15/05/2026
CHẤM DỨT VÒNG LẶP TỔN THƯƠNG: MÓN QUÀ DÀNH CHO THẾ HỆ MAI SAU
Ngày Quốc tế Gia đình 15/5 thường gợi nhắc chúng ta về những bữa cơm nhà ấm áp và tình yêu thương vô bờ bến của người thân ruột thịt. Gia đình, trong suy nghĩ của nhiều người, là nơi an toàn nhất để trở về. Tuy nhiên, ẩn dưới bề mặt của tình yêu thương ấy, gia đình đôi khi lại ẩn chứa những "di sản" vô hình và đau đớn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là "tổn thương liên thế hệ" (Intergenerational Trauma). Nhận diện nó không phải để trách móc hay đổ lỗi, mà để thấu hiểu rằng: nhiều nỗi đau hôm nay có thể đã bắt nguồn từ rất lâu trước khi chúng ta được sinh ra.
Tổn thương liên thế hệ là gì?
Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA, 2023), tổn thương liên thế hệ là sự chuyển giao những di chứng tâm lý của sang chấn từ thế hệ trực tiếp trải qua sự kiện gây tổn thương sang các thế hệ tiếp theo. Các nghiên cứu chỉ ra rằng sự truyền dẫn/chuyển giao này có thể diễn ra thông qua các cơ chế phức tạp, bao gồm các khuôn mẫu hành vi độc hại, cách thức giao tiếp trong gia đình, và thậm chí là những thay đổi về mặt biểu sinh học (epigenetics) khiến các thế hệ sau nhạy cảm hơn với căng thẳng và các rối loạn tâm lý, chẳng hạn như PTSD hay rối loạn lo âu (Yehuda & Lehrner, 2018).
Phần lớn quá trình này diễn ra trong vô thức. Không phải cha mẹ nào cũng thức dậy mỗi sáng với ý định sẽ làm tổn thương con cái. Họ chỉ đang lặp lại những gì họ đã từng trải nghiệm. Một người lớn từng bị la mắng có thể tin rằng “thương cho roi cho vọt.” Một người lớn lên trong thiếu thốn hay bạo lực thường mang theo tâm thế lo sợ, dẫn đến nhu cầu kiểm soát và thiếu hụt khả năng điều chỉnh cảm xúc.
Vết thương truyền đời biểu hiện như thế nào?
Tổn thương liên thế hệ không nhất thiết phải là bạo lực thể xác, mà thường âm thầm ẩn nấp trong những tương tác gia đình hằng ngày (Bowen, 1978). Đó có thể là sự áp đặt khi nỗi khổ của thế hệ trước trở thành thước đo định kiến, tước đi quyền được yếu đuối của con cái. Vết thương ấy cũng bộc lộ qua sự thiếu vắng cảm xúc, khi cha mẹ quen sinh tồn trong nghịch cảnh nên thay thế sự vỗ về bằng trách móc hay sự im lặng lạnh nhạt (Webb, 2012). Đôi khi, nó là gánh nặng kỳ vọng buộc đứa trẻ sống thay ước mơ dang dở của người lớn, hoặc sự kìm nén mâu thuẫn bằng tư duy “đóng cửa bảo nhau.” Những khuôn mẫu vô thức này tước đi cơ hội học cách xử lý cảm xúc tiêu cực, khiến đứa trẻ lớn lên mang theo cảm giác lúng túng và cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình (Kolk & Bessel, 2014).
Hành trình cắt đứt vòng lặp tổn thương
Vòng lặp tổn thương liên thế hệ không tự biến mất. Nó chỉ dừng lại khi có một người đủ can đảm để nhận ra và quyết định không tiếp tục lặp lại nữa. Hành trình này bắt đầu từ việc gọi tên nỗi đau và nhận diện những phản ứng độc hại của bản thân. Sau khi nhận thức được, ta cần học cách thiết lập các ranh giới lành mạnh và bảo vệ cảm xúc của chính mình. Quan trọng hơn, nếu những vết thương quá mức chịu đựng, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia tâm lý không phải là sự yếu đuối, mà là một hành động dũng cảm. Bậc cha mẹ cũng có thể bắt đầu thay đổi bằng cách lắng nghe con trẻ, công nhận cảm xúc của chúng, và cho phép chúng được lớn lên là chính mình thay vì trở thành một phiên bản bù đắp cho quá khứ.
Lời kết
Điều khó nhất trong hành trình nhìn lại gia đình có lẽ là chấp nhận rằng: những người từng làm ta tổn thương cũng đã từng là những đứa trẻ mang đầy vết thương. Con người thường chỉ có thể trao đi những gì mình có. Một người chưa từng được lắng nghe sẽ lúng túng khi phải an ủi người khác, một người lớn lên trong tổn thương sẽ khó biết cách yêu thương mà không vô tình làm đau người mình yêu quý.
Hiểu điều ấy không có nghĩa là bao biện hay phủ nhận nỗi đau của bản thân, mà để ta thôi nhìn mọi thứ chỉ bằng sự oán giận, và bắt đầu học cách thấu cảm nhiều hơn. Gia đình không cần phải hoàn hảo, nhưng nên là nơi mỗi người được lắng nghe, được chữa lành và được phép quay về là chính mình.
Nhân Ngày Quốc tế Gia đình 15/5, Merak hy vọng mỗi chúng ta đều có thể trở thành người dũng cảm đầu tiên chấm dứt vòng lặp tổn thương, để yêu thương trong mái ấm gia đình từ hôm nay không còn mang theo những vết đau của ngày cũ.
----------------------------
PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ TÂM THẦN MERAK
Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
Hotline: 096 171 5858
Website: https://merak.vn
Góc tâm sự: https://dub.sh/MerakVN-HTTS
Tài liệu tham khảo:
American Psychological Association. (2023, November 15). Intergenerational trauma. APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/intergenerational-trauma
Bowen, M. (1993). Family therapy in clinical practice. Bloomsbury Publishing PLC
Kolk, V. D., & Bessel, A. (2014). The body keeps the score: brain, mind, and body in the healing of trauma. In Medical Entomology and Zoology. https://ci.nii.ac.jp/ncid/BB19708339
Webb, J. N. (2012). Running on empty: Overcome your childhood emotional neglect. Morgan James Publishing.
Yehuda, R., & Lehrner, A. (2018). Intergenerational transmission of trauma effects: Putative role of epigenetic mechanisms. World Psychiatry, 17(3), 243–257. https://doi.org/10.1002/wps.20568
![📄 [THÔNG BÁO] Cảm ơn bạn đã ứng tuyển Thực tập sinh mùa 2 tại Merak 💛🌿 Gửi các bạn ứng viên,💛 Cảm ơn các bạn đã dà...](https://img3.healthandbeauty1.com/626/625/900874736266251.jpg)
