16/10/2021
Tác giả: BS Nguyễn Nhật Bảo, BS Lê Quốc Huy
📌📌📌[BƯỚU HUYẾT THANH Ở TRẺ SƠ SINH VÀ NHỮNG ĐIỀU MÀ BẠN CẦN BIẾT]📌📌📌
1️⃣ BƯỚU HUYẾT THANH LÀ GÌ ❓
🩺 Bướu huyết thanh (tên tiếng Anh Caput Succedaneum, hay còn gọi là Caput) là tình trạng sưng bọng hoặc phù nề, đôi khi bầm tím của da đầu trẻ sơ sinh, làm xuất hiện một cục u hoặc khối sưng mềm trên đỉnh đầu trẻ ngay sau khi sinh, đôi khi chạm vào có thể làm bé khóc vì đau. Đây là một tình trạng khá phổ biến ở trẻ được sinh ra qua đường tự nhiên.
🩺 Bướu huyết thanh không phải là tình trạng bệnh lý, mà ngược lại hoàn toàn VÔ HẠI và sẽ mất dần khi trẻ lớn hơn. Bướu không gây ra những tổn thương liên quan đến não hay hộp sọ. Tuy nhiên, nó có thể dẫn đến các vấn đề khác chẳng hạn như vàng da, rụng tóc.
🩺 Một điều đáng LƯU Ý là Bướu huyết thanh rất DỄ NHẦM LẪN với Bướu máu – một loại bướu cần được phát hiện sớm, và có thể gây ra nhiều biến chứng. (Bạn hãy đọc phần 3 để hiểu rõ hơn nhé)
2️⃣ NGUYÊN NHÂN GÂY RA BƯỚU HUYẾT THANH LÀ GÌ ❓
🩺 Bướu huyết thanh là hiện tượng được tạo thành trong quá trình sinh con qua ngã âm đạo, do các nguồn áp lực chèn ép, tác động vào đầu trẻ, làm thành khối sưng nề, bầm tím. Các áp lực này có thể đến từ thành âm đạo và tử cung trong giai đoạn người mẹ mang thai và chuyển dạ đặc biệt khi mẹ sinh con bằng đường tự nhiên, khiến các mạch máu rất nhỏ ở dưới da đầu trẻ bị tổn thương hoặc bị vỡ, gom tụ lại thành một khối sưng nhỏ.
🩺 Ngoài ra, vẫn có một số yếu tố nguy cơ gây ra hiện tượng bướu huyết thanh ở trẻ sơ sinh bao gồm:
‼️‼️ Thai to: Trẻ có cân nặng càng lớn thì càng gặp nhiều khó khăn khi chui qua khung chậu và âm đạo của người mẹ, thời gian sinh nở kéo dài cũng là yếu tố gây nên bướu huyết thanh.
‼️‼️ Do ảnh hưởng của các cơn co tử cung: Gây tê màng cứng là phương pháp giảm đau hiệu quả trong sản khoa, tuy nhiên phương pháp này có thể làm tê liệt phần cơ thể dưới khiến các cơn co tử cung đẩy trẻ ra ngoài của sản phụ giảm hiệu quả.
‼️‼️ Do các dụng cụ sản khoa: Dụng cụ kẹp, hút hỗ trợ trong sản khoa có thể gây tổn thương đỉnh đầu hoặc phần cơ thể của trẻ.
‼️‼️ Vỡ ối sớm, lượng nước ối ít, các vị trí ngôi thai… cũng là yếu tố gây bướu huyết thanh ở trẻ sơ sinh.
3️⃣ PHÂN BIỆT BƯỚU HUYẾT THANH VÀ BƯỚU MÁU NHƯ THẾ NÀO ❓
Bướu huyết thanh và bướu máu đều nằm trên đầu trẻ sau khi sinh, vì thế dễ gây nhầm lẫn trong chẩn đoán và điều trị cho trẻ sơ sinh. Cả hai loại bướu này đều khác nhau về bản chất, mức độ nguy hiểm, cũng như cách thức điều trị. Do đó cần phải phân biệt chúng để các bậc phụ huynh nhận biết sớm và yên tâm hơn.
🔖 Vị trí: Bướu huyết thanh hình thành ở lớp MỠ DƯỚI DA - sát ngay bên dưới da; còn bướu máu thì ở sâu hơn, ngay DƯỚI MÀNG XƯƠNG, máu tụ lại nhiều dần ở giữa màng xương và bản xương sọ tạo thành bướu máu.
🔖 Thành phần: Bướu huyết thanh chứa chủ yếu là huyết thanh và một ít máu; còn bướu máu thì hoàn toàn chứa máu.
🔖 Lan qua đường giữa hay không: 2 loại bướu này đều là những khối tròn nằm ở vùng đỉnh đầu, tuy nhiên do sự khác biệt về giải phẫu nên bướu huyết thanh thì có thể xuất hiện tự do ở bất kì vị trí nào, và có thể lan qua đường giữa, còn bướu máu thì có thể xuất hiện ở một hoặc hai bên đầu, nhưng không bao giờ lan qua đường giữa mà giới hạn ở một bên mà thôi. Đây là dấu hiệu rất dễ nhận biết, phụ huynh nên chú ý điều này.
