May Psychology - Phòng Tham Vấn và Trị Liệu Tâm Lý

May Psychology - Phòng Tham Vấn và Trị Liệu Tâm Lý Văn Phòng Tâm Lý May
=*= May God bless you =*=

[ ADHD ẢNH HƯỞNG CẢM XÚC THẾ NÀO?]Người có ADHD gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc do sự kết hợp của nhiều yếu tố...
26/08/2026

[ ADHD ẢNH HƯỞNG CẢM XÚC THẾ NÀO?]

Người có ADHD gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc do sự kết hợp của nhiều yếu tố thần kinh và phát triển:

👉Sự phát triển không đồng bộ (Asynchronous development):
Các phần của não bộ phát triển với tốc độ khác nhau. Một người có thể rất thông minh nhưng các kỹ năng điều hành cảm xúc lại chưa phát triển kịp, tạo ra sự chênh lệch lớn trong khả năng phản ứng.

👉Độ trễ trong quá trình trưởng thành của não bộ:
Các nghiên cứu cho thấy não bộ của trẻ ADHD thường có độ trễ khoảng 2-3 năm trong việc trưởng thành, đặc biệt là ở các vùng chịu trách nhiệm cho chức năng điều hành, trí nhớ làm việc và sự chú ý.

👉Cấu trúc não bộ "động cơ Ferrari, phanh xe đạp":
Khả năng tiếp nhận thông tin của người ADHD rất nhanh và lớn (như động cơ xe đua), nhưng khả năng xử lý và phanh lại chậm (như phanh xe đạp), khiến họ dễ bị quá tải bởi các luồng thông tin và cảm xúc mạnh.

👉Sự nhạy cảm cao (Excitability):
Nhiều người neurodivergent có xu hướng cảm thấy mọi thứ "dồn dập", nhanh hơn và mạnh hơn trong cơ thể, dẫn đến việc cảm xúc ập đến rất mạnh và kéo dài hơn người khác. Chính sự chênh lệch này thường tạo ra cảm giác xấu hổ, dẫn đến các cơ chế phòng vệ như che giấu cảm xúc (masking) hoặc các chiến lược đối phó không lành mạnh.

🤔Vì sao họ hay cảm thấy xấu hổ?

Cảm giác xấu hổ ở người có ADHD bắt nguồn từ việc họ thường xuyên bị đánh giá dựa trên những khó khăn trong việc thực hiện các kỹ năng mà xã hội coi là bình thường, trong khi một phần não bộ của họ vẫn phát triển nhanh hơn người khác. Những cá nhân này thường bị dán nhãn là "không có động lực", "quá nhạy cảm" hoặc "không có tự chủ" khi họ không thể hoàn thành các việc đơn giản dù rất thông minh. Những lời phê bình và chỉ trích này khiến trẻ em và cả người lớn đặt câu hỏi "Có chuyện gì không ổn với tôi ?", từ đó hình thành cảm giác xấu hổ kéo dài. Để vượt qua cảm giác xấu hổ, hãy thử một vài cách sau:

👉Rời bỏ sự xấu hổ và che đậy (Masking):
Bạn cần dừng việc cố gắng che giấu những khác biệt của bản thân. Thay vì tự chỉ trích, hãy chấp nhận rằng não bộ của bạn chỉ đang hoạt động khác biệt chứ không phải bạn là người kém cỏi.

👉Xây dựng hệ thống hỗ trợ (Scaffolding):
Thay vì tự trách mình vì những điểm yếu, hãy xây dựng các khung hỗ trợ cho những phần đó (như dùng ghi chú, nhắc nhở) để tập trung phát huy những năng khiếu tự nhiên của bản thân.

👉Nhìn nhận nhạy cảm như một món quà:
Hãy thay đổi tư duy, coi sự nhạy cảm và cường độ cảm xúc cao của mình là một món quà thay vì một khuyết điểm. Thế giới cần những người có cảm xúc thay vì những người thờ ơ.

👉Tập trung vào giá trị bản thân: Đừng ép buộc bản thân phải giỏi mọi thứ giống như người khác. Hãy tập trung vào những gì bạn làm tốt nhất và tìm kiếm sự hỗ trợ cho những việc bạn còn yếu.

🌿Cải thiện sự tập trung mỗi ngày.💫

Người có ADHD có thể sử dụng các chiến lược sau để cải thiện sự tập trung bằng cách hỗ trợ chức năng điều hành (executive function) thông qua các khung hỗ trợ (scaffolding):

☘️ Sử dụng các công cụ vật lý: Đừng chỉ dựa vào trí nhớ làm việc (working memory). Hãy dán các kỹ năng đối phó hoặc lời nhắc lên tường ở những nơi dễ thấy để bạn không quên mục tiêu hoặc chiến lược khi cảm thấy quá tải.

