26/08/2026
Loại "cỏ thanh nhiệt lợi tiểu" có thể gặp khắp nơi, có thể giảm mỡ máu dưỡng gan, đào thải acid uric
Mùa hè là mùa cao điểm của bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu. Nhiệt độ cao, đổ mồ hôi nhiều, uống ít nước... đều là những nguyên nhân khiến nước tiểu bị cô đặc lại, vi khuẩn bên trong sinh sôi điên cuồng. Rất nhiều người sẽ xuất hiện các biểu hiện như tiểu nhiều lần, tiểu buốt, tiểu không hết, vài phút lại phải đi vệ sinh một lần, vô cùng hành hạ con người. Nhưng bạn có biết không? Vào lúc này, thực ra có một loại cỏ nhỏ có thể gặp ở khắp mọi nẻo đường có thể giúp ích được đấy!
1. Nó là "người dọn dẹp" của hệ tiết niệu, được cả Đông y và Tây y công nhận
Nó chính là cây Mã đề (Xa tiền thảo).
Sách Bản thảo kinh sơ nói về nó rằng "chủ về tiểu tiện bất thông, dẫn nhiệt ở Tiểu trường ra ngoài"; sách Thần nông bản thảo kinh ghi chép nó "chủ về khí lung (bí tiểu), chỉ thống, lợi thủy đạo tiểu tiện, trừ thấp tý", đều là đang khen ngợi nó có tác dụng lợi tiểu cường đại, có thể thúc đẩy sự hình thành và bài xuất nước tiểu, làm tăng lượng nước tiểu.
Vì sao cây Mã đề lại lợi hại như vậy?
Nhiễm trùng đường tiết niệu trong Đông y thông thường thuộc về phạm trù của "lâm chứng", đặc biệt là "nhiệt lâm". Mà bệnh cơ cốt lõi của nhiệt lâm chính là trong cơ thể có thấp nhiệt. Tính thấp thì nặng trọc đi xuống dưới, rót xuống Bàng quang, làm tắc nghẽn đường ra của Bàng quang thì sẽ không thể bài xuất ra ngoài, thiêu đốt niệu đạo thì sẽ xuất hiện các triệu chứng đỏ, sưng, đau.
Còn cây Mã đề, quy kinh Can, Thận, Phế, Tiểu trường, vị ngọt tính hàn nhưng không làm tổn thương chính khí, chuyên thanh trừ hư hỏa và thực nhiệt ở kinh Bàng quang và Thận, có thể thông lợi thủy đạo, đem thấp nhiệt ở hạ tiêu theo đường tiểu tiện mà bài xuất ra ngoài.
Nghiên cứu hiện đại cũng phát hiện, các thành phần như flavonoid, plantagoside trong cây Mã đề có tác dụng ức chế vi khuẩn gây bệnh đường tiết niệu trong ống nghiệm (in vitro). Có tác dụng kép là lợi tiểu và kháng viêm, giúp làm giảm các triệu chứng tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu buốt do nhiễm trùng đường tiết niệu gây ra.
Không chỉ có vậy, trong cây Mã đề còn có 23 loại chất ức chế enzyme xanthine oxidase (như luteolin), có tác dụng giúp giảm sự tạo thành acid uric, hỗ trợ đào thải acid uric. Những người bị bệnh gout cũng có thể thường xuyên ăn nó.
2. Cây Mã đề tăng cường miễn dịch, bảo vệ gan và mạch máu, đường ruột cũng được hưởng lợi
Cây Mã đề, còn là một "tuyển thủ toàn năng" ẩn sâu không lộ:
(1). "Công nhân vệ sinh" của mạch máu, giảm mỡ máu chống xơ cứng
Cây Mã đề rất giàu chất nhầy Psyllium. Sau khi vào đường ruột, nó sẽ hấp phụ acid mật và cholesterol từ thức ăn, có tác dụng giúp giảm sự lắng đọng lipid trong mạch máu.
Các thành phần flavonoid và polyphenol bên trong, còn có thể giúp làm giảm cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C) trong máu. Đây chính là "nguyên liệu thô" để tạo thành các mảng xơ vữa mạch máu, giảm thiểu sự hấp thu của nó cũng tương đương với việc giảm đáng kể xác suất hình thành các mảng xơ vữa.