🔖 Thời gian xuất hiện: bướu huyết thanh thường xuất hiện ngay sau sinh, một khối xuất hiện thấy rõ ngay khi cháu vừa chào đời, còn bướu máu thường cần ít nhất 2-3 ngày sau sinh mới xuất hiện, không có ngay sau sinh.
🔖 Biến mất sau: bướu huyết thanh tự biến mất sau 1-2 ngày, bướu máu biến mất sau 2-3 tuần
🔖 Biến chứng: bướu huyết thanh hầu như không có biến chứng, ngược lại bướu máu thì có rất nhiều biến chứng
🔖 Siêu âm thóp: là phương tiện đơn giản nhất có thể phân biệt rõ 2 loại bướu này, tốt nhất nên siêu âm thóp ngay khi phát hiện thấy có bướu trên đầu trẻ.
4️⃣ BƯỚU HUYẾT THANH CÓ BIẾN CHỨNG NGUY HIỂM KHÔNG ❓
🩺 Bướu huyết thanh là hiện tượng hết sức bình thường, không gây hại và không nguy hiểm đến tính mạng trẻ. Bướu huyết thanh nằm ở bên ngoài hộp sọ, do đó não được bảo vệ an toàn khỏi bất kỳ các tổn thương nào từ bướu huyết thanh. Tuy nhiên, các bậc phụ huynh cũng không nên chủ quan vì đôi khi bướu huyết thanh cũng có thể gây ra một số vấn đề như:
⚠⚠ Vàng da: Khi lượng máu trong bướu huyết thanh được tái hấp thu, nó làm cho nồng độ bilirubin (chất gây vàng da) trong máu tăng lên. Vàng da là kết quả của lượng bilirubin tăng bất thường trong máu, khiến nguy cơ vàng da ở những đứa trẻ có bướu huyết thanh cao hơn. Vàng da cũng là một hiện tượng sinh lý và thường tự hết sau 1-2 tuần, tuy nhiên cũng có một số trường hợp cần chiếu đèn. Nếu vàng da nặng hoặc kéo dài mà không có sự can thiệp sớm, bệnh có thể gây ra vàng da nhân não, di chứng về thần kinh, gây ra gánh nặng cho gia đình, ảnh hưởng đến cuộc đời của đứa trẻ.
⚠⚠ Thiếu máu: Sự xuất hiện của bướu huyết thanh được đánh giá là yếu tố nguy cơ của thiếu máu do lượng máu tích tụ tại bướu huyết thanh được lấy từ một phần trong hệ tuần hoàn của trẻ sơ sinh. Bướu huyết thanh càng lớn thì nguy cơ mất máu càng cao. Mất máu là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu máu ở trẻ sơ sinh.
⚠⚠ Nhiễm trùng: Đây là biến chứng hiếm gặp nhất và gây nguy hiểm nhất trong các trường hợp mắc bướu huyết thanh. Các tổn thương trên da trong quá trình va chạm có thể khiến vi khuẩn tấn công và xâm nhập, hoặc do người nhà tự ý chọc hút bướu huyết thanh. Khi bị nhiễm trùng do bướu huyết thanh, trẻ có thể sốt, phần bướu huyết thanh sưng to hoặc chảy dịch bất thường. Nhiễm trùng có thể gây ra tình trạng cực kỳ nguy hiểm nếu không được can thiệp sớm và điều trị kịp thời.
5️⃣ ĐIỀU TRỊ BƯỚU HUYẾT THANH NHƯ THẾ NÀO ❓
🩺 Thông thường, bướu huyết thanh sẽ dần biến mất mà KHÔNG CẦN CAN THIỆP trong vài ngày sau khi sinh. Do đó nếu cháu tươi tỉnh, không co giật, bú tốt, đi tiêu tiểu bình thường thì cha mẹ cũng đừng quá lo lắng.
❌🆘❌ LƯU Ý: Gia đình trẻ tuyệt đối không được chọc hút dịch từ bướu huyết thanh bằng kim tiêm vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết hay làm tổn thương não của trẻ. Rất nguy hiểm!!! ❌🆘❌
⚠⚠⚠⚠ Nếu xuất hiện bướu huyết thanh kèm theo một tình trạng dưới đây thì phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến các trung tâm y tế để điều trị càng sớm càng tốt.
❌ Bướu tồn tại kéo dài mà không tự hết.
❌ Bướu xuất hiện do sử dụng dụng cụ sinh sản (forcep hay giác hút)
❌ Vàng da xuất hiện sớm trong ngày đầu sau sinh, vàng da kéo dài, vàng da tăng nhanh
❌ Trẻ ngủ li bì, khó đánh thức.
❌ Trẻ thở khó khăn hoặc có cơn ngưng thở.
❌ Trẻ bú kém hoặc bỏ bú.
❌ Trẻ có co giật hay gồng ưỡn người.
Thân ái!