25/06/2026
NGỦ CHẬP CHỜN, DỄ TỈNH, TỈNH RỒI KHÓ NGỦ LẠI – Có phải là rối loạn giấc ngủ không?
Có. Đây là một dạng rối loạn chất lượng giấc ngủ.
Với kiểu ngủ này, tôi thường nghĩ nhiều đến thể Tâm huyết hư, rộng hơn là Tâm Tỳ lưỡng hư.
Nói dễ hiểu là thế này:
Muốn ngủ ngon và ngủ sâu thì cơ thể cần đủ khí huyết để nuôi dưỡng Tâm. Khí huyết có thể hiểu đơn giản là nguồn năng lượng và chất dinh dưỡng giúp nuôi sống, duy trì hoạt động của các cơ quan trong cơ thể. Trong Đông y, Tâm sẽ giống như “trung tâm điều khiển” của tinh thần và giấc ngủ.
Khi huyết không đủ để nuôi Tâm, đầu óc sẽ khó được thư giãn hoàn toàn. Vì vậy người bệnh vẫn có thể buồn ngủ và ngủ được, nhưng giấc ngủ thường không sâu, rất dễ tỉnh giữa đêm, và khi đã tỉnh thì khó ngủ lại.
Đây là điểm nhiều người hay nhầm. Cứ nghĩ mất ngủ là phải nằm trắng đêm. Không phải. Có người ngủ được 5-6 tiếng nhưng toàn là giấc ngủ lơ mơ, mơ nhiều, hơi động là tỉnh, sáng dậy đầu nặng, người mệt, tinh thần không phục hồi. Như vậy là giấc ngủ chưa đạt chất lượng.
Cô bác anh chị mà có triệu chứng như vậy thì phải để ý bản thân thêm này, tự hỏi chính mình:
- Ngủ có sâu không?
- ó hay mơ không?
- Có dễ giật mình tỉnh không?
- Tỉnh rồi đầu óc có tỉnh táo bất thường không?
- Có hồi hộp, trống ngực không?
- Ban ngày có mệt, hay quên, kém tập trung không?
- Ăn uống có ngon không?
- Người có uể oải, sắc mặt kém không?
- Lưỡi nhạt hay đỏ, rêu lưỡi thế nào, mạch hư hay tế?
Vì nếu ngủ chập chờn, dễ tỉnh mà kèm hồi hộp, hay quên, mệt mỏi, sắc mặt kém, ăn uống không tốt thì rất dễ nghiêng về hướng Tâm huyết không đủ, Tỳ khí yếu không sinh được huyết đầy đủ để nuôi Tâm
Tại sao chứng rối loạn giấc ngủ này lại nguy hiểm?
Nhiều người cho rằng chỉ cần vẫn ngủ được vài tiếng mỗi đêm thì không đáng lo. Nhưng thực tế, tình trạng ngủ chập chờn, dễ tỉnh và khó ngủ lại kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Khi giấc ngủ liên tục bị gián đoạn, cơ thể không có đủ thời gian để phục hồi và tái tạo năng lượng. Người bệnh thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, hay quên, làm việc kém hiệu quả và dễ cáu gắt. Về lâu dài, chất lượng cuộc sống suy giảm rõ rệt.
Với thể này, pháp điều trị không phải chỉ là an thần. Pháp chính phải là:
Bổ ích Tâm Tỳ – dưỡng huyết an thần – kiện Tỳ sinh huyết.
Tôi giải thích rõ:
Nhóm dưỡng Tâm, an thần dùng để giúp Tâm thần ổn lại, giảm tình trạng ngủ nông, dễ tỉnh, hay giật mình, hồi hộp.
Nhóm bổ huyết, dưỡng huyết dùng để bồi lại phần huyết đang thiếu, vì huyết đủ thì Tâm mới được nuôi, thần mới có chỗ nương. Đây là nhóm rất quan trọng với người ngủ chập chờn kèm mệt mỏi, hay quên, sắc mặt kém.
Nhóm kiện Tỳ, ích khí dùng để nâng sức vận hóa của Tỳ vị. Tỳ vị có khỏe thì ăn uống mới hấp thu tốt, khí huyết mới sinh ra đầy đủ. Nếu chỉ an thần mà không kiện Tỳ, người bệnh vẫn dễ mệt, ngủ vẫn không sâu.
Nhóm hòa trung, điều khí được cân nhắc khi người bệnh có đầy bụng, ăn không ngon, tiêu hóa kém. Trung tiêu không yên thì giấc ngủ cũng khó sâu.
Tóm lại, ngủ chập chờn, dễ tỉnh, tỉnh rồi khó ngủ lại thường không chỉ là “nghĩ nhiều”. Rất nhiều trường hợp là do Tâm huyết không đủ, Tỳ yếu không sinh đủ khí huyết để nuôi Tâm, khiến thần không yên, giấc ngủ không sâu.
Nếu bạn thuộc kiểu “vẫn ngủ được nhưng cứ tỉnh giữa đêm rồi thao thức đến sáng”, hãy thử ghi lại chính xác thời điểm mình hay tỉnh giấc và những biểu hiện đi kèm; đôi khi đó lại là manh mối quan trọng giúp nhận diện đúng căn nguyên mất ngủ của bạn. Rồi nhắn tin cho bác Nhuần, bác sẽ hỗ trợ thêm nhé.
TTƯT, BS.CKII Nguyễn Thị Nhuần
Chứng chỉ hành nghề: Số 000161/BYT - CCHN
Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Thuốc Dân Tộc
Giấy phép hoạt động: Số 226/HNO - GPHĐ.