25/08/2022
⭐️TAY CHÂN MIỆNG, SỐT XUẤT HUYẾT VÀ CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở TRẺ HIỆN NAY ⭐️
-----------------
🍀Tay chân miệng, sốt xuất huyết và các bệnh thường gặp ở trẻ hiện nay là chủ đề mà các ba mẹ rất quan tâm. Bác sĩ có nhận định như thế nào về tình hình việc bùng phát các bệnh siêu vi ở trẻ, đặc biệt là tay, chân, miệng và sốt xuất huyết?
Hàng năm vào mùa tựu trường khoảng cuối tháng 8 đến tháng 9 thì dịch tay, chân, miệng thường xảy ra, nhất là khi các bé tập trung bắt đầu vào nhà trẻ thì chắc chắn năm nào cũng có những đợt bùng dịch.
Những năm trước dịch sốt xuất huyết thường xảy ra vào mùa mưa vì sốt xuất huyết là bệnh do siêu vi lây qua đường muỗi chích, không lây qua đường hô hấp. Từ đó suy ra các điều kiện thời tiết nào thuận lợi cho việc số lượng muỗi sinh sôi nảy nở nhiều thì đó là một vectơ (là vật trung gian truyền bệnh), do vậy nếu mà số lượng muỗi sinh ra nhiều thì số lượng sốt xuất huyết sẽ tăng cao. Năm 2021 do ảnh hưởng của dịch Covid nên các bé không đi học, vì vậy phụ huynh không thấy được dịch tay chân miệng và sốt xuất huyết. Nhưng năm nay khi các bé bắt đầu đi học lại vào tháng 2, tháng 3 thì gần như 2 tháng vừa rồi dịch tay, chân, miệng xuất hiện nhiều. Năm nay các bé đi học lại vào mùa mưa nên trùng với dịch sốt xuất huyết nên gây ra đợt dịch cả 2 bệnh. Ngoài ra còn nhiều bệnh hô hấp khác khi các bé đi học thì bùng lại. Vì thế đây là vấn đề xảy ra hàng năm.
-------
🍀Các bệnh lây qua siêu vi ở trẻ thì năm nào cũng diễn ra, tuy nhiên năm nay các bệnh xảy ra trong thời điểm tương đồng với nhau. Vậy bệnh Covid có mối quan hệ tương quan gì với các bệnh lây nhiễm do siêu vi này ở trẻ hay không?
Vấn đề khi nhiễm Covid và nhiễm các bệnh siêu vi hay không thì chúng ta chưa thấy sự liên quan. Vì các bệnh do siêu vi xảy ra hàng năm, cứ đến mùa tựu trường là lại bùng lên, còn dịch sốt xuất huyết vài năm 1 lần sẽ lại bùng lên. Trước đây chu kì tầm 3 đến 4 năm thì sốt xuất huyết mới bùng lên. Còn vấn đề giữa Covid với hệ miễn dịch của các bé thì có thể có, điều này được đánh giá tại các bệnh viện của thế giới.
Cách đây vài tháng có dịch viêm gan bí ẩn được báo cáo tìm thấy ở khá nhiều nước trên thế giới. Bệnh được phát hiện vào khoảng tháng 10/2021 nhưng đến tháng 2, tháng 3 năm 2022 thì bùng lên nhưng chưa tìm được nguyên nhân. Kiểm tra trong dịch máu của người bệnh thì người ta phát hiện Adenovirus (là siêu vi gây ra những triệu chứng hô hấp và tiêu hóa) mà hàng năm trẻ em vẫn bị, nhưng lại không bị viêm gan như giai đoạn sau khi Covid xảy ra. Các nhà nghiên cứu đặt ra giả thuyết rằng Covid làm thay đổi hệ miễn dịch của các bé, bởi vì các bé ở nhà nhiều, ít có điều kiện vui chơi, không sinh hoạt trong môi trường để tiếp xúc với Adenovirus nên khi bắt đầu tiếp xúc lại hệ miễn dịch chưa quen nên có những phản ứng quá mức. Đó là giả thuyết người ta đặt ra, đến nay chưa được chứng thực. Hiện tại, chỉ có một bằng chứng này, còn tay, chân, miệng hay sốt xuất huyết chưa thấy bằng chứng như vậy.
-------
🍀Vậy làm thế nào để xác định được bé đang mắc bệnh gì,vì thông thường ba mẹ chỉ phát hiện là bé sốt, những triệu chứng của từng loại bệnh này sẽ như thế nào?