(2). "Người gia cố" cho tuyến phòng thủ miễn dịch, nguy cơ ung thư cũng giảm xuống
Chất polysaccharide trong cây Mã đề, còn có thể thúc đẩy sự tăng sinh và biệt hóa của các tế bào lympho miễn dịch (như tế bào T), từ đó tăng cường sức miễn dịch cho cơ thể chúng ta.
Trong các thí nghiệm trên động vật có ăn cây Mã đề, số lượng các khối u và tình trạng viêm nhiễm ở động vật đều giảm xuống một cách rõ rệt. Chất hispidulin được phát hiện là có tác dụng giúp ức chế sự tăng sinh, di chuyển và xâm lấn của các tế bào ung thư cổ tử cung. Chất plantamajoside có độc tính tế bào trực tiếp đối với các tế bào ung thư gan, đồng thời có thể kéo dài thời gian sống sót của chuột mô hình ung thư gan.
(3). "Chất bôi trơn" cho đường ruột, thường xuyên ăn giúp đại tiện thông suốt hơn
Đối với các vấn đề về đường ruột, cây Mã đề cũng là một "trợ thủ đắc lực". Hàm lượng chất xơ trong nó gần gấp 2 lần so với táo, có khả năng thúc đẩy nhu động ruột, làm tăng khối lượng phân. Những người bạn thường xuyên bị táo bón, đại tiện khó khăn mà ăn nó, thì phân sẽ càng thêm thông thuận.
(4). "Người hộ vệ" cho lá gan, có tác dụng giúp giảm tổn thương oxy hóa
Khi lá gan bị rượu bia, thuốc men xâm phạm, sẽ sản sinh ra một lượng lớn các gốc tự do, gây ra phản ứng stress oxy hóa, làm tổn thương các tế bào gan.
Mà thành phần hoạt chất tổng triterpenoid dồi dào có trong cây Mã đề, không chỉ có thể loại bỏ các gốc tự do một cách hiệu quả, mà còn có thể nâng cao hoạt tính của các enzyme chống oxy hóa như superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT) trong gan, từ đó làm giảm tổn thương oxy hóa cho các tế bào gan.
3. Cây Mã đề có ba người bạn đồng hành tốt, pha nước uống càng thêm dưỡng thân
Cây Mã đề không chỉ có giá trị dược dụng, có thể dùng làm thuốc, mà còn có thể làm rau để ăn. Mùa xuân khi vừa mới mọc lên, nó tương đối tươi non, rửa sạch rồi có thể làm nộm, xào thanh đạm, hoặc nấu canh mà uống, hương vị thanh mát, mang theo một mùi thơm cỏ nhàn nhạt.
Nhưng vào mùa này thì đã già rồi, không thích hợp để làm rau ăn nữa. Lời khuyên là có thể đem phơi khô rồi hãm nước uống. Dưới đây có 2 loại trà thay nước uống để mọi người tham khảo.
1. Mã đề thảo + Xa tiền tử, lợi tiểu tiêu thũng
【Thành phần】 Mã đề thảo (dược liệu khô) 6 gam, Xa tiền tử 10 gam.
Xa tiền tử là hạt, tác dụng lợi tiểu hơi mạnh hơn Mã đề thảo; còn Mã đề thảo là toàn cây, tính hàn, càng sở trường trong việc thanh thấu cái thấp nhiệt vô hình ở Tam tiêu và huyết mạch, hơn nữa lại có tác dụng lương huyết giải độc. Hai vị phối hợp nấu nước uống, hiệu quả lợi tiểu thông lâm càng tốt hơn.
2. Ý dĩ nhân sao + Mã đề thảo + Đạm trúc diệp, kiện Tỳ lợi tiểu
【Thành phần】 Ý dĩ nhân sao 3~5g (giã vụn), Mã đề thảo 1~3g (dược liệu khô), Đạm trúc diệp 1~3g.
Ý dĩ nhân có tác dụng kiện Tỳ, thanh nhiệt lợi thấp, mùi thơm khét nhập vào Tỳ; Mã đề thảo có tác dụng lợi tiểu, thanh nhiệt thông lâm; Đạm trúc diệp có tác dụng thanh tâm, an thần, lợi tiểu. Bài thuốc này thích hợp cho những người Tỳ Vị bị tổn thương, acid uric không giảm xuống được mà uống.
Cây Mã đề mọc hoang ở ven đường có thể đã bị ô nhiễm bởi thuốc trừ sâu, khí thải xe cộ. Cố gắng mua từ các chợ hoặc hiệu thuốc chính quy.
Bs mười