28/04/2026
Chóng mặt khi trở mình — bệnh lành tính hay dấu hiệu nguy hiểm?
Vừa trở mình trên giường, cả phòng đã quay vòng. Hoặc lâng lâng, mất vững cả ngày, không dám cúi đầu, không dám đi đâu — uống đủ thứ thuốc mà không khỏi.
Đa phần những trường hợp này đều đến từ một bệnh rất phổ biến: BPPV — chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. BPPV là nguyên nhân thường gặp nhất của chóng mặt ngoại biên, chiếm hơn một nửa số ca chóng mặt tiền đình, và vẫn còn bị chẩn đoán sai hoặc bỏ sót rất nhiều trong thực hành lâm sàng (Kerber et al., JAMA, 2026).
Nguyên nhân đơn giản đến bất ngờ: vài hạt canxi nhỏ xíu trong tai — gọi là otolith — bị b**g ra và lạc vào ống bán khuyên. Mỗi lần đổi tư thế, chúng lăn theo trọng lực, kéo dịch trong tai chuyển động sai, não nhận tín hiệu loạn — và bạn thấy mọi thứ đang quay. Ống bán khuyên sau là vị trí bị ảnh hưởng thường gặp nhất do đặc điểm giải phẫu của nó (Koshi & Sutton, StatPearls, 2025).
Không phải ai cũng chóng mặt giống nhau
Đây là điểm nhiều người hay nhầm. Có người chóng mặt quay cuồng dưới 1 phút, rõ ràng mỗi khi trở mình hay ngồi dậy — đây là kiểu điển hình. Nhưng cũng có người chỉ thấy lâng lâng, mất vững kéo dài, không hề có cảm giác quay cuồng. Những trường hợp này thường bị bỏ sót hoặc điều trị không đúng hướng trong thời gian dài vì triệu chứng không “kinh điển” (Kerber et al., JAMA, 2026).
Khoảng 10% dân số sẽ mắc BPPV ít nhất một lần trong đời khi đến tuổi 80, với tỷ lệ tăng dần theo tuổi (von Brevern et al., J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2007).
Chẩn đoán và điều trị
Chẩn đoán không cần MRI hay xét nghiệm phức tạp. Nghiệm pháp Dix–Hallpike — xoay đầu bệnh nhân 45° và nằm xuống theo tư thế chuẩn — là tiêu chuẩn vàng, thực hiện ngay tại phòng khám trong vài phút. Nghiệm pháp dương tính khi xuất hiện rung giật nhãn cầu thoáng qua, thường kéo dài 10–20 giây (Bhattacharyya et al., Otolaryngol Head Neck Surg, 2017).
Điều trị bằng nghiệm pháp Epley: một chuỗi động tác xoay đầu có kiểm soát để đưa các tinh thể lạc chỗ trở về đúng vị trí. Không đau, không thuốc, không nhập viện. 88–98% bệnh nhân hết hoàn toàn triệu chứng sau 1 tháng (Hilton & Pinder, Cochrane, 2014). Thuốc kháng histamin như meclizine không phải điều trị hiệu quả cho BPPV — chỉ gây an thần mà không giải quyết nguyên nhân bệnh (Kerber et al., JAMA, 2026).
Khi nào cần nghĩ đến đột quỵ?
BPPV là bệnh lành tính, nhưng không được chủ quan. Nếu chóng mặt kèm theo nói đớ, tay chân yếu, nhìn đôi, hoặc đau đầu dữ dội khởi phát đột ngột — đây có thể là đột quỵ vùng thân não hoặc tiểu não, cần đến cơ sở cấp cứu ngay lập tức. Thời gian là não — mỗi phút đều quan trọng.
Người cao tuổi cần đặc biệt chú ý: BPPV kéo dài làm tăng đáng kể nguy cơ té ngã và các biến chứng nghiêm trọng đi kèm (Bhattacharyya et al., 2017).
Nếu bạn hoặc người thân có các triệu chứng trên, hãy đến khám tại Trung tâm Đột quỵ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