Trước tiên hãy nói về các bệnh sốt do siêu vi. Ở các trẻ đi học mẫu giáo tầm 5 tuổi thì hầu hết các bệnh sốt do siêu vi; còn lứa tuổi lớn hơn thì có thể bệnh do vi khuẩn vì lứa tuổi này gần như các bé đã tiếp xúc hầu hết các loại vi khuẩn và có đề kháng với siêu vi rồi nên tỷ lệ bệnh do vi khuẩn cao hơn. Do đó nếu 1 bé đi học mẫu giáo mà sốt thì hầu hết là do siêu vi, đặc biệt là những bé được tiêm ngừa đầy đủ các bệnh được bảo vệ như những bệnh do vi khuẩn nguy hiểm như phế cầu, viêm màng não, não mô cầu, vi khuẩn HIB ( Haemophilus influenzae ). Khi các bé ở giai đoạn này đến khám thì gần như các bệnh sốt là do siêu vi.
Để xác định loại siêu vi gì thì cần phải dựa trên các triệu chứng đi kèm. Nếu đưa bé đi khám quá sớm khi bé chưa có đủ các triệu chứng thì thường bác sĩ sẽ khó chẩn đoán được, vì gần như tất cả triệu chứng sốt tất cả các loại siêu vi là như nhau. Một số ít có thể kèm những triệu chứng sốt ở giai đoạn sớm.
Trường hợp bé bị tay, chân, miệng thì triệu chứng là kèm theo những nốt hồng ban, kích thước của các nốt khoảng độ 3mm – 8mm, trung bình là khoảng 5mm ở bàn tay, bàn chân hoặc quanh miệng. Nếu có những triệu chứng như vậy thì bác sĩ sẽ chẩn đoán là bệnh tay, chân, và miệng. Bệnh này chỉ cần chẩn đoán trên lâm sàng chứ không cần chẩn đoán bằng xét nghiệm. Không phải các loại bệnh đều có tất cả những triệu chứng như trong sách vở mô tả. Có bé chỉ nổi các nốt ở trong miệng, các nốt đó thành các bóng nước và lở ra rất đau, vì vậy mà làm các bé quấy khóc và không ăn được, không bú hay uống nước được. Thường bé càng nhỏ thì triệu chứng đau càng rõ, thường các bé sẽ ngậm nước bọt liên tục vì không nuốt được, bác sĩ kinh nghiệm nhìn vào sẽ biết cổ họng bé bị đau. Cũng có bé chỉ nổi bàn tay, bàn chân mà không nổi trong miệng hoặc một số vị trí khác như đùi, mông, … nhưng ít gặp hơn.
Đối với bệnh sốt xuất huyết bởi vì lây do muỗi chích, con muỗi hút máu của người đang bệnh, đang có siêu vi sốt xuất huyết trong máu và bay qua người khỏe mạnh chích và truyền máu, khi đó virus xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh và vài ngày sau họ sẻ có triệu chứng bệnh sốt xuất huyết. Thời gian ủ bệnh tử lúc bắt đầu bị nhiễm cho tới lúc có triệu chứng ước tính trung bình khoảng tầm 3 ngày đến 14 ngày. Nhiều phụ huynh thấy bé bị sốt và có vết muỗi đốt suy ra bị sốt xuất huyết là không đúng, vì bệnh phải bị lây từ trước đó từ 5 đến 7 ngày. Vì vậy, các phụ huynh đừng yêu cầu bác sĩ chẩn đoán những trường hợp này là bị sốt xuất huyết. Vì sốt xuất huyết lây qua đường muỗi đốt nên các bé thường chỉ có sốt, không có ho, sổ mũi. Tuy nhiên, bé vẫn có thể bị ho, sổ mũi do bị lây các siêu vi khác trong quá trình đi nhà trẻ. Đặc điểm của sốt khi bị sốt xuất huyết là sốt rất cao, kèm theo những triệu chứng toàn thân như bé mệt mỏi và đừ, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau lưng ở các bé lớn. Thường sốt do siêu vi kéo dài vài ngày đến 7 ngày là hết. Nếu nghi ngờ bé bị sốt xuất huyết thì bác sĩ có thể làm một số xét nghiệm để giúp chẩn đoán, còn bệnh tay, chân, miệng không cần xét nghiệm.
------
🍀Với bệnh tay, chân, miệng thì đối tượng mắc bệnh có trẻ em hay người lớn cũng có thể gặp bệnh lý này, mức độ nguy hiểm của bệnh lý này thế nào?
Bệnh tay, chân, miệng do siêu vi lây qua đường hô hấp hoặc là đường phân, đường tiêu hóa. Nếu người khác vô tình đụng tay ở vùng bên dưới rồi chạm vào nơi khác thì cũng sẽ lây bệnh. Các bé khi đi mẫu giáo gần như thế nào cũng sẽ bị lây các loại siêu vi như tay, chân, miệng. Ước tính là vài chục loại siêu vi gây ra triệu chứng như miêu tả: có những đốm loét ở trong miệng gây đau miệng, khó ăn uống, kèm theo một số nốt ở tay chân.