☘️ Thiết lập thói quen với sự hỗ trợ từ công nghệ: Sử dụng lời nhắc trên điện thoại để duy trì các thói quen lành mạnh. Các ứng dụng theo dõi sinh học (như đo HRV để theo dõi mức độ căng thẳng) có thể giúp bạn nhận biết khi nào hệ thần kinh bị quá tải để điều chỉnh kịp thời.

☘️ Lên lịch kiểm tra cảm xúc (Emotional check-ins): Vì khó nhận ra khi nào mình đang mất tập trung hoặc quá tải, bạn cần lên lịch cố định (như 5 phút mỗi tối hoặc buổi trị liệu hàng tuần) để kiểm tra trạng thái tinh thần, thay vì đợi đến lúc khủng hoảng mới xử lý.

☘️ Kết hợp vận động để ổn định suy nghĩ: Nếu bạn bị mắc kẹt trong những dòng suy nghĩ hỗn loạn, hãy di chuyển cơ thể (đi dạo, tập thể dục). Việc vận động giúp làm chậm quá trình xử lý của não bộ, giúp bạn dễ dàng tập trung lại hơn.

👉 Tóm lại, việc xử lý cảm xúc là một kỹ năng có thể học tập và rèn luyện, giống như việc học đọc hay học viết. Quá trình xử lý cảm xúc được chia thành 5 bước cơ bản để giúp não bộ (đặc biệt là những người có tư duy nhanh & nhạy kiểu ADHD) có thể bình tĩnh lại:

🌞Một quy trình đơn giản để xử lý cảm xúc

B1: Dừng lại (Pause)
Khi cảm xúc ập đến, tạm dừng trước khi phản ứng.

B2: Quan sát (Observe)
Nhận biết điều đang xảy ra trong cơ thể, cảm xúc và suy nghĩ mà không vội phán xét.

B3: Khám phá (Explore)
Hỏi: “Mình đang cảm thấy gì? Điều gì vừa xảy ra? Mình đang cần điều gì?”

B4: Lựa chọn (Choose)
Xác định phản ứng phù hợp với điều mình coi trọng, thay vì phản ứng hoàn toàn theo cảm xúc tức thời.

B5: Hành động (Act)
Thực hiện lựa chọn đó một cách có chủ ý.

🌻Bên cạnh đó, có thể kết hợp:

👉Vận động: “Di chuyển cơ thể để hỗ trợ chuyển hướng dòng suy nghĩ.” Đi bộ hoặc vận động có thể giúp thay đổi trạng thái kích hoạt và tạo khoảng cách với dòng suy nghĩ dồn dập.

👉Ghi chép: Viết ra giấy hoặc nói thành tiếng, chẳng hạn ghi âm vào điện thoại, giúp đưa những suy nghĩ đang chạy quá nhanh ra khỏi đầu và biến chúng thành thông tin có thể quan sát, sắp xếp và xử lý.
[Tổng hợp]

[ CÓ NHỮNG NGƯỜI ĐI TRỊ LIỆU NHIỀU THÁNG VẪN KHÔNG KHÁ HƠN. VÌ SAO? ]Khi một người bắt đầu mất ngủ, hồi hộp, mệt mỏi, đa...
21/08/2026

[ CÓ NHỮNG NGƯỜI ĐI TRỊ LIỆU NHIỀU THÁNG VẪN KHÔNG KHÁ HƠN. VÌ SAO? ]

Khi một người bắt đầu mất ngủ, hồi hộp, mệt mỏi, đau đầu, khó thở, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc tâm trạng thay đổi kéo dài, rất dễ nghĩ ngay: “Chắc mình đang bị stress”, “Chắc mình bị lo âu”, rồi tìm đến các nội dung tâm lý hoặc đăng ký trị liệu. Điều đó hoàn toàn có thể là một hướng phù hợp. Tuy nhiên, trước những triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài, bất thường hoặc thay đổi rõ rệt, chúng ta cũng nên đặt một câu hỏi: “Cơ thể mình có đang có vấn đề gì không?”

Tôi từng biết những trường hợp đã cố gắng trị liệu trong một thời gian, thực hiện rất nhiều bài tập thư giãn, điều chỉnh suy nghĩ, thay đổi lối sống nhưng tình trạng vẫn không cải thiện đáng kể. Sau đó, khi được đánh giá y khoa kỹ hơn, họ mới phát hiện một vấn đề về sức khỏe thể chất có thể liên quan đến những triệu chứng mình đang trải qua. Những tình huống như vậy nhắc chúng ta rằng một triệu chứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Căng thẳng có thể ảnh hưởng đến cơ thể, nhưng bệnh lý cơ thể, tác dụng phụ của thuốc đang điều trị một bệnh lý, chất kích thích đang sử dụng, rối loạn giấc ngủ hoặc những thay đổi sinh học khác cũng có thể ảnh hưởng ngược lại đến tâm trạng và hoạt động tâm thần.

