02/07/2026
Hội chứng mông sâu – Khi đau thần kinh tọa không phải lúc nào cũng do thoát vị đĩa đệm
Nhiều người khi bị đau lan từ mông xuống chân thường nghĩ ngay đến thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên, trên thực tế có một nguyên nhân khác dễ bị bỏ sót, đó là hội chứng mông sâu (Deep Gluteal Syndrome).
Đây là tình trạng dây thần kinh tọa bị chèn ép trong khoang mông sâu, bởi các cơ, gân hoặc mô xơ xung quanh, thay vì bị chèn ép từ cột sống.
Một ca bệnh tôi vừa gặp
Bệnh nhân đến khám vì:
* Đau sâu vùng mông.
* Đau lan dọc mặt sau đùi giống hệt đau thần kinh tọa.
* Ngồi lâu đau tăng rõ, đi lại nhiều cũng đau.
* Điều trị theo hướng thoát vị đĩa đệm trong thời gian dài nhưng cải thiện rất ít.
Khám dưới siêu âm cho thấy cơ sinh đôi (gemellus muscle) dày, tăng co cứng và đau chói khi ấn bằng đầu dò, nằm ngay cạnh dây thần kinh tọa.
Sau khi phong bế dưới hướng dẫn siêu âm vào vùng cơ sinh đôi, cơn đau giảm rõ rệt. Điều này giúp xác định nguyên nhân đau không phải từ cột sống mà do chèn ép dây thần kinh tọa tại vùng mông sâu.
Cơ sinh đôi là gì?
Nhóm cơ sinh đôi gồm:
* Cơ sinh đôi trên.
* Cơ sinh đôi dưới.
Hai cơ này nằm ôm lấy gân cơ bịt trong, thuộc nhóm cơ xoay ngoài khớp háng và nằm sát dây thần kinh tọa.
Khi cơ bị:
* Co cứng kéo dài.
* Viêm.
* Xơ hóa.
* Chấn thương hoặc quá tải.
…có thể gây kích thích hoặc chèn ép dây thần kinh tọa, tạo nên các triệu chứng giống hệt đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm.
Triệu chứng thường gặp
* Đau sâu vùng mông.
* Đau lan xuống mặt sau đùi, đôi khi xuống tận cẳng chân.
* Ngồi lâu đau tăng.
* Đứng lên từ tư thế ngồi rất khó chịu.
* Leo cầu thang, chạy bộ hoặc xoay khớp háng làm đau nhiều hơn.
* Một số trường hợp có tê hoặc dị cảm dọc đường đi của dây thần kinh tọa.
Vì sao dễ chẩn đoán nhầm?
Hầu hết bệnh nhân đều được chụp MRI cột sống và phát hiện thoái hóa hoặc phồng nhẹ đĩa đệm. Tuy nhiên, những tổn thương này nhiều khi không phải nguyên nhân chính gây đau.
Nếu chỉ tập trung điều trị cột sống mà bỏ qua vùng mông sâu, người bệnh có thể đau kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Vai trò của siêu âm
Siêu âm cơ xương khớp giúp đánh giá:
* Cơ sinh đôi trên.
* Cơ bịt trong.
* Cơ sinh đôi dưới.
* Cơ vuông đùi.
* Dây thần kinh tọa.
Đồng thời, siêu âm còn cho phép thực hiện phong bế chẩn đoán. Nếu sau khi tiêm thuốc tê đúng vị trí mà cơn đau giảm rõ, có thể khẳng định nguồn gốc đau nằm tại vùng mông sâu.
Điều trị
Tùy từng bệnh nhân, điều trị có thể bao gồm:
* Điều chỉnh tư thế và giảm các động tác gây quá tải.
* Vật lý trị liệu, kéo giãn nhóm cơ xoay ngoài khớp háng.
* Thuốc giảm đau, giãn cơ khi cần.
* Phong bế dưới hướng dẫn siêu âm bằng thuốc tê kết hợp thuốc chống viêm trong các trường hợp phù hợp.
* Thủy tách (hydrodissection) quanh dây thần kinh tọa nếu có dính mô.
* Một số trường hợp mạn tính có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp khác theo chỉ định.
Thông điệp
Không phải mọi cơn đau thần kinh tọa đều xuất phát từ cột sống.
Khi đau kéo dài, đặc biệt đau nhiều vùng mông, tăng khi ngồi lâu và điều trị thoát vị đĩa đệm không hiệu quả, cần nghĩ đến hội chứng mông sâu, trong đó cơ sinh đôi là một trong những nguyên nhân có thể gây chèn ép dây thần kinh tọa.
Việc khám lâm sàng kết hợp siêu âm cơ xương khớp và phong bế chẩn đoán giúp xác định đúng nguyên nhân, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả hơn.
