02/06/2026
Mồ hôi ướt áo nhưng tuyệt đối không ngồi trước quạt gió: Bài học tránh "Phong tà nhập cốt" gây liệt dây thần kinh số 7
Trưa hôm qua thời tiết Hà Nội nóng hầm hập. Có một cậu thanh niên mới ngoài 30 tuổi được vợ dìu vào phòng khám trong tình trạng: một bên mặt đã xệ xuống, mắt phải mở trừng trừng không nhắm kín được, miệng méo xệch sang một bên.
Vợ anh hỏi: "Bác sĩ ơi, chồng cháu đêm qua vẫn bình thường, sáng nay dậy đánh răng tự nhiên nước cứ trào ra ngoài, mặt mũi thế này. Thế là bị sao hả bác sĩ?"
Sau khi kiểm tra kỹ các dấu hiệu và vận động tay chân, BS Phương vỗ vai trấn an hai vợ chồng: "Đây là chứng liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do lạnh."
Hỏi ra mới biết, chiều hôm trước anh đi đá bóng về, mồ hôi ướt đẫm áo. Vì quá nóng, anh cởi áo, bật cái quạt cây số to nhất rồi thốc thẳng vào người, đặc biệt là vùng đầu mặt cổ cho nhanh mát. Đến đêm ngủ cũng để nguyên cái quạt chiếu thẳng vào mặt như thế.
Câu chuyện này chắc chắn rất quen thuộc với nhiều cô bác anh chị, đặc biệt là trong những ngày hè oi bức hoặc sau khi làm việc nặng nhọc. Chúng ta thường nghĩ gió quạt sẽ giúp hạ nhiệt nhanh, nhưng thực chất, đó là một hành động "bức tử" hệ thần kinh!
Tại sao lại như vậy? BS Phương xin phép giải thích để cô bác anh chị hiểu thế này:
Trong Đông y, hiện tượng này được gọi là "Trúng phong kinh lạc".
- Khi cơ thể chúng ta đang nóng và đổ mồ hôi, các lỗ chân lông (Đông y gọi là tấu lý) đang mở to hết cỡ để bài tiết nhiệt ra ngoài. Cơ thể lúc này giống như một ngôi nhà đang mở toang tất cả các cửa.
- Nếu lúc đó thốc ngay một luồng gió mạnh, gió lạnh từ quạt (hoặc điều hòa) vào người, thì Phong tà (gió độc) và Hàn tà (khí lạnh) sẽ ập thẳng vào cơ thể qua các lỗ chân lông đang mở đó. Nó đi thẳng nhập vào gân cốt, kinh lạc.
- Dây thần kinh số 7 là dây thần kinh vận động vùng mặt, đường đi của nó rất nông, nằm sát ngay dưới da. Khi bị gió lạnh xâm nhập đột ngột, mạch máu nuôi dây thần kinh bị co thắt dữ dội, gây thiếu máu cục bộ, sưng phù và chèn ép ngay trong ống xương.
—>Hậu quả là toàn bộ hệ thống cơ mặt bị "đóng băng", tắt điện hoàn toàn: mắt không nhắm được, miệng méo, ăn uống rơi vãi, không nhe răng hay huýt sáo được.
Chữa liệt dây thần kinh số 7 tuy có thể phục hồi bằng châm cứu, cứu ngải và xoa bóp bấm huyệt nhưng đó là một quá trình kiên trì, kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, rất ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý của người bệnh.
Vậy nên từ câu chuyện này, BS Phương xin lưu ý cô bác anh chị một nguyên tắc "sống còn" trong mùa nóng:
- Tuyệt đối không đứng/ngồi trước quạt gió hoặc cửa gió điều hòa khi người đang ướt đẫm mồ hôi.
- Khi đi nắng về hoặc tập thể thao xong, việc đầu tiên là lấy một chiếc khăn khô lau sạch mồ hôi vùng đầu, mặt, lưng và gáy.
- Ngồi ở nơi thoáng mát, bật quạt cho quay túp năng (quay đều) để không khí lưu thông, hoặc hướng lồng quạt đập vào tường/chĩa xuống chân.
- Đợi khoảng 15-20 phút cho cơ thể hạ nhiệt, lỗ chân lông thu nhỏ lại bình thường rồi mới được đi tắm. Tuyệt đối không dội nước lạnh ngay lập tức.
Chỉ một thói quen rất nhỏ thôi nhưng nếu không để ý thì cái giá phải trả bằng sức khỏe và thời gian là rất lớn. Cơ thể con người vốn rất kỳ diệu nhưng cũng vô cùng mong manh trước thời tiết. Hãy lắng nghe và bảo vệ nó đúng cách nhé!
Thầy thuốc Ưu tú - Bác sĩ CKI Doãn Thị Hồng Phương (0014232/BYT-CCHN) - Trung Tâm Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thuốc Dân Tộc, GPHĐ số 226/HNO - GPHĐ.