Vì vậy, nếu bạn đang gặp một vấn đề mới xuất hiện, diễn tiến nhanh, mức độ ngày càng nặng hoặc có những biểu hiện rất khác với trước đây, hãy cân nhắc đi khám để bác sĩ đánh giá sức khỏe thể chất trước hoặc song song với việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý. Việc này đặc biệt đáng lưu ý khi có những dấu hiệu như ngất, co giật, lú lẫn, thay đổi trạng thái đột ngột, đau dữ dội, triệu chứng thần kinh bất thường hoặc các thay đổi liên quan đến thuốc và chất sử dụng.

Còn nếu bạn đang mắc kẹt trong những vấn đề về cảm xúc, các mối quan hệ, stress công việc, sang chấn, những mô thức hành vi lặp đi lặp lại hoặc mong muốn hiểu mình sâu hơn, chuyên viên tâm lý có thể là một người đồng hành phù hợp. Khi triệu chứng nặng, ảnh hưởng rõ đến khả năng học tập, làm việc và sinh hoạt, hoặc xuất hiện những dấu hiệu nghiêm trọng về tâm thần, việc đánh giá bởi bác sĩ tâm thần cũng rất quan trọng.

Tôi rất thích một câu hỏi có thể dùng làm nguyên tắc trước khi tìm kiếm sự hỗ trợ: “Điều gì đang thực sự xảy ra với mình?” Từ câu hỏi đó, chúng ta có thể bắt đầu tìm hiểu cả cơ thể, tâm lý và hoàn cảnh sống, thay vì vội vàng tự gắn cho mình một cái nhãn. Và nếu một chuyên viên tâm lý nhận thấy vấn đề vượt ra ngoài phạm vi chuyên môn của mình, việc giới thiệu bạn đến bác sĩ hoặc một chuyên khoa phù hợp cũng là một phần của trách nhiệm nghề nghiệp.

🌱 Đôi khi điều chúng ta cần đầu tiên là một đánh giá đúng, rồi mới biết mình cần sự hỗ trợ nào.

[ CÓ AI GIỐNG TÔI KHÔNG ? ]“Có một điều khá thú vị về con người. Khi chúng ta gặp một chuyện gì đó khó khăn, phản ứng đầ...
17/08/2026

[ CÓ AI GIỐNG TÔI KHÔNG ? ]

“Có một điều khá thú vị về con người. Khi chúng ta gặp một chuyện gì đó khó khăn, phản ứng đầu tiên đôi khi không phải là tìm cách giải quyết ngay, mà là… đi nhìn người khác.

Ví dụ như mình đang rất lo âu, mình lên mạng xem: ‘Có ai cũng bị giống mình không?’ Hoặc mình vừa chia tay, mình lại tìm những câu chuyện của những người cũng vừa chia tay. Tại sao vậy?

Một phần là vì chúng ta đang cố xác định: ‘Chuyện này có chỉ xảy ra với mình không?’ Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là social comparison (so sánh xã hội). Khi không biết mình đang ở đâu, chúng ta nhìn những người tương tự để có thêm một cái mốc.

Nhưng có một thứ còn thú vị hơn. Khi mình nghe một người khác nói: ‘Tôi cũng từng cảm thấy như vậy’, tự nhiên mình thấy nhẹ đi một chút. Yalom gọi điều này trong trị liệu nhóm là universality (tính phổ quát). Tức là mình nhận ra: ‘À, hóa ra mình không phải người duy nhất.’

Và đó cũng là một trong những lý do trị liệu nhóm có sức mạnh rất đặc biệt. Người khác không chỉ giúp mình bằng lời khuyên. Đôi khi chỉ cần nhìn thấy một người khác đang trải qua điều rất giống mình, mình đã bắt đầu hiểu lại chính trải nghiệm của mình.

Rồi từ ‘Có ai giống mình không?’, chúng ta có thể đi thêm một bước: ‘Nếu người khác cũng từng như mình, họ đã làm gì với nó?’ Và lúc đó, sự so sánh bắt đầu chuyển thành học hỏi.

Cho nên câu hỏi ‘Có ai giống tôi không?’ có thể mở ra khả năng học hỏi: ‘Khi tôi nhìn thấy mình trong một người khác, tôi hiểu thêm được điều gì về chính mình?’”

Nếu ứng dụng vào nhóm chia sẻ, ta sẽ thấy:

Trải nghiệm cá nhân → “Có ai giống tôi không?” → Nhận ra điểm chung → Giảm cô độc → Nghe cách người khác đối diện → Học hỏi gián tiếp → Hình thành một cách hiểu mới về bản thân.

