06/08/2026
🩺 LỒNG RUỘT Ở NGƯỜI LỚN – ĐỪNG BỎ QUA NGUYÊN NHÂN DO KHỐI U
“Bác sĩ ơi, tôi đau bụng quanh rốn, rối loạn đại tiện nhiều ngày, siêu âm không thấy gì đặc biệt. Liệu chỉ là rối loạn tiêu hóa?”
Đó là câu chuyện của một cụ ông 81 tuổi đến khám vì đau bụng âm ỉ vùng quanh rốn kèm thay đổi thói quen đại tiện. Siêu âm ổ bụng hầu như không phát hiện bất thường đáng kể ngoài phì đại tuyến tiền liệt.
Tuy nhiên, do triệu chứng kéo dài và không giải thích được, bệnh nhân được chỉ định chụp CT bụng có tiêm thuốc cản quang.
Kết quả khiến cả người bệnh và gia đình bất ngờ: hình ảnh lồng ruột đại tràng với nghi ngờ khối u vùng manh tràng là điểm dẫn (lead point).
Nội soi đại tràng sau đó xác nhận có một khối u lớn vùng manh tràng gây hẹp lòng đại tràng, chính là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng lồng ruột.
Đây là một tình huống không hiếm gặp trong thực hành lâm sàng nhưng rất dễ bị bỏ sót nếu chỉ nghĩ đến các nguyên nhân rối loạn tiêu hóa thông thường.
Lồng ruột ở người lớn khác gì trẻ em?
Khi nhắc đến lồng ruột, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến trẻ nhỏ. Thực tế, hơn 90% trường hợp lồng ruột xảy ra ở trẻ em và đa số không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng.
Ngược lại, lồng ruột ở người lớn chỉ chiếm khoảng 5% tổng số ca lồng ruột và khoảng 1% các trường hợp tắc ruột, nhưng 70–90% có một tổn thương thực thể làm điểm dẫn, thường là khối u.
Đó là lý do mỗi khi phát hiện lồng ruột ở người lớn, bác sĩ luôn phải đặt câu hỏi:
“Có khối u phía sau hay không?”
Vì sao khối u gây lồng ruột?
Một khối u phát triển từ thành ruột sẽ nhô vào lòng ruột.
Trong quá trình nhu động co bóp, đoạn ruột mang khối u bị kéo chui vào đoạn ruột kế cận giống như một chiếc ống nhòm thu lại.
Hiện tượng này tạo nên khối lồng, kéo theo mạc treo và mạch máu, có thể gây:
• Đau bụng từng cơn hoặc âm ỉ.
• Tắc ruột.
• Thiếu máu nuôi ruột.
• Hoại tử ruột nếu kéo dài.
Nguyên nhân thường gặp
Tùy vị trí lồng ruột, nguyên nhân có thể khác nhau:
Ở ruột non:
• U lành (lipoma, polyp, hamartoma…)
• U ác nguyên phát.
• Di căn.
• Túi thừa Meckel.
• Dính sau mổ.
Ở đại tràng:
Khối u ác tính là nguyên nhân thường gặp nhất.
Ung thư đại tràng, đặc biệt vùng manh tràng hoặc đại tràng phải, có thể là điểm dẫn gây lồng ruột.
Triệu chứng thường không điển hình
Khác với trẻ em có tam chứng kinh điển, người lớn thường chỉ có:
• Đau bụng tái diễn.
• Đầy bụng.
• Táo bón hoặc tiêu chảy xen kẽ.
• Rối loạn đại tiện.
• Thiếu máu.
• Sụt cân.
• Đôi khi chỉ là đau bụng mơ hồ nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Chính vì vậy bệnh rất dễ bị chẩn đoán nhầm với:
• Hội chứng ruột kích thích.
• Viêm đại tràng.
• Táo bón mạn.
• Rối loạn tiêu hóa.
Vai trò của chẩn đoán hình ảnh
🔹 Siêu âm
Ở trẻ em, siêu âm là phương pháp rất hiệu quả với hình ảnh “bia bắn” (target sign).
Tuy nhiên ở người lớn, siêu âm thường gặp nhiều hạn chế do:
• Nhiều hơi trong ruột.
• Thành bụng dày.
• Khối lồng nằm sâu.
• Khó đánh giá toàn bộ đại tràng.
Một kết quả siêu âm bình thường không loại trừ lồng ruột hoặc ung thư đại tràng.
🔹 CT bụng có tiêm thuốc cản quang
Đây là phương pháp được xem là tiêu chuẩn hình ảnh để chẩn đoán lồng ruột ở người lớn.
CT có thể đánh giá đồng thời:
• Hình ảnh “target sign” hoặc “sausage sign”.
• Chiều dài đoạn lồng.
• Mức độ tắc ruột.
• Thiếu máu thành ruột.
• Mạc treo bị kéo vào khối lồng.
• Đặc biệt là xác định khối u làm điểm dẫn và đánh giá giai đoạn bệnh.
🔹 Nội soi đại tràng
Sau khi bệnh nhân ổn định, nội soi giúp:
• Quan sát trực tiếp tổn thương.
• Sinh thiết.
• Xác định bản chất khối u.
• Lập kế hoạch điều trị.
Điều trị
Khác với trẻ em thường tháo lồng bằng hơi hoặc thuốc cản quang, đa số lồng ruột ở người lớn cần phẫu thuật.
Nếu nguyên nhân là ung thư đại tràng, điều trị chủ yếu là:
• Cắt đoạn đại tràng mang u theo nguyên tắc ung thư học.
• Nạo vét hạch.
• Điều trị bổ trợ khi cần.
Việc chỉ tháo lồng đơn thuần mà không xử lý nguyên nhân có thể bỏ sót ung thư.
KẾT LUẬN
Ở người lớn, đặc biệt người cao tuổi, lồng ruột không còn là bệnh “lành tính” như ở trẻ em.
Khi một người lớn tuổi xuất hiện đau bụng kéo dài kèm rối loạn đại tiện, thiếu máu hoặc sụt cân, bác sĩ cần nghĩ đến bệnh lý đại tràng, đặc biệt là ung thư.
Một lần chụp CT đúng thời điểm có thể giúp phát hiện không chỉ khối lồng mà còn tìm ra nguyên nhân thực sự phía sau.
Lồng ruột ở người lớn không phải là chẩn đoán cuối cùng. Điều quan trọng hơn là phải trả lời câu hỏi: “Vì sao bệnh nhân bị lồng ruột?” Và rất nhiều trường hợp, câu trả lời lại là… một khối u đại tràng.
