27/04/2026
LỠ CẢ ĐỜI NÀY KHÔNG ĐƯỢC ĂN HẢI SẢN THÌ SAO⁉️
Dị ứng hải sản có lẽ không còn quá xa lạ với mọi người. Ở phòng cấp cứu, cứ vài ba hôm lại có người nhập viện sau khi ăn hải sản. Nhẹ thì nổi mề đay, ngứa, xử trí xong theo dõi thêm là ổn. Nặng hơn thì khó thở, tụt huyết áp, phải xử trí phản vệ khá căng.
Chỉ cần một lần nhập viện cấp cứu là đủ để nhớ đời nên việc kiêng kỵ, dè chừng sau đó là hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng nếu chỉ dựa vào một lần phản ứng rồi vội kết luận là DỊ ỨNG HẢI SẢN rồi tự dựng lên một rào cản tâm lý kéo dài nhiều năm, mất đi một nhóm thực phẩm rất ngon và bổ dưỡng thì rất đáng tiếc.
Vì vậy, trước khi vội kiêng món gì đó tuyệt đối, nên dành một chút thời gian phân tích rõ vấn đề, tìm đúng nguyên nhân cái đã. Thực tế thì dị ứng khi ăn hải sản có nhiều nguyên nhân lắm:
1️⃣ Dị ứng thật sự với protein trong hải sản
Đây là nhóm hay gặp nhất và cũng là cái mà mọi người thường nghĩ tới đầu tiên.
Cơ thể nhận diện protein trong tôm cua (điển hình là Tropomyosin) như một kẻ lạ mặt. Những người đã mẫn cảm sẵn sẽ có IgE bám trên bề mặt tế bào mast. Khi ăn vào, protein này gắn với IgE đó, kích hoạt tế bào mast phóng thích histamine và các chất trung gian.
Kết quả là nổi mề đay, ngứa, phù môi mí mắt, nặng hơn có thể khó thở hoặc sốc phản vệ.
Nhóm này mới là nhóm cần kiêng cử nghiêm ngặt. Điểm gợi ý là phản ứng lặp lại khi ăn cùng loại, có xu hướng nặng dần, kèm tiền sử dị ứng hô hấp như viêm mũi dị ứng và các test như skin prick hoặc IgE đặc hiệu thường dương tính.
2️⃣ Dị ứng chéo
Một nhóm nguyên nhân khá hay bị bỏ sót là dị ứng chéo với mạt bụi nhà và gián.
Trong môi trường sống nhiều bụi bặm, nhiều côn trùng, cơ thể có thể tiếp xúc với protein từ mạt bụi hoặc gián và trở nên nhạy cảm. Mà protein này lại có cấu trúc rất giống với Tropomyosin trong tôm cua. Khi ăn vào, hệ miễn dịch nhận diện sự tương đồng về cấu trúc nhau nên vẫn kích hoạt phản ứng IgE và gây dị ứng như thường.
Nên khai thác kỹ môi trường sống, nếu sống trong nhà ẩm mốc, bụi bặm, nhiều gián thì sẽ có nguy cơ cao bị dị ứng.
3️⃣ Dị ứng có yếu tố kích hoạt
Nhóm này khá là đánh đố vì bệnh nhân vẫn có thể ăn hải sản bình thường nhưng nếu có điều kiện kích hoạt, họ sẽ bị dị ứng.
Điểm mấu chốt nằm ở ngưỡng kích hoạt. Bình thường, lượng dị nguyên từ thức ăn có thể chưa đủ vượt ngưỡng để gây phản ứng. Nhưng khi có thêm các yếu tố như: vận động mạnh sau ăn, uống rượu hoặc dùng NSAIDs… thì lại xuất hiện dị ứng.