[ Từ giận dữ sang chấp nhận ]Chủ đề này nói về sự thuận xuôi theo nghĩa tinh thần, không phải từ bỏ hay xa lánh cuộc sốn...
16/08/2026

[ Từ giận dữ sang chấp nhận ]

Chủ đề này nói về sự thuận xuôi theo nghĩa tinh thần, không phải từ bỏ hay xa lánh cuộc sống, mà là ngừng chống lại những gì đang xảy ra.

Tức là thay vì chỉ cảm thấy tức giận trước một điều gì đó, chúng ta bắt đầu cho phép điều đang xảy ra được tồn tại như nó vốn là.

Điều này sẽ khác với việc đấu tranh hay lên tiếng thay cho người khác.

Ở đây không nói đến sự tức giận của bạn trước những bất công trong xã hội, những điều không công bằng đang xảy ra với người khác, mà nó mang tính cá nhân hơn.

Đó có thể là sự tức giận mà bạn đang cảm thấy đối với chính mình, đối với cuộc sống của mình, con đường mình đang đi, hoặc vị trí của mình trong thế giới này.

Nếu bạn đã cảm thấy tức giận trong một thời gian dài thì sự buông bỏ và chấp nhận ở cấp độ tinh thần không phải là điều dễ thực hành.

Chúng ta không sống trong một thế giới luôn khuyến khích con người chấp nhận.

Để học được điều đó, nhiều người thường tìm đến những lời dạy tinh thần, những môi trường tĩnh lặng, những thực hành thiền định hoặc những hoạt động giúp họ học cách sống trong trạng thái cho phép mọi thứ được là chính nó.

Nhưng với một số người, có thể đơn giản là: cơn giận đã đi hết quãng đường mà nó cần đi. Nó đã giúp bạn nhận ra điều gì đó.

Nó đã đi qua bạn. Và bây giờ, nó đã hoàn thành vai trò của mình.

Bạn có thể bắt đầu cảm nhận:

“À… tôi đang dần chấp nhận những gì đang là, nhiều hơn trước.”

Ngay cả khi sự chấp nhận ấy chưa cho bạn biết bước tiếp theo phải làm gì, nó vẫn tạo ra khả năng để bước tiếp theo xuất hiện.

Vì vậy, có thể đây là một khoảng thời gian bạn cảm thấy: Sau rất nhiều giằng co, cuối cùng mình cũng bắt đầu bình tĩnh lại.

Và có thể bạn cần một khoảng thời gian chỉ để ở yên trong sự tĩnh lặng ấy, trước khi hành động. Cho phép bản thân cảm nhận sự chấp nhận và buông bỏ này.

Bởi ở một mức độ nào đó, tất cả chúng ta đều phải học cách chấp nhận những điều mình không thể kiểm soát.

Cho dù tâm trí hay cái tôi vẫn muốn kiểm soát cuộc đời, muốn xác định mình là ai và mình phải làm gì…thì cuối cùng, cuộc sống vẫn luôn nhắc nhở chúng ta rằng:

-Có những điều chúng ta không muốn nhưng vẫn phải đối diện.

-Có những điều chúng ta không lường trước.

Và ngày càng có nhiều người học cách sống cùng dòng chảy của cuộc sống, thay vì luôn cố gắng kiểm soát mọi thứ.

Những biến động của thế giới cũng đang khiến chúng ta nhận ra rằng: Ảo tưởng về sự kiểm soát tuyệt đối thực ra rất mong manh.

Kỹ thuật tiếp đất (Grounding) với cảm nhận âmMục tiêu giúp gia tăng cảm nhận cơ thể khi kết nối thế giới bên ngoài với b...
15/08/2026

Kỹ thuật tiếp đất (Grounding) với cảm nhận âm

Mục tiêu giúp gia tăng cảm nhận cơ thể khi kết nối thế giới bên ngoài với bên trong.

[ CÁCH ỨNG XỬ VỚI NGƯỜI ĐANG CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN ]Có một điều tôi để ý là khi chúng ta gặp một người đang có khó khăn v...
10/08/2026

[ CÁCH ỨNG XỬ VỚI NGƯỜI ĐANG CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN ]

Có một điều tôi để ý là khi chúng ta gặp một người đang có khó khăn về tâm thần, chúng ta thường chú ý ngay đến những thứ rất dễ nhìn thấy: họ nói chuyện kỳ lạ, hành vi khác thường, có thể kích động, hoảng sợ, thu mình, hoặc đôi khi có những điều mà mình cảm thấy rất khó hiểu.

Và rồi câu hỏi đầu tiên thường là: “Người này bị làm sao vậy?” hoặc “Bây giờ phải làm gì để giúp họ ổn định?”

