07/04/2026
Khi xã hội đang quá phát triển và đặc biệt ở những nước tiên tiến, con người chợt nhận ra họ đang có nhiều vấn đề sức khỏe, xã hội liên quan đến ấm thực, họ bắt đầu quay về đặt câu hỏi:
Chúng ta đã bỏ qua những yếu tố quan trọng nào của thực phẩm?
Và thế là, Food Literacy ra đời!
Food Literacy là một khái niệm khá mới mẻ, gần đây mới được giới thiệu đến Việt Nam. Mình cũng được biết đến qua trong chương trình học của Đại học Nghệ thuật Kyoto nên muốn giới thiệu lại với mọi người tại đây.
Food literacy là hiểu biết về thực phẩm, được định nghĩa là khả năng nhìn nhận xã hội một cách tổng quát thông qua thực phẩm và nhận thức được mối liên kết chặt chẽ giữa bản thân, xã hội và thế giới.
Việc đạt được sự hiểu biết về thực phẩm không chỉ dừng lại ở việc biết mình đang ăn gì, mà còn bao gồm khả năng nghi ngờ những điều vốn được coi là hiển nhiên, biết cách đặt câu hỏi và nâng cao kỹ năng tìm kiếm, đánh giá các nguồn thông tin sơ cấp (thông tin trực tiếp từ kinh nghiệm của bản thân).
Cụ thể, có 5 khía cạnh then chốt tạo nên food literacy:
①Kiến thức về thực phẩm và dinh dưỡng:
Bao gồm việc biết rõ có những loại thực phẩm nào trên thế giới; chúng được sản xuất ở đâu và bằng phương pháp nào (truyền thống, nhân tạo hay sản xuất hàng loạt); thành phần bên trong gồm những gì (kể cả các chất phụ gia); và các dưỡng chất đó tác động như thế nào đến cơ thể và tâm trí con người.
Trong thời đại công nghiệp hóa, người dân dần ít tự trồng trọt chăn nuôi, xa rời chợ truyền thống, nhà sản xuất, nhà nông,... nên sẽ ít được tiếp cận với các thông tin liên quan đến cách thức sản xuất. Thông tin về dinh dưỡng thì có nhiều lên nhưng sẽ gặp phải vấn đề thông tin sai lệch, hoặc bị dẫn dắt bởi quảng cáo và truyền thông.
⓶Kỹ năng thực phẩm:
Đây là những kỹ thuật cơ bản để mua sắm, chuẩn bị, xử lý và bảo quản thực phẩm. Việc hiểu biết về các nguyên liệu theo mùa và cách nấu nướng để giữ lại giá trị dinh dưỡng cao nhất, đồng thời tận dụng thực phẩm thừa để tránh lãng phí là một phần quan trọng của kỹ năng này.
③Sự tự tin vào năng lực bản thân (Self-efficacy):
Là niềm tin vào khả năng tạo ra kết quả ăn uống mong muốn. Nó bao gồm sự tự tin khi đưa ra các quyết định dinh dưỡng lành mạnh và sự sáng tạo trong nấu nướng, chẳng hạn như khả năng "tạo ra thứ gì đó từ con số không" dựa trên những nguyên liệu sẵn có.
Ăn nhà ít, ăn ngoài nhiều, ăn một mình nhiều hơn sẽ vô tình khiến mình đánh mất khả năng sinh tồn cơ bản như nấu nướng đồ có lợi cho sức khỏe, các tư duy liên quan đến thực phẩm để có thể đưa ra lựa chọn tốt nhất cho bản thân, đồng thời không còn coi trọng thực phẩm như trước để tránh lãng phí. Điều này sẽ 1 phần gây ra vấn đề nơi đói thức ăn, nơi đổ đi lãng phí nữa.
④Sinh thái học vượt lên trên bản thân (Ecology beyond the self):
Hiểu rằng lựa chọn thực phẩm không chỉ là sở thích cá nhân mà còn chịu tác động của kinh tế, văn hóa và xã hội. Người có food literacy sẽ cân nhắc đến tác động của việc ăn uống đối với môi trường và sự hạnh phúc của cộng đồng, đồng thời hướng tới một xã hội dân chủ nơi mọi người đều có quyền tiếp cận thực phẩm lành mạnh.
⑤Quyết định về thực phẩm:
Sử dụng tất cả kiến thức và kỹ năng nêu trên để đưa ra các quyết định ăn uống đúng đắn hàng ngày, ví dụ như ưu tiên chọn thực phẩm nguyên cám, tự nấu ăn tại nhà hoặc ủng hộ sản phẩm địa phương.
Tóm lại, food literacy giúp con người không bị cuốn trôi bởi các thông tin vô thức, mà có thể tự mình suy nghĩ, lựa chọn và thực hiện những hành vi ăn uống tốt hơn cho chính mình, môi trường và tương lai.
Bạn nghĩ mức độ hiểu biết về thực phẩm của bạn tới đâu?
Chia sẻ cho chúng mình biết trong bình luận nhé!
JENS