Có thể là niêm mạc ruột trở nên dễ thấm hơn, dị nguyên đi vào máu nhiều hơn, hoặc có thể là tế bào mast cũng dễ bị kích hoạt hơn…
Chung quy lại là lượng dị nguyên vào cơ thể > ngưỡng kích hoạt làm phản ứng dị ứng xảy ra.
4️⃣ Nhóm nguyên nhân “đi kèm”
Điểm chung của nhóm này là cơ thể không phản ứng với bản thân con tôm con cá, mà với những thứ đi kèm trong đó. Có thể là hóa chất, thuốc, ký sinh trùng hoặc độc tố sinh học bên trong thực phẩm:
- Dư lượng kháng sinh
Nuôi trồng hải sản hiện nay dùng khá nhiều kháng sinh như beta lactam, sulfonamide, tetracycline. Nguyên tắc là phải ngưng thuốc đủ thời gian rồi mới thu hoạch nhưng thực tế thì… xa lý thuyết lắm. Thế là một phần hải sản vẫn còn tồn dư thuốc đi thẳng ra thị trường.
Nếu một người đã từng dị ứng kháng sinh, ví dụ penicillin, thì chỉ cần ăn phải lượng tồn dư rất nhỏ thôi, cơ thể vẫn có thể phản ứng. Lúc đó phản ứng là với thuốc, không phải với con tôm hay cá nữa.
Mình gặp không ít ca kiểu này, không hỏi kỹ tiền sử dị ứng sẽ rất dễ bị gắn nhãn nhầm.
- Chất bảo quản và phụ gia:
Điển hình là sulfite trong hải sản đông lạnh hoặc chế biến sẵn. Cơ chế có thể liên quan kích thích trực tiếp gây giải phóng histamine hoặc co thắt phế quản ở người nhạy cảm.
-Độc tố sinh học như histamine
Hay gặp ở cá bảo quản không đúng cách. Khi vi khuẩn phân hủy histidine thành histamine, ăn vào sẽ gây đỏ mặt, nóng bừng, tim nhanh, dễ nhầm với dị ứng.
Điểm phân biệt là gần như tất cả người ăn đều bị và hồi phục cũng khá nhanh.
- Ký sinh trùng như Anisakis
Hay gặp ở người thích ăn hải sản sống hoặc tái. Cơ chế vừa là phản ứng miễn dịch vừa là tổn thương trực tiếp niêm mạc tiêu hoá. Bệnh nhân thường có thêm đau bụng, buồn nôn, không chỉ đơn thuần là biểu hiện da.
_____
Nói sâu về dị ứng thì nó còn đa dạng và phức tạp hơn thế nữa… Ngay cả bản thân người viết cũng xin tự nhận là hiểu được một phần sơ khai nhất. Nên những gì viết ở đây cũng chỉ là một phần rất nhỏ, mục tiêu là chia sẻ một góc nhìn để mọi người hiểu đúng hơn.
Vì thực tế hiện nay, dị ứng ở nước ta vẫn đang bị hiểu chưa tới nơi, đánh giá cũng chưa đúng mức.
Sau một đợt dị ứng, đặc biệt là phản vệ, nhiều bệnh nhân xuất viện nhưng vẫn còn khá mơ hồ, không rõ mình dị ứng với cái gì, có cần kiêng tuyệt đối không, có cần làm test không, lần sau gặp lại thì phải xử trí ra sao. Gần như không có một kế hoạch theo dõi hay phòng ngừa cụ thể.
Nên mong là sau mỗi lần gặp vấn đề như vậy, thay vì chỉ dừng lại ở việc điều trị cấp cứu, bệnh nhân có thể được tư vấn kỹ hơn.
Ít nhất là biết mình cần làm gì tiếp theo.
Có cần đi khám chuyên khoa dị ứng không, có cần làm test, có cần mang theo adrenaline bên mình không?
Và quan trọng là hiểu rõ cơ thể mình đang phản ứng với cái gì, chứ trốn tránh không ăn hải sản cả đời thì… tiếc lắm!