Nhưng có một câu hỏi khác mà tôi nghĩ quan trọng hơn, đó là: “Mình nên ứng xử với họ như thế nào?”

Trước hết, mình cần hiểu một chút là rối loạn tâm thần thực ra là một khái niệm rất rộng. Có những tình trạng tương đối nhẹ, ảnh hưởng đến một vài khía cạnh trong cuộc sống, nhưng cũng có những tình trạng nghiêm trọng, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và khả năng sinh hoạt của một người. Cho nên mình không nên xem nhẹ những vấn đề tâm lý – tâm thần, nhưng đồng thời cũng không nên gom tất cả lại thành một nhóm rồi nghĩ rằng cứ có rối loạn tâm thần thì người đó đều giống nhau.

Và nếu hỏi tôi đâu là nguyên tắc đầu tiên, quan trọng nhất khi tiếp xúc với một người đang ở trong trạng thái tâm thần bất ổn, thì tôi sẽ nói là:

NGUYÊN TẮC THỨ NHẤT: TÔN TRỌNG TRẢI NGHIỆM.

Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng thực ra điều này khá khó.

Ví dụ, một người đang rất hoảng sợ và nói với bạn: “Tôi cảm thấy có người đang theo dõi tôi.”

Phản ứng tự nhiên của chúng ta có thể là: “Có ai đâu, bạn nghĩ nhiều quá rồi.” hay “Làm gì có chuyện đó, bạn có bằng chứng không?”

Nhưng thử đặt mình vào vị trí của người đó một chút. Nếu lúc ấy trong thế giới của họ, cảm giác bị theo dõi đang thực sự rất mạnh, thì câu “Có ai đâu” đôi khi không giúp họ bình tĩnh hơn. Nó có thể khiến họ cảm thấy rằng người trước mặt không hiểu mình, thậm chí đang nghi ngờ hoặc phủ nhận mình. Có thể họ sẽ phản hồi: "ý bạn nói là mình bị điên đúng không?." Có thể phản hồi:

“Tôi nghe bạn nói là bạn đang cảm thấy mình bị theo dõi, và điều này khiến bạn rất bất an. Mình cứ từ từ xem bây giờ có thể làm gì để bạn cảm thấy an toàn hơn.”

Có một điều nữa mà chúng ta ít để ý. Một người đang trong trạng thái hỗn loạn, mất kiểm soát, không có nghĩa là họ hoàn toàn không nhận biết được chuyện gì đang xảy ra.

Họ vẫn có thể cảm nhận ánh mắt của chúng ta. Họ vẫn có thể nghe được cách chúng ta nói chuyện. Họ có thể nhớ những lời chúng ta nói (Trong cơn mất kiểm soát, họ vẫn có thể nhận biết người nhà, người thân). Và sau khi trạng thái đó qua đi, họ thậm chí có thể nhớ lại cách mình đã bị đối xử như thế nào.

Cho nên đừng nghĩ rằng: “Thôi, lúc này họ đang bệnh, nói gì với họ cũng được.”

Thậm chí có những lúc họ đang rất khó kiểm soát bản thân, thì thái độ của người xung quanh lại càng quan trọng.

Mình thử hình dung thế này. Khi một người lên cơn khó thở, mình đâu có đứng trước mặt họ và nói: “Bình tĩnh đi, có gì đâu mà không thở được.” Mình hiểu rằng trong thời điểm đó, cơ thể của họ đang thực sự gặp vấn đề và khả năng tự điều chỉnh của họ có thể bị hạn chế.

Một số trạng thái tâm thần cấp tính cũng có những cơ chế rất phức tạp liên quan đến hoạt động của não và hệ thần kinh, cùng với stress, giấc ngủ, môi trường và nhiều yếu tố khác. Cho nên mình cũng không nên đơn giản hóa thành kiểu: “Chỉ cần suy nghĩ tích cực lên là được”, hay “Sao không tự kiểm soát mình đi?”

Có những lúc một người muốn kiểm soát nhưng khả năng kiểm soát của họ đang suy giảm rất nhiều.

Và điều mà họ có thể rất cần từ những người xung quanh là:

NGUYÊN TẮC THỨ HAI: SỰ RÕ RÀNG VÀ MINH BẠCH.

Ví dụ, tôi đang ngồi nói chuyện với một người, và ngay lúc đó tôi tình cờ nhìn thấy con mèo bên cạnh có một hành động gì đó rất mắc cười, thế là tôi bật cười. Người kia nhìn tôi, có vẻ hơi nghi ngại.

Trong tình huống bình thường, có thể tôi chẳng cần giải thích gì cả. Nhưng nếu tôi biết người này đang ở trong trạng thái rất cảnh giác, tôi có thể nói ngay:

“À, tôi vừa nhìn thấy con mèo làm cái động tác mắc cười quá nên tôi bật cười thôi, chứ không phải tôi đang cười bạn đâu.”

