ăn kém, hồi hộp, hay quên.
Có người Can uất hóa hỏa: căng thẳng, dễ cáu, khó vào giấc, hay tỉnh.
Có người âm hư hỏa vượng: ngủ ít, nóng trong, bứt rứt, khô miệng, ra mồ hôi đêm.
Có người lại thuộc Tâm Thận bất giao, mất ngủ lâu năm kèm hồi hộp, ù tai, lưng gối mỏi.
Thể bệnh khác nhau thì phép trị và bài thuốc cũng phải khác nhau.
Trong YHCT, tùy biện chứng có thể sử dụng các phương kinh điển như
Quy Tỳ Thang cho Tâm Tỳ lưỡng hư;
Toan Táo Nhân Thang theo phép dưỡng huyết an thần trong những chứng phù hợp;
Thiên Vương Bổ Tâm Đan trong một số thể âm huyết bất túc.
Các vị như Toan táo nhân, Bá tử nhân, Phục thần, Viễn chí, Dạ giao đằng, Hợp hoan bì, Long nhãn nhục, Đương quy... cũng thường được thầy thuốc lựa chọn và gia giảm theo từng thể trạng.
Điều quan trọng là không nên thấy mất ngủ rồi tự mua vài vị “an thần” về uống. Người Can uất cần sơ Can, người huyết hư cần dưỡng Huyết, người âm hư cần tư Âm, người Tỳ hư lại phải kiện Tỳ sinh Huyết.
Đặc biệt phụ nữ mang thai, cho con bú, đang dùng thuốc Tây hoặc có bệnh nền không nên tự sử dụng thang thuốc Đông y khi chưa được thăm khám.
# # # Muốn dưỡng nhan, trước hết phải dưỡng được giấc ngủ
Dưỡng sinh không nhất thiết bắt đầu từ những thứ đắt tiền.
Hãy cố gắng ngủ đúng giờ, giảm điện thoại trước khi ngủ, không ăn quá no buổi tối, dành một khoảng thời gian để cơ thể thực sự chuyển từ trạng thái “làm việc” sang “nghỉ ngơi”.
Dưỡng nhan trước hết phải dưỡng Huyết.
Dưỡng Huyết trước hết phải biết nghỉ.
Thần yên thì ngủ sâu – ngủ sâu thì cơ thể mới có cơ hội phục hồi.
Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, thường xuyên tỉnh giấc, hồi hộp, chóng mặt, mệt mỏi hoặc kèm rối loạn kinh nguyệt, nên tìm nguyên nhân và biện chứng thể bệnh cụ thể, thay vì chỉ tìm một loại thuốc giúp “ngủ được”.
NCS. TS. Lê Nguyễn Quốc Đức
Phòng khám YHCT Bảo Đại Đường
