13/01/2026
Có một dạo, mình hay cho con ra sân chơi với mấy bạn hàng xóm. Cảnh quen thuộc lặp đi lặp lại: con mình đang chơi say sưa thì một em nhỏ hơn chạy tới đòi đồ. Theo phản xạ rất “mẹ Việt”, mình nói ngay: “Con nhường cho em đi.” Trong đầu tôi, “nhường” = ngoan, = biết điều, = được khen là mẹ khéo dạy con.
Và đúng lúc đó, mẹ của em bé cười nhẹ rồi bảo tôi một câu khiến tôi… khựng lại: “Chị cứ kệ tụi nó tự chơi đi, đừng ép con phải nhường.”
Lúc ấy mình thấy quan điểm này lạ mà hay. Lạ vì nó khác hoàn toàn những gì mình từng được dạy. Hay vì nó khiến mình bắt đầu quan sát kỹ hơn cách bọn trẻ tự xoay xở với nhau.
Hôm rồi, khi đọc được một bài báo viết rằng:
“Nhiều người lớn thiếu tự tin, không dám bảo vệ bản thân vì khi còn nhỏ họ luôn bị buộc phải chia sẻ mọi thứ dù không hề muốn.”
…mình thực sự sốc. Và cũng từ đó, mình hiểu vì sao hôm ấy cô bạn hàng xóm lại khuyên mình đừng can thiệp.
Hóa ra, khoa học tâm lý học phát triển cũng đứng về phía… cô ấy.
1. Trẻ nhỏ chưa có khả năng chia sẻ thật sự
Theo tâm lý học phát triển, trẻ dưới 4 tuổi vẫn đang ở giai đoạn tư duy vị kỷ – nghĩa là thế giới được nhìn qua lăng kính “tôi”.
Nhà tâm lý học Jean Piaget chỉ ra rằng:
Trẻ chưa thể đặt mình vào góc nhìn của người khác “Chia sẻ” lúc này không xuất phát từ đồng cảm, mà chỉ là làm theo mệnh lệnh
👉 Khi ép trẻ nhường đồ chơi, người lớn đang yêu cầu một kỹ năng mà não bộ của trẻ chưa sẵn sàng.
2. Ép nhường làm trẻ mất cảm giác an toàn và quyền sở hữu
Nghiên cứu đăng trên Journal of Child Psychology cho thấy:
Trẻ nhỏ rất cần cảm giác: “Đây là của mình – mình được bảo vệ”
Khi quyền sở hữu bị lấy đi đột ngột, trẻ dễ lo âu, phản kháng hoặc thu mình
👉 Với người lớn, đồ chơi chỉ là món đồ.
👉 Với trẻ, đó là lãnh thổ cảm xúc.
3. Ép chia sẻ không dạy được lòng tốt, chỉ dạy sự phục tùng
Theo American Academy of Pediatrics:
Hành vi đạo đức chỉ bền vững khi xuất phát từ tự nguyện. Ép buộc khiến trẻ học cách làm hài lòng người lớn, không phải thấu hiểu cảm xúc người khác
👉 Trẻ có thể nhường, nhưng bên trong là ức chế, không phải tử tế.
4. Trẻ bị ép nhường dễ lớn lên theo hai kiểu không lành mạnh
Các nghiên cứu về hành vi xã hội cho thấy trẻ thường rơi vào:
Kiểu A: Luôn nhường, khó nói “không”, dễ bị lấn át
Kiểu B: Giữ khư khư, chống đối, sợ mất mát
👉 Cả hai đều bắt nguồn từ việc ranh giới cá nhân không được tôn trọng khi nhỏ.
5. Chia sẻ là kỹ năng xã hội đến sau, không phải bản năng
Theo Harvard Center on the Developing Child:
Đồng cảm và chia sẻ thật sự hình thành rõ hơn từ 5–7 tuổi
Khi trẻ được:
quyền giữ đồ của mình
quyền nói “chưa sẵn sàng”
→ trẻ lại chia sẻ nhiều hơn về sau.
Nghe nghịch lý, nhưng được tôn trọng thì trẻ hào phóng hơn.
Vậy thay vì ép nhường, người lớn nên làm gì?
Gọi tên cảm xúc: “Con đang chơi món này, mẹ thấy con chưa muốn đưa”
Đặt ranh giới mềm: “Con chơi thêm 5 phút rồi mình cất nhé”
Dạy luân phiên, không dạy hy sinh: “Bạn chờ lượt – con cũng vậy”
Làm gương: xin phép, chờ đợi, nói cảm ơn
Với mình nuôi day con không phải để tạo ra một đứa trẻ “ngoan ngoãn từ sớm”, mà là một đứa trẻ "Có chính kiến, biết tôn trọng và yêu thương".
Có lẽ từ giờ trở đi mình sẽ không yêu cầu con nhường bạn, mà tôn trọng sự lựa chọn của con, đôi khi có thể làm phụ huynh của bạn không hài lòng.
Bạn nghĩ sao về quan điểm này của mình?