Nghe rất nhỏ đúng không? Nhưng thực ra nó khá quan trọng.

Bởi họ có thể phải liên tục tự hỏi: “Người kia đang nhìn mình vì điều gì? Họ đang nói về mình à? Họ đang cười mình à? Có chuyện gì mà mình chưa biết không?”

Cho nên đôi khi mình không cần làm một điều gì quá lớn. Chỉ cần nói rõ điều mình đang làm, điều mình đang nghĩ và lý do tại sao mình làm như vậy, khi điều đó có thể bị hiểu theo nhiều cách bởi một tâm trí rất nhạy cảm và phòng vệ. Bởi vì khi bên trong một người đã có quá nhiều bất an suốt thời gian dài, thì một môi trường càng rõ ràng, càng dễ dự đoán và càng ít những tín hiệu mơ hồ, càng có thể giúp họ cảm thấy an toàn hơn.

NGUYÊN TẮC THỨ BA: ĐẢM BẢO AN TOÀN.

Nếu người đó đang có nguy cơ làm hại bản thân, làm hại người khác, quá kích động, mất khả năng chăm sóc những nhu cầu cơ bản, hoặc tình trạng trở nên nghiêm trọng, thì đây không còn là chuyện chỉ cần dùng kỹ năng giao tiếp là giải quyết được. Khi đó cần tìm sự hỗ trợ chuyên môn và ưu tiên an toàn cho tất cả mọi người.

Cho nên, nếu phải tóm lại cách ứng xử với một người đang có rối loạn tâm thần, tôi nghĩ có mấy điều rất căn bản.

Đừng vội phán xét trải nghiệm của họ.

Đừng nghĩ rằng mất kiểm soát đồng nghĩa với mất khả năng cảm nhận và ghi nhớ.

Đảm bảo các nguy cơ về an toàn cho họ và cho mình.

Và quan trọng nhất, hãy thử nhìn thấy con người trước khi nhìn thấy rối loạn.

Bởi vì đôi khi chúng ta quá tập trung vào câu hỏi “Làm sao để người này hết kỳ lạ?” mà quên mất một câu hỏi căn bản hơn:

“Một con người đang trải qua một trạng thái rất khó khăn như thế này, thì lúc này họ cần được đối xử như thế nào?”
(-JH-)

[ TẠI SAO HAI NGƯỜI ĐỀU NGHĨ MÌNH CHỦ ĐỘNG, NHƯNG CUỐI CÙNG CẢ HAI LẠI THẤY NGƯỜI KIA THIẾU CHỦ ĐỘNG? ]Có một tình huống...
08/08/2026

[ TẠI SAO HAI NGƯỜI ĐỀU NGHĨ MÌNH CHỦ ĐỘNG, NHƯNG CUỐI CÙNG CẢ HAI LẠI THẤY NGƯỜI KIA THIẾU CHỦ ĐỘNG? ]

Có một tình huống tôi gặp khá thường xuyên trong các mối quan hệ.

A nghĩ:

-“Nếu B cần tôi giúp thì B phải lên tiếng chứ. Tôi đâu thể tự nhiên nhảy vào làm thay người khác.”

Hoặc trong một mối quan hệ tình cảm, người đàn ông có thể nghĩ:

-“Nếu cô ấy muốn gì thì cô ấy phải nói ra chứ. Tôi đâu thể cứ đoán ý cô ấy mãi được.”

Còn B lại nghĩ:

-“Tại sao tôi phải nói? Nếu A thật sự quan tâm thì A phải chủ động chứ. Nếu A không làm thì thôi, tôi tự làm.”

Trong một mối quan hệ tình cảm, người phụ nữ có thể nghĩ:

-“Nếu anh ấy yêu và quan tâm tôi thì anh ấy cần tinh tế và chủ động chứ. Chẳng lẽ chuyện gì tôi cũng phải nói ra?”

Và thế là một tình huống khá trớ trêu xảy ra.

A chờ B lên tiếng. B chờ A chủ động.

Một lúc sau, cả hai đều có cùng một kết luận: Người kia thiếu chủ động !

Mà điều thú vị là nếu hỏi riêng từng người, có khi cả hai đều sẽ nói: “Tôi đã rất chủ động.”

A cho rằng mình chủ động vì “Tôi quyết định giúp hay không giúp. Tôi không ép buộc người khác.” hay “Tôi luôn sẵn lòng khi cô ấy cần đến”

B lại cho rằng mình chủ động vì “Tôi không chờ đợi ai cả. Tôi tự làm lấy.” hay “Phải gợi ý nhắc khéo mới làm thì thôi không cần”

Vậy rốt cuộc ai mới là người chủ động?

