18/05/2026
https://www.facebook.com/share/p/18fLoM1tSt/
Cơ sở khoa học nào cho các hành vi cổ xúy “cứ thử đi, cứ trải nghiệm đi…”
Trẻ em? Cứ thử đi! - Người già? Cứ thử đi!
Phụ nữ mang thai? Cứ thử đi! Cứ có bệnh là cứ thử, người khỏe – càng nên thử!
"Sao không thử ngưng thuốc đi? Tây y có điều trị bệnh được đâu!"
Bác sĩ bảo như thế là phản khoa học, anh Bơ bảo kiến thức bác sĩ quá là sách-giáo-khoa. Anh không khuyên bệnh nhân nghe lời bác sĩ, anh khuyên người ta phải làm ngược lại, phải "lì như anh vậy đó".
Thực tế, không dễ để đưa một loại thuốc hoặc một can thiệp y khoa vào lưu hành trên thị trường. Lý do rất đơn giản, nằm ở 4 chữ tính – mạng – con – người, tính mạng con người là trên hết, y học còn là một trường phái khoa học cứu người, xã hội càng phát triển, càng không thể đánh đổi mạng sống bằng cảm tính.
Một loại thuốc không phải tự nhiên xuất hiện trên thị trường chỉ vì ai đó “thấy hiệu quả”. Để được phép sử dụng cho bệnh nhân, nó phải trải qua một quá trình cực kỳ nghiêm ngặt: nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm trên mô hình sinh học, rồi qua nhiều giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trên người để đánh giá hiệu quả, liều lượng, tác dụng phụ, tương tác thuốc, nguy cơ tử vong, biến chứng lâu dài… Sau đó còn phải được các cơ quan quản lý thẩm định, giám sát và tiếp tục theo dõi sau khi lưu hành.
Đến khi được bác sĩ kê toa, sẽ là sự cân đối lợi/hại và có sự đồng thuận của bệnh nhân. Không phải chỉ là lên một video “sao không thử…” là thuốc có mặt trên thị trường, một quá trình từ chấp bút nghiên cứu đến khi hoàn thành phase III mất trung bình 7-10 năm. Sau đó, khi lưu hành vào mỗi quốc gia, thuốc phải tiếp tục được cục quản lý dược của quốc gia đó thẩm định.
Điều này giải thích tại sao Thalidomide gây nên hàng nghìn case quái thai ở Châu Âu những năm 1960s nhưng lại không để lại hậu quả gì ở Mỹ, vì thuốc không được FDA chấp thuận lưu hành do chưa đủ dữ liệu an toàn.
Anh Bơ có lên videos kiếm tương tác bằng việc khuyên mọi người sao không thử bỏ thuốc đi (page có đăng ở phần reels). Này là anh Bơ chưa thấy rằng những bệnh nhân tăng huyết áp tự ý bỏ thuốc có thể đột quỵ, một bệnh nhân hen ngưng điều trị có thể suy hô hấp, một bệnh nhân động kinh bỏ thuốc có thể co giật và tử vong, một bệnh nhân ung thư trì hoãn điều trị để “thử thực dưỡng”, “nước kiềm”, “thuốc nam gia truyền” có thể mất luôn giai đoạn vàng để cứu sống.
Page cũng đã lên rất nhiều bài về những trường hợp này, một trường hợp được post lên có thể anh Bơ và những người ủng hộ vào chối bỏ trách nhiệm, nhưng đằng sau nó là cả một gánh nặng từ chi phí đến người chăm sóc. Anh Bơ và những người theo dõi từ chối nhìn nhận. Khi bệnh nhân biến chứng, nhập viện, tàn phế hay tử vong, họ biến mất. Không ký hồ sơ bệnh án. Không chịu trách nhiệm pháp lý. Không đứng cạnh giường bệnh. Không trả viện phí. Không đối diện với gia đình bệnh nhân.
Người chịu hậu quả cuối cùng luôn là bệnh nhân và các bác sĩ tuyến đầu.
Đặc điểm của một người thực hành y khoa là họ sẽ chỉ dám chắc chắn về những thứ trong phạm vi chuyên môn, lúa chín cuối đầu là vậy. Những gì ngoài chuyên môn, rất thoải mái khi trả lời bệnh nhân rằng bất thường này không nằm trong lĩnh vực của tôi, điều này đúng cho cả các bác sĩ đóng vai trò KOL trên mạng xã hội, nếu ai nói nhiều hơn một chuyên khoa, độc giả có quyền đặt dấu chấm hỏi.
Không như anh Bơ, một bác sĩ Bu Jong Ju phiên bản pro max của Việt Nam, anh thạo từ Nhi khoa, Sản phụ khoa đến cả Lão Khoa, thỉnh thoảng anh còn đứng ra làm nhà phê bình, chê Tây y không điều trị được bệnh, chê Đông y cứng nhắc, chê cả chính sách của Chính phủ làm người nghèo thiệt thòi. Tài, quá tài.
“Cứ thử đi” nghe có vẻ vô hại, cho đến khi người phải trả giá là một con người thật.
