04/10/2026
Đây là hình ảnh thường bị diễn giải sai trên mạng internet, nhất là trong giới fitness, wellness... và ưa thích bởi những HLV ngông cuồng.
Chúng ta dễ nghĩ rằng "expert opinion" nằm thấp nhất trong thang chứng cớ để hành động nên nó tệ nhất
Và rằng nếu ta đọc được RCT (phần màu vàng) hoặc Meta-analyses (phần đỉnh chóp) thì ta sẽ NẮM CHẮC bằng chứng tốt hơn Expert opinion. Nghĩ nắm chắc là sai. Hai câu hỏi dưới đây sẽ giúp bạn sáng tỏ điều đó:
1- Đọc được tiếng Anh và Meta-analyses có đồng nghĩa với bạn hiểu tường tận các thông tin trong đó hay không?
2- Đọc được bằng chứng tốt nhất nhưng không nhận thức được thực tế lâm sàng (các ca gặp tổn hại thật) dù % mắc rất nhỏ nhưng ác nghiệt, bạn có dám chấp nhận chỉ xác suất 1% mắc bệnh nan Y khi ứng dụng thông tin bạn đọc được hay không?
# Ví dụ:
Về việc ăn cao đạm gây suy thận, gout: nghiên cứu meta-analyses khẳng định sự an toàn khi ăn cao đạm ở mức cực đoan 2,2g/kg thân trọng hoặc cao hơn, nhưng điểm mù của nó là thâm niên và các tình trạng bệnh nền sẵn có.
Chưa có nghiên cứu nào về việc ăn cao đạm 10 năm ở những người có: 1-béo phì lâu năm, 2-tiền sử sỏi thận, 3- tiền sử gia đình có người rối loạn chuyển hóa đạm, 4-kết hợp tập gym cường độ cao để khẳng định tuyệt đối.
Và thực tế là luôn có các trường hợp nhập viện vì 'dư thừa' đạm, mắc bệnh vì cao đạm kết hợp với các bệnh nền, bệnh ẩn của bản thân và gia đình. Cho nên khẳng định của meta-analyses kia chỉ là tương đối, tức là "đúng tùy bối cảnh". Vậy bối cảnh ở đây là gì? - Câu trả lời có trong bài rồi, bạn thử comment xem có đúng không nhé.
Đọc đến đây bạn bắt đầu rối rồi. Trở lại với hình ảnh.
Hình ảnh mô tả đơn giản của mô hình "Thứ bậc của bằng chứng". Dòng cuối cùng không có nghĩa là tệ nhất, mà nó có nghĩa là "tốt thứ 5".
Bởi nếu tư duy theo "tệ nhất" thì meta-analyses sẽ là "tệ thứ 5". Bạn nhận ra lỗi tư duy này chưa?
Hậu quả là ta sẽ coi thường lời CẢNH BÁO của bác sĩ, chuyên gia y tế chính quy và xác suất bị tổn hại sẽ cao hơn.
*nguồn ảnh: dưới bình luận (credit)