Tôi nghĩ ở đây có một sự khác biệt khá quan trọng giữa "chủ động như một hành vi" và "tự chủ trong tương tác"

A có thể đang chờ B lên tiếng mới hành động. B có thể đang chờ A thể hiện sự quan tâm rồi mới đáp lại. Nhìn từ bên ngoài, cả hai đều đang tự quyết định. Nhưng ở tầng tương tác, hành động của cả hai vẫn đang được điều kiện hóa bởi "tín hiệu từ người kia".

Nói cách khác, tôi có thể tưởng rằng mình đang rất chủ động, nhưng thực ra tôi đang nói:

-“Tôi sẽ làm khi anh làm trước.”

Hoặc:

-“Tôi sẽ quan tâm khi anh thể hiện rằng anh quan tâm tôi.”

Và khi cả hai cùng đứng ở vị trí đó, mối quan hệ rất dễ rơi vào một vòng lặp: Tôi chờ bạn → bạn chờ tôi → tôi thấy bạn không chủ động → bạn thấy tôi không quan tâm.

Đây cũng là lúc khái niệm "phóng chiếu" có thể giúp chúng ta nhìn lại.

Khi tôi liên tục nhìn thấy ở người kia sự ích kỷ, cái tôi cao, sự thiếu chủ động... có thể đáng để tôi dừng lại một chút và hỏi:

-“Điều gì trong cách tôi đang tham gia vào mối quan hệ này cũng đang tạo ra chính điều mà tôi phàn nàn?”

Nhưng nếu chỉ dừng ở “thu hồi phóng chiếu của mình” thì vẫn chưa đủ.

Bởi vấn đề ở đây không chỉ nằm bên trong một cá nhân. Nó đang được "tạo ra trong tương tác giữa hai người".

A muốn B lên tiếng trước. B muốn A thể hiện trước. Mỗi người đều có một kỳ vọng về cách người kia *nên* hành động.

Và khi người kia không làm như mình mong đợi, cái tôi rất dễ bước vào để bảo vệ vị thế:

-“Tôi đã làm phần của mình rồi.”

-“Tại sao lúc nào cũng phải là tôi?”

-“Nếu tôi lên tiếng trước thì chẳng khác nào tôi đang cần họ.”

-“Tôi không muốn mình ở vị thế phải xin.”

Với các cặp đôi, đôi khi đằng sau chuyện rất nhỏ như “Anh không chủ động đưa em đi ăn" hay “Em muốn gì thì cứ nói” lại có những nhu cầu cảm xúc sâu hơn.

Một người có thể đang muốn được "quan tâm mà không phải yêu cầu". Người kia có thể đang muốn được "tôn trọng quyền tự quyết mà không phải đoán ý".

Một người muốn cảm nhận rằng:

-“Anh hiểu em.”

Người kia lại muốn cảm nhận rằng:

-“Em tin anh đủ để nói với anh điều em cần.”

Cả hai nhu cầu đều có lý.

Nhưng nếu mỗi người chỉ chờ người kia đáp ứng nhu cầu của mình trước, thì sự tự chủ rất dễ biến thành một cuộc mặc cả vô hình:

-“Tôi sẽ cho anh điều anh cần nếu anh cho tôi điều tôi cần trước.”

Và lúc này, sự chủ động không còn chỉ là chuyện "ai làm trước" nữa.

Nó liên quan đến một câu hỏi sâu hơn: "Tôi đang hành động vì điều gì?"

Nếu tôi chủ động giúp một người chỉ để chứng minh rằng mình là người tốt, hoặc để đổi lấy sự chủ động tương ứng từ họ, thì hành động đó vẫn bị kéo vào một cuộc thương lượng vô hình.

Nhưng hãy thử thay đổi một chút góc nhìn.

Nếu A và B cùng có một điều gì đó lớn hơn chính mối quan hệ của hai người: cùng xây dựng một gia đình, cùng chăm sóc con cái, cùng làm một dự án, cùng xây dựng một tổ chức, hoặc đơn giản là cùng hướng tới một giá trị mà cả hai đều tin tưởng, thì câu hỏi có thể thay đổi từ:

-“Tại sao người kia không chủ động?”

thành:

-“Tôi có thể làm gì để mọi thứ được vận hành tốt hơn?”

Khi đó, tôi chủ động không phải để chứng minh tôi hơn bạn. Cũng không phải để buộc bạn phải đáp lại. Tôi chủ động vì có một điều lớn hơn cái tôi của tôi đang cần được phục vụ.

Và có lẽ đây là một bước trưởng thành khá quan trọng trong quan hệ giữa người với người:

-Từ “Tôi làm gì để bảo vệ vị thế của mình?” sang “Tôi có thể làm gì để phục vụ điều mà chúng ta cùng coi trọng?”