Trong vài chục loại siêu vi đó thì hầu hết các bé sẽ bị lây trong 5 năm đầu đời giống như cảm, và cũng tầm 200 loại siêu vi cảm các bé sẽ bị lây trong 5 năm đầu đời. Nếu các bé đã bị lấy hết các loại siêu vi tay, chân, miệng rồi thì gần như lớn lên sẽ không bị nữa. Do đó, ở người lớn ít khi nào mắc phải bệnh tay, chân, miệng vì họ đã có được kháng thể với siêu vi này. Tuy nhiên vẫn có trường hợp người lớn bị tay, chân, miệng vì người này trước đó chưa từng tiếp xúc với con siêu vi này bao giờ. Đặc biệt là nhóm các loại siêu vi gây ra bệnh tay, chân, miệng thì không có vaccine nào ngừa được, người nào bị rồi sẽ có đề kháng để không bệnh lại. Hầu hết trước sau gì các bé cũng sẽ bị lây, nhưng mức độ nguy hiểm của bệnh tay, chân, miệng cũng như các loại siêu vi khác thông thường là lành tính và không để lại bất cứ biến chứng hay di chứng. Các bé bị loét miệng hay đau miệng biến chứng nhiều nhất là do bị thiếu nước bởi vì đau mà không uống được nước. Còn các biến chứng nguy hiểm khác như ở tim, viêm não thì rất hiếm. Vì vậy, khi chúng ta theo dõi và chăm sóc các bé thì cần khuyến khích bé uống nước, đặc biệt là nước lạnh, ăn những gì lạnh và mềm sẽ giúp vết loét trong miệng bớt đau. Phụ huynh cứ cho bé ngậm nước lạnh, uống nước đá, ăn kem… Nhiều phụ huynh thắc mắc cho bé uống nước lạnh, ăn kem có bị viêm họng không thì xin khẳng định những việc này không bao giờ gây ra viêm họng. Nhờ uống nước lạnh mới giúp bé bớt đau.
Nhiều phụ huynh nghe nói là khi bé ngủ giật mình phải cho bé đi khám thì triệu chứng giật mình ở đây cần phải hiểu rõ tránh hoang mang. Các bé bị tay, chân, miệng đang ngủ nửa đêm thức dậy do cảm giác bị đau họng nhiều, nên bé giật mình liền và hay khóc. Đây không phải là triệu chứng nặng, bé bị sốt mê sảng cũng không phải triệu chứng nặng. Khi nào bé đang thức mà bị giật mình thì lúc đó có thể là bị triệu chứng nặng do biến chứng não. Vậy thì bệnh tay, chân, miệng ở đây là chúng ta theo dõi bé ở nhà và điều trị chủ yếu là cung cấp đủ nước cho bé, cần theo dõi triệu chứng nặng của bé như bị sốt cao, bé bị đừ nhiều, đi loạng choạng thì phải cho bé đi khám vì đó có thể là biến chứng thần kinh, biến chứng ở tim. Còn thuốc thì có thể cho bé uống Paracetamol để giảm sốt, giảm đau hoặc dùng các thuốc hạ sốt thông thường. Đối với trẻ em dưới 15 tuổi thì chúng ta không nên cho sử dụng thuốc aspirin để hạ sốt hay giảm đau.
------
🍀Bé bị tay chân miệng nhưng chỉ có vết loét ở trong miệng, vòm miệng và lưỡi chứ không có ở tay chân, bé không kêu đau thì có nhất thiết phải thoa thuốc lên không? Nên xử trí như thế nào với những vết loét của bé? Có cần bổ sung vitamin tổng hợp hay tăng đề kháng sau khi bé khỏi bệnh không?
Chúng ta cho bé uống thuốc giảm đau và có thể cho bé ăn uống đồ lạnh Nếu bé không bị đau thì không cần thoa hay uống thuốc, chỉ cần chờ 5 đến 7 ngày là vết loét biến mất. Trong trường hợp bé bị đau do vết loét thì phải cẩn thận với các loại thuốc thoa. Bé dưới 2 tuổi không nên thoa các loại thuốc thuộc nhóm thuốc gây tê, cụ thể là thuốc kamistad. Nếu thoa cho bé dưới 2 tuổi loại thuốc này có thể làm bé bị ngộ độc, gây ra triệu chứng bị tím tái và khó thở; an toàn nhất vẫn là cho bé uống nước lạnh, ngậm nước đá, ăn kem. Còn những bé lớn hơn thì có thể thoa các loại gel có thuốc tê để giảm bớt đau miệng nhưng uống nước lạnh hiệu quả tương đương với các thuốc tê đó.
