27/07/2026
🌿 PHỤC LINH (茯苓)
🍄 Vị thuốc quý từ thiên nhiên
🟤 Tên khác: Bạch phục linh, Phục thần, An kinh, Bài linh, Đại giản kinh, Bạch linh, Trung giản linh, Vân linh, Phục linh bì, Xích phục linh...
📍 Phân bố: Nhập từ Trung Quốc.
⚙️ Bộ phận dùng: Phục linh (Poria cocos Wolf hay Pachyma hoelen Rumph) là nấm mọc ký sinh ở rễ cây Thông, thuộc họ Nấm lỗ (Poly-poraceae).
Nấm hình khối to, có thể nặng tới 5kg, nhỏ cũng có thể to bằng ngón tay. Mặt ngoài màu xám đen, nhăn nheo có khi thành bướu. Cắt ngang sẽ thấy mặt lớn nhẵn hoặc trắng (nên gọi là Bạch phục linh) hay hồng xám (nên gọi là Xích phục linh) hay có rễ Thông ở giữa nấm (nên gọi là Phục thần).
Khi cần chế biến, đem ngâm Phục linh với nước một ngày, rửa sạch, gọt bỏ vỏ, đồ lên, thái mỏng khoảng 2–3mm, hay phơi sấy khô. Khi dùng thì cho vào sắc với thuốc thang.
Phục linh đã chế biến cần bảo quản nơi khô ráo, kín, thoáng để tránh mốc mọt.
Vị ngọt nhạt, tính bình.
Vào các kinh: Tâm, phế, tỳ, thận, vị (có tài liệu ghi: Tâm, phế, tỳ, thận).
Trong Phục linh có thể có chất đường đặc biệt: pachymose, glucose, fructose và chất khoáng.
🌿 Tác dụng: Tiêu thũng, lợi tiểu, bổ tỳ, trấn kinh, hóa đờm, lợi khiếu.
💊 Chỉ định: Làm thuốc bổ, thuốc lợi tiểu, chữa thủy thũng, giải nhiệt, hết khát. Ngoài ra còn dùng trong thuốc trấn tĩnh, chữa các chứng mất ngủ, hay sợ hãi, di tinh.
📏 Liều dùng: Ngày dùng từ 5–20g, có khi đến 40g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hay thuốc hoàn.
⚠️ Kiêng kỵ: Âm hư mà không thấp nhiệt không dùng. Người tiểu tiện quá nhiều không nên ăn dầm trong thời gian dùng Phục linh.
💡 Ghi chú:
Sau khi gọt lớp vỏ ngoài của Phục linh, ta được vỏ Phục linh hay còn gọi là Phục linh bì. Phục linh bì có tác dụng lợi thủy, tiêu thũng, trị thủy thũng và phụ nữ có thai bị phù nề.
Sau khi gọt lấy vỏ Phục linh, lại gọt lấy phần vỏ trong màu hồng nhạt, thái mỏng ra và được Xích Phục linh có tác dụng thiên về lợi thấp nhiệt, trị các bệnh tiểu tiện ít, nước tiểu vàng đỏ, đái dắt và khó.
Ví dụ: Bài thuốc trị đái dắt
Xích phục linh ............. 24g
Xích thược dược ........ 80g
Nhân quả dành dành .... 80g
Đương quy ................. 20g
Cam thảo .................... 20g
Nghiền chung thành bột mịn. Mỗi lần uống 8g, lấy 1 bát nước đun còn 8 phần 10, uống lúc đói.
Thứ Phục linh mọc quanh rễ cây Thông gọi là Phục thần. Phục thần có tác dụng làm dịu tim, an thần, trị các chứng bệnh lo sợ, hồi hộp mất ngủ.
Ví dụ: Bài Hoàn Chu Tước
Phục thần .......... 80g
Nhân sâm .......... 24g
Trầm hương ....... 16g
Nghiền thành bột, trộn đều, luyện với tá dược thích hợp làm hoàn. Trị tâm thần không yên, tim hồi hộp hay quên thì uống mỗi lần 4g.
✨ Lưu ý: Thông tin trên được tổng hợp từ tài liệu dược liệu cổ truyền, chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng Phục linh để điều trị bệnh nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc thầy thuốc có chuyên môn.
📖 Nguồn: CÂY THUỐC VỊ THUỐC BÀI THUỐC VIỆT NAM - DS Tào Duy Cần - DS. Trần Sĩ Viên (NXB Hà Nội - 2007) Trang 174
Ẩn bớt