Khi đó, chủ động không còn là một cuộc thi xem "ai hành động trước". Nó trở thành khả năng của mỗi người trong việc "tự mình hành động, đồng thời vẫn giữ được kết nối với người khác và hướng về một giá trị chung."

Giả thuyết:"Nhu cầu chơi không biến mất khi trưởng thành. Nó chuyển đổi hình thức và thường được khoác lên một lớp ý ngh...
07/08/2026

Giả thuyết:

"Nhu cầu chơi không biến mất khi trưởng thành. Nó chuyển đổi hình thức và thường được khoác lên một lớp ý nghĩa mà xã hội chấp nhận."

Nam giới có thể dễ hợp lý "nhu cầu được chơi" khi nói:

“Tôi build PC.”
“Tôi chế robot.”
“Tôi độ xe.”
“Tôi chơi mô hình.”
“Tôi nghiên cứu AI.”

Trong khi một số hình thức chơi của nữ giới dễ được hợp thức hóa dưới:

“Tôi decor nhà.”
“Tôi chăm cây/ thú cưng.”
“Tôi làm bánh.”
“Tôi skincare.”
“Tôi làm handmade.”
“Tôi chụp ảnh.”
“Tôi làm content.”

Nhưng ở tầng sâu hơn, hai bên có thể đang giải quyết những nhu cầu tâm lý tương tự: tò mò, sáng tạo, làm chủ, chăm sóc, tạo thế giới, biểu đạt bản thân, kết nối và tìm kiếm niềm vui. Nếu nhìn theo Erikson, “chơi” ở người trưởng thành không còn chỉ là một hoạt động giải trí. Nó có thể trở thành một phương tiện để tiếp tục giải quyết những nhiệm vụ phát triển của con người.

Và từ đây xuất hiện một câu hỏi nghiên cứu:

Có phải những sở thích của người trưởng thành chính là những “sân chơi” để họ tiếp tục giải quyết các bài toán phát triển tâm lý mà Erikson mô tả?

Tất nhiên đây chỉ là một giả thuyết dựa theo khái niệm "The inner child" và thuyết Erikson.

[ Niềm tin cốt lõi và niềm tin trung gian ]Nếu một suy nghĩ như “Tôi không đáng được coi trọng” cứ lặp lại, có thể đây l...
04/08/2026

[ Niềm tin cốt lõi và niềm tin trung gian ]

Nếu một suy nghĩ như “Tôi không đáng được coi trọng” cứ lặp lại, có thể đây là một niềm tin cốt lõi (Core Belief), hãy thử khám phá: “Mình nhớ lần đầu mình cảm thấy như vậy từ khi nào?”

Một niềm tin trung gian (Intermediate Belief), ví dụ “Tôi phải làm sao cho *ngon lành* , điều này có thể dẫn đến cầu toàn → lo âu → né tránh.

Có thể hình dung theo sơ đồ:

Core Belief (“Tôi không đủ tốt”) → Intermediate Belief (“Tôi cần phải làm tốt.”) → Automatic Thought (“Nếu tôi mắc sai sót, người khác sẽ đánh giá thấp tôi.”) → Emotion (lo âu) → Behavior (né tránh).

Nói đơn giản không đủ/ đáng thì phải làm sao cho đủ/ đáng, giống như thiếu hụt cần bù đắp và nó tạo nên một áp lực tự động lên suy nghĩ (SNTĐ). Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở đây và cắt nghĩa sao cho thân chủ thấy được mô thức này thì mới được một nửa. Cần mượn thêm “chiếc tàu ngầm” tâm động đặng mà lặn xuống khám phá dòng hải lưu bên dưới để hiểu rằng "đây là một cuộc chiến không mấy dễ chịu."

Nếu bạn muốn giao tiếp tự nhiên hơn, có những cuộc trò chuyện chất lượng hơn và hiểu thêm người khác từ góc nhìn của tâm...
02/08/2026

Nếu bạn muốn giao tiếp tự nhiên hơn, có những cuộc trò chuyện chất lượng hơn và hiểu thêm người khác từ góc nhìn của tâm lý học, khóa học "Giao tiếp ứng dụng kỹ năng tâm lý" sẽ là điểm khởi đầu phù hợp.
Cần thêm thông tin? Vui lòng liên hệ:
Hotline/ Zalo: 034 211 7000
Đăng ký 👉 https://forms.gle/9g8hTGUi8nBvQUXX9

Address

120/3 Trường Chinh, Phường Bảy Hiền (F. 12 Cũ), Tân Bình
Ho Chi Minh City

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when May Psychology - Phòng Tham Vấn và Trị Liệu Tâm Lý posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category