20/05/2026
theo dõi
Nêu Bật
Hiện nay trong ngành y tế đang tồn tại một nghịch lý rất đáng tranh luận: bác sĩ đã được đào tạo chuyên khoa nhiều năm, đã được cấp giấy phép hành nghề hợp pháp, nhưng muốn thực hiện một kỹ thuật cụ thể lại phải tiếp tục đi học thêm hàng loạt khóa chứng chỉ ngắn hạn. Từ nội soi, siêu âm, ECMO, tiêu sợi huyết, lọc máu liên tục cho tới các thủ thuật vốn thuộc chuyên ngành đào tạo, tất cả đều có thể trở thành “điều kiện bổ sung”. Và phía sau đó là một thị trường đào tạo đang phát triển với tốc độ chóng mặt.
Về nguyên tắc, đào tạo liên tục để cập nhật chuyên môn là điều đúng đắn. Không ai phủ nhận y học hiện đại ngày càng phức tạp và kỹ thuật chuyên sâu cần được chuẩn hóa để bảo đảm an toàn người bệnh. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: ranh giới giữa “đào tạo nâng cao năng lực” và “giấy phép con” đang ngày càng mờ nhạt. Người ta có quyền đặt câu hỏi: vậy chương trình đào tạo chuyên khoa có giá trị đến đâu?
Thực tế hiện nay đang hình thành một vòng luẩn quẩn rất rõ. Cơ quan quản lý yêu cầu thêm chứng chỉ để kiểm soát chất lượng. Bệnh viện muốn an toàn pháp lý nên tiếp tục yêu cầu chứng chỉ. Bảo hiểm và đoàn thẩm định lại dựa vào chứng chỉ để đánh giá tính hợp lệ của dịch vụ. Cuối cùng, bác sĩ buộc phải đi học không hẳn vì thiếu năng lực, mà vì thiếu giấy tờ. Khi đó, mục tiêu của đào tạo không còn là nâng cao chuyên môn, mà trở thành “hợp thức hóa hồ sơ”.
Và ở đâu có nhu cầu bắt buộc, ở đó sẽ hình thành thị trường. Các trường y, bệnh viện tuyến cuối, trung tâm đào tạo liên tục nhanh chóng mở rộng các khóa học kỹ thuật chuyên sâu với học phí từ vài triệu tới vài chục triệu đồng. Một khóa siêu âm, một khóa nội soi, một khóa ECMO, một khóa chuyển giao kỹ thuật… cộng dồn lại có thể lên tới hàng trăm triệu đồng trong vài năm hành nghề đầu tiên của bác sĩ trẻ.
Không thể phủ nhận có rất nhiều chương trình đào tạo chất lượng và nghiêm túc. Nhưng cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng cơ chế hiện nay đang tạo ra động lực tài chính cực lớn cho hoạt động cấp chứng chỉ. Khi càng nhiều kỹ thuật bị ràng buộc bởi giấy xác nhận riêng, nhu cầu học càng tăng. Và khi nhu cầu tăng, đào tạo không còn đơn thuần là hoạt động học thuật, mà trở thành một thị trường đầy lợi ích kinh tế.
Nguy hiểm hơn, cơ chế này có thể vô tình tạo ra sự độc quyền chuyên môn. Một số kỹ thuật chỉ có vài cơ sở được phép đào tạo hoặc chuyển giao. Điều đó khiến bác sĩ tuyến dưới, bệnh viện tư nhân hoặc cơ sở địa phương phải phụ thuộc vào tuyến trên để được “cấp quyền” triển khai kỹ thuật. Trong khi trên thực tế, nhiều bác sĩ hoàn toàn có đủ khả năng chuyên môn thông qua quá trình đào tạo chính quy và kinh nghiệm lâm sàng lâu năm.
Một câu hỏi cần được đặt ra rất nghiêm túc là: ngành y đang quản lý năng lực thực hành hay đang quản lý giấy tờ? Bởi nếu một bác sĩ có đủ kỹ năng cứu sống bệnh nhân nhưng thiếu một chứng chỉ ngắn hạn thì vẫn bị coi là “chưa đủ điều kiện”, còn một người có chứng chỉ nhưng ít kinh nghiệm thực tế lại dễ dàng hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thì rõ ràng hệ thống đang có vấn đề.
Điều y tế Việt Nam cần hướng tới không phải là “lạm phát chứng chỉ”, mà là chuẩn hóa đánh giá năng lực thực hành thực sự. Những kỹ thuật nguy cơ cao chắc chắn cần đào tạo bài bản và giám sát nghiêm ngặt. Nhưng không thể để mọi kỹ thuật đều biến thành một loại “giấy phép con”, nơi bác sĩ phải liên tục bỏ tiền để mua thêm quyền được hành nghề trong chính chuyên khoa mà mình đã được đào tạo.
Nếu không có một giới hạn rõ ràng, hệ thống này sẽ tiếp tục tạo ra gánh nặng tài chính cho bác sĩ trẻ, làm chậm phát triển kỹ thuật ở tuyến dưới và hình thành một thị trường đào tạo mà đôi khi giá trị kinh tế đi nhanh hơn giá trị học thuật. Và khi đó, người chịu áp lực nhiều nhất cuối cùng vẫn là bác sĩ — những người vừa phải chữa bệnh, vừa phải chạy theo những tờ chứng chỉ để được phép làm công việc mà họ vốn đã được đào tạo từ đầu.
